II SA/Rz 1617/15
WyrokWSA w Rzeszowie2016-07-12
Skład orzekający: Marcin Kamiński, Magdalena Józefczyk, Paweł Zaborniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy brak bocznej tablicy kierunkowej w autobusie wykonującym regularny przewóz osób stanowi naruszenie warunków technicznych pojazdu w rozumieniu art. 92a ust. 1 i 6 ustawy o transporcie drogowym, uzasadniające nałożenie kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł?Ratio decidendi
Wymóg wyposażenia autobusu wykonującego regularny przewóz osób w tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu, wynikający z przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury, nie stanowi naruszenia warunków technicznych pojazdu w rozumieniu art. 66 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym. Funkcja tych tablic jest informacyjna i służy ochronie praw pasażerów, a nie bezpieczeństwu ruchu drogowego. W związku z tym, naruszenie tego wymogu nie może być sankcjonowane karą pieniężną na podstawie lp. 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.Stan faktyczny
Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.000 zł za brak bocznej tablicy kierunkowej w autobusie wykonującym regularny przewóz osób. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący argumentował, że brak tablicy kierunkowej stanowi naruszenie wymogów w zakresie wyposażenia, a nie warunków technicznych pojazdu, oraz że przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności za działania kierowcy w tej sytuacji. Sąd administracyjny rozpoznał skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2016 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o wykonywaniu przewozu drogowego osób I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P. K. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie:
Przedmiotem skargi P.K. (skarżącego), prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: [...], jest decyzja nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Głównego Inspektora Transportu Drogowego o utrzymaniu w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 5.000 złotych.
Powyższa decyzja została wydana w świetle następującego stanu prawnego i faktycznego sprawy:
W dniu 9 stycznia 2015r. w miejscowości [...] na parkingu C.H. E. LECLERC przeprowadzono kontrolę pojazdu marki [...] o nr rej. [...], którym kierował M.B., wykonując regularny przewóz osób na trasie [...] w imieniu firmy: [...], na podstawie wydanego przez [...] zezwolenia nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. na wykonywanie przewozów regularnych osób w krajowym transporcie drogowym. Przed kontrolą funkcjonariusze Inspekcji Transportu Drogowego przeprowadzili obserwację powyższego pojazdu od przystanku: [...] do ostatniego przystanku (dokumentacja filmowa). Podczas kontroli stwierdzono brak wymaganej bocznej tablicy kierunkowej, co potwierdza również dokumentacja fotograficzna sporządzona podczas kontroli oraz zeznanie kierowcy: M.G. (k. 7 akt sprawy).
W związku ze stwierdzonym wyżej naruszeniem wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej.
W piśmie z dnia 16 stycznia 2015 r. strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania, podnosząc że w niniejszej sprawie nie zostały zrealizowane przesłanki nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 92a ust. 1, 6-7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (u.t.d.)w zw. z załącznikiem nr 3 (lp. 2.5.1.) do powyższej ustawy.
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego orzekł o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 5.000 złotych.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że za działalność przedsiębiorstwa transportowego zawsze ponosi odpowiedzialność osoba, która je prowadzi - z podmiotowego punktu widzenia - przedsiębiorca. To na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób (w tym kierowców), którymi w wykonaniu działalności gospodarczej się posługuje. Zgodnie bowiem z zasadą ryzyka pracodawcy (tzw. ryzyko osobowe) to pracodawca obciążony jest skutkami niewłaściwego doboru pracowników i zmuszony jest ponosić straty wynikłe wskutek ich niezaradności i braku należytego przygotowania do pracy. Reguła ta obowiązuje na gruncie prawa cywilnego jak i administracyjnego. Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 13 maja 2008 roku (II GSK 105/08) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in., że w świetle art. 92 ust. 1 u.t.d. przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za naruszenie obowiązków przez osoby, którymi się posługuje. Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 23 października 2014 r. (III SA/Lu 602/14) wykonywanie transportu drogowego osób autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym autobusu przeznaczonego do danego rodzaju przewozu osób, obejmuje również brak wymaganego wyposażenia autobusu, jakim jest – stosownie do § 18 ust. 1 pkt 13 i § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia –tablice kierunkowe trasy – czołowa i boczna. Organ odwołał się także do wyroku NSA z dnia 24 listopada 2014 roku (IIGSK 1173/10), wskazując, że "wykonywanie transportu drogowego osób autobusem który nie odpowiada warunkom technicznym autobusu przeznaczonego dla danego rodzaju przewozu osób, obejmuje również brak wymaganego wyposażenia autobusu, jakim jest, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 13 i § 21 ust. 1 przywołanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury, wyposażenie autobusu w tablice kierunkowe (...)".
