II GZ 969/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 756/16 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia brakującej części wpisu w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 756/16, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego od skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] kwietnia 2016 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2016 r. G. K. został wezwany do uzupełnienia wpisu od skargi na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej. Zarządzenie to doręczono skarżącemu w dniu 9 czerwca 2016 r., jednakże brakującą kwotę wpisu uiścił on przelewem na konto Sądu w dniu 23 czerwca 2016 r. Z uwagi na uiszczenie brakującej części wpisu po upływie terminu, Sąd I instancji postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. odrzucił skargę. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2016 r. G. K. zwrócił się o przywrócenie terminu do uiszczenia brakującej części wpisu, podając w uzasadnieniu, że nie odebrał osobiście wezwania do uiszczenia wpisu. Uczynił to jego brat, który nie przekazał wezwania w terminie, co uniemożliwiło uiszczenie brakującej części opłaty. Odbiorca korespondencji nie napisał na kopercie daty odbioru, a list przekazał ojcu, który jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku. Ojciec przekazał list skarżącemu w dniu 21 czerwca 2016 r., a skarżący niezwłocznie uiścił brakująca opłatę. Do wniosku dołączono m.in. oświadczenia brata i ojca strony odnośnie okoliczności odbioru wezwania do uiszczenia wpisu. Sąd I instancji, rozpoznając złożony wniosek o przywrócenie terminu, wskazał na treść art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którym brak winy w uchybieniu terminowi może uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Ponadto wskazał, że przepis art. 87 p.p.s.a. wprowadza tryb złożenia przedmiotowego wniosku. WSA uznał, że skarżący składając wniosek w dniu 15 lipca 2016 r., zachował siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a., liczony od czasu ustania przyczyny uchybienia. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika, że przyczyną jego uchybienia było odebranie wezwania do uiszczenia brakującej części wpisu przez brata skarżącego i przekazanie go – nie bezpośrednio skarżącemu – lecz jego ojcu. Przyczyna ta ustała w dniu 12 lipca 2016 r., w chwili otrzymania przez skarżącego postanowienia Sądu z dnia 6 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi. Sąd podniósł ponadto, że skarżący dokonał uchybionej czynności procesowej, a więc uczynił zadość wymaganiom z art. 87 § 4 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka braku po stronie skarżącego winy w uchybieniu terminowi. Art. 87 § 2 p.p.s.a. ustanawia ciążący na stronie obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Mając na uwadze zaprezentowaną przez stronę argumentację, WSA uznał, że uchybienie terminu nastąpiło z winy skarżącego. Wezwanie do uiszczenia brakującej części wpisu zostało odebrane przez brata skarżącego, a następnie przekazane jego ojcu i dopiero później samemu skarżącemu. Skarżący nie zakwestionował, że wezwanie zostało odebrane przez osobę upoważnioną, wobec czego Sąd przyjął, iż zarówno brat, jak i ojciec skarżącego byli uprawnieni do odebrania przesyłki i przekazania jej stronie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych WSA przyjął, że zaniechanie przekazania stronie korespondencji przez osobę upoważnioną przez tę stronę do odbioru korespondencji nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu. Brak porozumienia między stroną a osobą przez nią upoważnioną do odbioru korespondencji nie może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu przez stronę. W przedstawionej sytuacji podmiot ponosi konsekwencje wyboru osoby upoważnionej do odbioru korespondencji. W związku powyższym Sąd I instancji stwierdził, że na skarżącym ciążył obowiązek dochowania należytej staranności w związku z toczącym się postępowaniem, w tym w odniesieniu do odbioru korespondencji napływającej z Sądu oraz osób, które za niego tę korespondencję odbierały. Przekonanie skarżącego, że wezwanie zostało mu przekazane od razu po jego doręczeniu, nie zostało należycie uzasadnione. Sąd wskazał na argumentację skarżącego, zgodnie z którą nieodebranie korespondencji osobiście przez stronę było spowodowane wyjazdem. WSA stwierdził, że korespondencja sądowa była wysyłana na wskazany w skardze adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej (lokalu gastronomicznego – pizzerii). Przed wyjazdem skarżący powinien zadbać o takie zorganizowanie spraw na miejscu, aby uniknąć skutków braku wiedzy o doręczanej mu w tym czasie korespondencji, do rąk osób upoważnionych przez niego do odbioru. WSA nie uwzględnił również argumentu, iż brat skarżącego, odbierając przesyłkę nie zapisał na kopercie daty odbioru. Korespondencja wysyłana z sądu ma