II SA/Rz 433/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a.) oraz art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155, dalej: u.k.p.), po rozpatrzeniu odwołania A.Ł., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, podaniem z dnia [...] stycznia 2016 r. A.Ł. zwrócił się o wydanie prawa jazdy kat. A, C, D, E + C, wskazując, że na mocy wyroku sądowego ma zatrzymane prawo jazdy kat. B. [...] stycznia 2016 r. do Starosty [...] wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt [...], którym orzeczono wobec A.Ł. m.in. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych wg kat. B na okres 4 lat (do 19 grudnia 2018 r.) w związku z prowadzeniem pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Starosta decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. podjętą na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 12 u.k.p., odmówił wydania A.Ł. prawa jazdy kat. A, C, D, C+E do dnia 19 grudnia 2018 r. Powołał się na aktualne brzmienie art. 12 u.k.p., zgodnie z którym nie można wydać prawa jazdy w zakresie tych kategorii osobie w okresie obowiązywania zakazu kierowania pojazdami kat. B. Wskazał, że po upływie orzeczonej wyrokiem Sądu kary zakazu prowadzenia pojazdów wg kat. B, wnioskujący będzie mógł otrzymać prawo jazdy na pozostałe kategorie, natomiast ubiegając się o wydanie kat. B obowiązany będzie dodatkowo zdać egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami tej kategorii. Warunkiem wydania w/w uprawnień jest przedstawienie zaświadczeń o pozytywnym wyniku badan lekarskich i psychologicznych, na które wnioskodawca zostanie skierowany odrębnymi decyzjami Starosty. W złożonych w terminie odwołaniach (z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2016 r.) A.Ł. zwrócił się o wydanie prawa jazdy wg pozostawionych przez Sąd kat. A, C, D, C+E, które są mu potrzebne do wykonywania zawodu jako jedynego żywiciela rodziny. Zarzucił: 1) naruszenie art. 12 ust. 2 u.k.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten uprawnia organ do niewydania prawa jazdy co do kategorii nie objętych zakazem prowadzenia pojazdów, 2) naruszenie art. 103 u.k.p. poprzez przekroczenie kompetencji Starosty i wydanie decyzji, która w swym rozstrzygnięciu rozstrzyga o zakresie środka karnego, do czego uprawniony jest wyłącznie sąd powszechny, 3) naruszenie art. 2, 7, 9, 10, 173 i 177 Konstytucji RP, art. 7 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności oraz art. 4 Protokołu nr 7 do tej Konwencji poprzez wydanie decyzji niezgodnej z prawem i bez podstawy prawnej, a to przekroczenie kompetencji Starosty i uniemożliwienie skarżącemu korzystania z uprawnień, których nie został pozbawiony na mocy orzeczenia sądowego. Na tej podstawie odwołujący wniósł o uchylenie decyzji Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie zastosowanie art. 132 § 1 K.p.a. i uchylenie decyzji organu I instancji oraz wydanej nowej decyzji dla niego pozytywnej. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przytaczając treść art. 12 ust. 1 i 2 u.k.p. Kolegium wyjaśniło, że przepisy te jednoznacznie wskazują, że w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B, nie może zostać zwrócone zatrzymane prawo jazdy obejmujące uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A, C, D, C+E. Taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanej sprawie; A.Ł. ma orzeczony środek karny w postaci prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B i w związku z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 nie może mu zostać zwrócone prawo jazdy kat. A, C, D, C+E. Przepisy w tym brzmieniu mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej u.k.p., tj. po dniu 25 października 2014 r. Wyrok skazujący A.Ł. uprawomocnił się [...] grudnia 2015 r., zatem w sprawie mają zastosowanie znowelizowane przepisy. Kolegium nie dopatrzyło się tym samym sprzeczności decyzji organu I instancji z przepisami prawa materialnego i postępowania administracyjnego. Decyzję SKO do WSA w Rzeszowie zaskarżył w całości A.Ł., podnosząc zarzuty tożsame z zawartymi w odwołaniu. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów administracji, że w związku z utratą uprawnień kat. B, automatycznie zostaje pozbawiony możliwości korzystania z uprawnień należących do innej kategorii. Takie stanowisko jest niezgodne z prawem, gdyż nikt nie może zostać pozbawiony słusznie nabytych uprawnień, chyba że nastąpi to w drodze wyroku sądowego. Nikt nie może być także ukarany podwójnie za ten sam czyn, a reguły z tym związane mają źródło w Konstytucji oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Środki karne w polskim systemie prawa wymierza jedynie sąd karny, zatem podejmowanie decyzji w podobnych sprawach przez Starostę jest działaniem sprzecznym z prawem międzynarodowym i zasadami państwa prawnego wyrażonymi w Konstytucji. Potwierdza to najnowsze orzecznictwo, m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 października 2015 r. II SA/Bk 486/15. Sąd wymierzający karę i środek karny wskazał, że pozbawienie go prawa jazdy kat. B. będzie karą wystarczającą. Sąd ten nie zdecydował się zakazać mu prowadzenia pojazdów innej kategorii, uznając, że taka kara byłaby zbyt surowa i uniemożliwiłaby mu wykonywanie pracy zarobkowej. Starosta oraz SKO dokonali błędnej wykładni art. 12 u.k.p., przekraczając swoje ustawowe uprawnienia. Organ dokonał również niewłaściwej interpretacji art. 12 u.k.p. w kwestii oceny statusu skarżącego jako podmiotu, który ubiegał się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, które posiadał przed wydaniem prawomocnego wyroku, a wobec których nie został mu wymierzony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Zgodnie z orzecznictwem, zakres stosowania tego przepisu odnosi się jedynie do osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy w danych kategoriach po raz pierwszy już po wydaniu wyroku, w którym orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów. W tym zakresie u.k.p. nie przyznaje Staroście kompetencji do cofnięcia uprawnień lub uniemożliwienia skarżącemu korzystania z uprawnień, których nie został pozbawiony. W wykładni przepisów prezentowanej przez organ administracji dochodzi do absurdu polegającego na tym, że Starosta został upoważniony do nałożenia na skarżącego kary znacznie surowszej, niż orzeczona prawomocnym wyrokiem Sądu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powołując argumentację jak w uzasadnieniu wydanej decyzji. Na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. poprzedzającej wydanie wyroku A.Ł. podtrzymał zarzuty skargi wskazując, że pracuje jako diagnosta samochodowy i prawo jazdy jest mu niezbędne do wykonywania pracy. Stwierdził, że pozbawienie go kategorii prawa jazdy nie objętych wyrokiem Sądu stanowi dla niego nadmierną karę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej P.p.s.a.), stosownie do którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. | | | Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wymienionymi wyżej wadami prawnymi. | |Stan faktyczny w sprawie jest niesporny między stronami. Skarżący od | |22 marca 2000 r. posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A, B, C, C+E oraz D. Prawomocnym wyrokiem Sądu | |Rejonowego w [...] | |z [...] września 2015 r. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, polegającego na prowadzeniu w | |dniu 19 grudnia 2014 r. samochodu osobowego w stanie nietrzeźwości, za co między innymi orzeczono wobec niego środek karny w postaci | |zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na okres 4 lat. W związku z tym skarżący wystąpił o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w | |zakresie pozostałych posiadanych kategorii. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zgodność z prawem decyzji organów administracji o | |odmowie zwrócenia skarżącemu prawa jazdy kat. A, C, C+E oraz D. | |Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów administracji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 i 3 u.k.p. | |w treści nadanej ustawą | |z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2014 r., poz. 970). Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo | |jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów | |mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2). Zgodnie z ust. 2 pkt 2 i 3 tego artykułu, przepis| |ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie | |uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: | |- AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie| |prawa jazdy kategorii B (art. 12 ust. 2 pkt 2), | |- B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie | |prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (art. 12 ust. 2 pkt 3). | |Wskazana powyżej ustawa nowelizująca u.k.p. weszła w życie z dniem 24 sierpnia 2014 r., przy czym zmiana art. 12 ust. 2 u.k.p. | |obowiązuje dopiero od 25 października 2014 r. (art. 15 pkt 1 ustawy zmieniającej). W wyniku nowelizacji, przepis ten ma odniesienie nie | |tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego | |prawa jazdy danej kategorii (przed zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby | |ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot). | |Wobec skarżącego został prawomocnie orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B, w związku z czym prawidłowo organy | |uznały, że zachodzi przeszkoda do zwrotu prawa jazdy kat. A, C, D oraz C+E. Stosownie bowiem do art. 3 ustawy zmieniającej, przepis art.| |12 ust. 2 ustawy zmienionej ma zastosowanie do osób wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów | |mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż wyrok sądu karnego którym orzeczono | |wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na okres 4 lat został wydany [...] września 2015 r. (uprawomocnił się 22 | |grudnia 2015 r.). Dokonując nowelizacji u.k.p. ustawodawca przesądził w sposób jednoznaczny, że osoba objęta zakazem prowadzenia | |pojazdów mechanicznych m.in. wg kat. B, nie może w trybie zwrotu odzyskać prawa jazdy w zakresie m.in. kategorii A, C, D oraz C+E. | |Podkreślić należy, że w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, że proponowane zmiany mają na celu ujednolicenie stosowania | |przepisów u.k.p. w zakresie wydawania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami (Sejm VII kadencji, druk nr 1957). | |U.k.p. rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy (tj. nie posiadające uprawnień do kierowania pojazdami) oraz osoby, które | |takie uprawnienia posiadają | |i wnoszą o zwrot dokumentu prawa jazdy (dot. to skarżącego, który wystąpił o zwrot prawa jazdy wg kategorii nie objętych sądowym zakazem| |prowadzenia pojazdów mechanicznych). Z mocy jednak regulacji art. 12 ust. 2 u.k.p., okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa | |jazdy określona w ust. 1 pkt 2 tego artykułu odnosi się także do innych kategorii uprawnień, niż objęte sądowym zakazem. | |Jak już wskazano powyżej, art. 12 ust. 2 u.k.p. w brzmieniu przed nowelizacją, stanowił tylko o osobach ubiegających się o wydanie prawa| |jazdy określonej kategorii, w związku z czym sporna była też kwestia, czy art. 12 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie wyłącznie do osób | |ubiegających się po raz pierwszy się o wydanie prawa jazdy, czy też należy go stosować także do osób już posiadających uprawnienia do | |kierowania pojazdami nabyte przed orzeczeniem sądu karnego, które następnie zostały im cofnięte lub zatrzymane (w orzecznictwie sądowym| |dominował pierwszy | |z wymienionych poglądów, co koreluje z obecnie prezentowanym przez skarżącego stanowiskiem). | |W aktualnie obowiązującym stanie prawnym, mającym zastosowanie w odniesieniu do A.Ł., z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki prawomocnego | |wyroku zakazującego prowadzenia pojazdów mechanicznych wg określonej kategorii zostały stosownie rozciągnięte na inne uprawnienia do | |prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy, jak i już nim dysponujących. | |Sporna kwestia wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. była już przedmiotem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, | |który w sprawach | |o analogicznym stanie faktycznym i prawnym, uznał że sądowy zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych danej kategorii pozbawia | |przypisanych mu odpowiednio | |w art. 12 ust. 2 pkt 1 – 3 u.k.p. innych kategorii praw jazdy (m.in. wyroki NSA: z dnia 29 października 2015 r. I OSK 382/14, z dnia 3 | |grudnia 2015 r. I OSK 603/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r. I OSK 888/14). Sąd w pełni podziela przedstawioną | |w uzasadnieniach tych wyroków argumentację, że za przyjętą w niniejszej sprawie interpretacją powołanych przepisów u.k.p. przemawia | |wykładnia językowa | |i celowościowa (przywołany przez skarżącego na potwierdzenie podnoszonych przez niego argumentów wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 | |października 2015 r. II SA/Bk 486/15 jest wyrokiem nieprawomocnym). | |Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie | |z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu | |w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca | |pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi kat. B, zezwoliłby np. na prowadzenie pojazdów ciężarowych, ciężarowych z przyczepą | |czy autobusów (kat. C, C+E, D). | |Inne rozumienie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. prowadziłoby również do kuriozalnej sytuacji, w której osoby nieposiadające w dacie | |orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B prawa jazdy innej kategorii, nie mogłyby się ubiegać o wydanie prawa jazdy | |m.in. kat. A, C, C+E, D, a tymczasem osoby posiadające już takie uprawnienia w dacie orzeczonego zakazu, od których należałoby wymagać | |większej świadomości i odpowiedzialności za zachowanie na drodze, mogłyby je swobodnie wykonywać. Oznaczałoby to nierówne traktowanie | |sprawców, wobec których orzeczono sądownie taki sam zakaz, ale – co najważniejsze – byłoby to sprzeczne z celem przyjętych rozwiązań | |prawnych, jakim jest niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które swoim postępowaniem, przez prowadzenie pojazdu | |w stanie nietrzeźwości, zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Zarówno przy interpretacji, jak i zastosowaniu w sprawie wymienionych | |przepisów należało mieć na względzie, że przepisy i zasady ruchu drogowego odznaczają się rygoryzmem służącym przede wszystkim | |zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego. | |W tej sytuacji fakt, że prawomocnym wyrokiem karnym odebrano skarżącemu tylko częściowo posiadane uprawnienia, nie oznacza, że w trakcie| |obowiązywania tego zakazu może on żądać zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami co do pozostałych | |kategorii. Wyraźnie zakazał tego ustawodawca w art. 12 ust. 2 u.k.p. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Adresatem tego przepisu | |jest organ administracyjny, a nie sąd karny, w związku | |z czym należy przyjąć, że sąd ten nie musiał w wyroku orzekać względem skarżącego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych pozostałych | |kategorii poza kat. B, bowiem i tak z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 tej ustawy, wstrzymana została możliwość | |kierowania pojazdami kat. A, C, D, i C+E na czas trwania zakazu sądowego co do kat. B. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa jazdy | |w sytuacji objętej hipotezą art. 12 ust. 2 u.k.p. nie jest przy tym objęte uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do | |zastosowania wynikających z niego sankcji. Celem unormowań art. 12 ust. 2 u.k.p. jest bowiem wykluczenie z ruch drogowego kierowców, | |którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości, a cel ten| |realizuje przyjęte w tym przepisie rozwiązanie o rozszerzeniu skutków orzeczonego wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów | |mechanicznych - na czas jego obowiązywania - na pozostałe kategorie prawa jazdy nie objęte zakazem sądowym. | |Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało zatem, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, ale także | |pozostałych posiadanych przez niego kategorii. Decyzje organów administracji konkretyzują względem skarżącego zakazy wynikające z | |przepisów u.k.p., a które to dolegliwości są następstwem orzeczonego przez sąd karny środka karnego. Z wyroku tego sądu wynika dla A.Ł. | |bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B, rozciągający się na skutek woli ustawodawcy dodatkowo na pozostałe | |przysługujące mu kategorie prawa jazdy. W tej sytuacji prawidłowo organy uznały, że nie jest możliwe zwrócenie skarżącemu prawa jazdy | |kat. A, C, C+E i D, bowiem nie upłynął okres orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów wg kat. B. | |Nie znajdują potwierdzenia zarzuty odwołania i skargi kwestionujące legalność działania organów oraz przekroczenie kompetencji | |ustawowych. Organy zastosowały w sprawie obowiązujące przepisy, których zgodność z Konstytucją RP nie została podważona. Tym samym nie | |doszło też do naruszenia praw skarżącego wynikających z Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez bezpodstawne| |pozbawienie przysługujących mu uprawnień. Organy w sposób uprawniony rozszerzyły na drodze administracyjnej sankcje wynikające z wyroku | |sądu karnego. | |Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna na podstawie art. 151 P.p.s.a. podlegała oddaleniu. |