charakter rejestrowany, co oznacza, że odbiorca bez trudu może ustalić w urzędzie pocztowym, a nawet na stronie internetowej Poczty Polskiej datę odbioru przesyłki. Zdaniem Sądu, przy zachowaniu odpowiedniej staranności skarżący mógł zatem dowiedzieć się kiedy w rzeczywistości korespondencja została odebrana, tym bardziej, że z datownika pocztowego na kopercie wynika data nadania przesyłki przez sąd. Skoro zaś przesyłka została nadana dwa tygodnie przed tym, kiedy skarżący otrzymał ją od ojca, powinno to wzbudzić w skarżącym większe zainteresowanie co do rzeczywistej daty odbioru przesyłki. WSA podkreślił, że żadnych kroków w tym zakresie skarżący nie podjął pomimo, iż leżało to w zakresie jego możliwości. W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił w dostatecznym stopniu braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia brakującej części wpisu, co z kolei nie przemawiało za jego przywróceniem. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył G. K., wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do uiszczenia brakującej części wpisu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne ustalenia faktyczne, polegające na uznaniu, iż skarżący z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia opłaty. Skarżący podkreślił, iż wezwanie sądowe zostało mu przekazane w dniu 21 czerwca 2016 r., wobec czego bez swojej winy nie uiścił on opłaty we właściwym terminie. Zdaniem strony, Sąd I instancji błędnie wywiódł wnioski, iż skarżący upoważnił kogokolwiek do odbioru korespondencji. Stwierdził, iż nigdy takiego upoważnienia nie udzielał, a nie może odpowiadać za pozostawienie korespondencji osobie, która nie miała udzielonego przez niego upoważnienia. Skarżący stwierdził, iż WSA błędnie uznał, że adres Z. [...] jest adresem prowadzonej działalności, ponieważ działalność nie jest prowadzona w tym miejscu, adres powyższy jest miejscem zameldowania strony skarżącej. Podmiot wskazał, że nie odebrał osobiście wezwania, natomiast zostało ono odebrane przez brata skarżącego, który nie był upoważniony, ani też przesyłka nie była do niego adresowana. Brat nie przekazał w terminie wezwania skarżącemu, w konsekwencji czego nie mógł on uiścić brakującej opłaty, natomiast pismo to przekazał 88-letniemu, ciężko schorowanemu ojcu. Ojciec przesyłkę przekazał skarżącemu w dniu 21 czerwca 2016 r., po której to dacie strona bezzwłocznie uiściła brakującą opłatę. Zdaniem skarżącego, brak jest jego winy w uiszczeniu opłaty po terminie, zaś tak ważna korespondencja, jak w sprawie niniejszej, winna być w jego ocenie doręczana do rąk własnych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wnieść o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym, we wniosku o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że należy wykazać, iż dołożono szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w celu zapobieżenia powstaniu uchybienia. Oceniając wystąpienie tej przesłanki Sąd powinien zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bowiem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 244; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski C. H. Beck 2011, s. 409, postanowienie NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09, postanowienie NSA z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OZ 989/09, postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 115/09). Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia należy podnieść, że wywody przedstawione przez skarżącego sprowadzają się do stwierdzenia, iż nie zawinił on uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia brakującej części wpisu sądowego od skargi, ponieważ wezwanie zostało doręczone osobie, która nie była upoważniona do odbioru adresowanych do niego przesyłek. Przypomnieć w tym miejscu należy, że G. K. w skardze wniesionej do WSA wskazał adres: G. K. P. D., Z. [...], [...]-[...] B., wskutek czego wezwanie do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego od tej skargi zostało wysłane przez Sąd na podany przez niego adres, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru – karta akt sądowych nr 27. Nadmienić należy, że w aktach sprawy nie znajduje się żadne pismo, w którym skarżący dokonałby zmiany adresu do doręczeń, wobec czego jest to jedyny znany Sądowi adres strony, a także – co wymaga podkreślenia – jedyny adres, którym na bieżącą skarżący się posługuje [przy wymianie korespondencji z sądem (zażalenie na postanowieni Sądu I instancji oraz koperta – karty akt sądowych nr 66, 67 oraz 69). W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej skarżący podał, że pismo z Sądu wzywające do uiszczenia brakującej części wpisu sądowego odebrał brat skarżącego, który następnie przesyłkę tę przekazał schorowanemu ojcu, w podeszłym wieku. Podkreślił przy tym, że na przesyłce nie zaznaczono daty jej odbioru, wobec czego skarżący pozostawał w mylnym przekonaniu, że przesyłka ta została faktycznie odebrana w dniu 21 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło doręczenie zastępcze, określone w art. 72 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Adresat przesyłki może obalić to domniemanie wykazując, że doręczenie zastępcze było wadliwe (niezgodne z treścią przepisu art. 72 § 1 p.p.s.a.), albo że pismo w ogóle do niego nie dotarło (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2010 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji przyjął, że samo twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji nie przekazał jej do rąk adresata, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie wskazuje braku winy skarżącego w powstaniu uchybienia procesowego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. Strona będzie więc ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09, LEX nr 564244 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11, https://cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem NSA, wyjaśnienia strony nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione. Skarżący ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż ojciec, który przekazał mu wezwanie sądowe w dniu 21 czerwca 2016 r. jest w podeszłym wieku i jest osobą ciężko chorą. Na potwierdzenie tego faktu nie przedstawił jednak – poza znajdującymi się w aktach sprawy oświadczeniami ojca i brata - karty akt sądowych nr 42 i 43 - żadnych dokumentów (np. zaświadczenia lekarskiego). Należy wskazać, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu. Do sądu należy natomiast ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło, czy też nie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wydanie 3, Warszawa 2011 r., s. 288). Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął w rozpoznawanej sprawie, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, co z kolei skutkować musiało odmową przywrócenia wnioskowanego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika do odbioru korespondencji oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Dbający o własne interesy skarżący, wyjeżdżając poza miejsce zamieszkania w toku prowadzonego postępowania sądowego, winien liczyć się z możliwością wystąpienia normalnych zdarzeń procesowych, takich jak np.: wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, tudzież – jak miało to miejsce w sprawie niniejszej – wezwanie do uzupełnienia brakującej części wpisu sądowego. Tym samym podmiot skarżący powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw sądowych. Niepodjęcie takich kroków zapobiegawczych bądź uczynienie tego nieudolnie, w konsekwencji może doprowadzić do uchybienia terminowi wyznaczonemu do dokonania określonej czynności procesowej i – pomimo podjętych przez stronę działań, które jednak okazały się nieskuteczne – należy stwierdzić w takim przypadku winę skarżącego w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy zatem brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W sytuacji gdy skarżący, jako adres do korespondencji wskazał adres, pod którym w czasie jego nieobecności przebywają jeszcze inne dorosłe osoby, domownicy, którym listonosz może zostawić przesyłkę, w konsekwencji dokonując doręczenia zastępczego z art. 72 § 1 p.p.s.a., strona musi liczyć się z tym, że ewentualne skutki uchybień powyższych osób, będą miały bezpośredni wpływ na bieg jej sprawy w postępowaniu sądowym. Skarżący ponosi zatem konsekwencje działań tych osób. W przypadku, gdy strona nie godzi się na doręczenie zastępcze dokonywane do rąk konkretnej osoby przebywającej pod adresem wskazanym jako adres korespondencyjny, tj. na doręczenie zgodne z treścią art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1113 ze zm.), przykładowo do rąk osoby schorowanej i będącej w podeszłym wieku, która z przyczyn osobistych może swym działaniem wywołać niekorzystną dla skarżącego sytuację procesową, podmiot może dokonać na poczcie zastrzeżenia pocztowego przesyłek rejestrowanych. Niezłożenie stosownego zastrzeżenia pocztowego w zakresie niedoręczania przesyłek niektórym domownikom powoduje, że skutki wszelkich zaniedbań tych osób, obciążają samego skarżącego. Ponadto nie uzgadniając z domownikami sposobu informowania o wpływie korespondencji, skarżący wziął na siebie ryzyko uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności procesowej. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie ocenił, że skoro przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia brakującej części wpisu sądowego od skargi została przesłana na adres podany przez skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi, to opóźnienie jej przekazania i tym samym zwłoka w dokonaniu wymaganej czynności, nie nastąpiło bez winy skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić zatem należy, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.