W konkluzji organ stwierdził, że ustalony w trakcie kontroli stan faktyczny wyraźnie uzasadnia nałożenie na stronę kary pieniężnej z tytułu naruszenia lp. 2.5.1 załącznika nr 3 ustawy o transporcie drogowym.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania w całości, podnosząc następujące argumenty:
1. tablice kierunkowe zostały kierowcy wydaneprzez stronę skarżącą w celu zamontowania ich w pojeździe, a kierowca podpisał potwierdzenie odbioru przedmiotowych tablic; wobec powyższego przedsiębiorca w żaden sposób nie może odpowiadać za zaniechania kierowcy, gdyż nakazał ich zamontowanie i umieszczenie zgodnie z przepisami;
2. brak wyposażenia pojazdu autobusowego w tablice kierunkowe nie może być kwalifikowany jako naruszenie warunków technicznych wykonywania regularnego przewozu autobusowego, gdyż warunki techniczne odnoszą się do stanu technicznego pojazdu warunkującego bezpieczeństwo kierowcy, pasażerów i innych uczestników ruchu drogowego, natomiast wymóg wyposażenia pojazdu w tablice nie należy do warunków technicznych pojazdu;
3. wykładnia językowa i wykładnia celowościowa przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia nie pozwala na utożsamianie warunków technicznych pojazdu autobusowego z wymogami dotyczącymi jego wyposażenia, gdyż warunki techniczne zostały ustanowione w celach związanych z bezpieczeństwem, natomiast wymogi związane z wyposażeniem w tablice informacyjne zostały wprowadzone w zupełnie innych celach (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 lutego 2014 r., III SA/Kr 791/13);
4. dodatkowym argumentem przemawiającym za przedstawioną wyżej wykładnią stosowanych w niniejszej sprawie przepisów jest to, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2012 r. ustawodawca nie wyróżniał uchybień w zakresie wyposażenia i oznakowania pojazdów w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów; przed nowelizacją ustawy o transporcie drogowym dokonaną w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 244, poz. 1454), obowiązującą od dnia 1 stycznia 2012 r., w załączniku pod l.p. 2.5 mowa była tylko o wykonywaniu transportu drogowego osób autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym autobusu przeznaczonego dla danego rodzaju przewozu osób; od dnia 1 stycznia 2012 r. ustawodawca rozróżnia "wyposażenie i oznakowanie pojazdu" od jego "warunków technicznych"; por. wyrok WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 24 stycznia 2013 r., II SA/Bk 754/12: "W przepisie będącym bezpośrednią podstawą wymierzenia kary pieniężnej ustawodawca czyni rozróżnienie pomiędzy "warunkami technicznymi", a "wyposażeniem i oznakowaniem" autobusu. Przy takim rozróżnieniu zarówno wykładnia językowa, jak i wykładnia logiczna nakazuje uznać, iż tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu autobusu należy zaliczyć do jego wyposażenia i oznakowania, a nie do warunków technicznych";
5. "z powyższego wynika, że w aktualnym stanie prawnym pojawiła się luka prawna w postaci braku penalizacji jazdy bez zamontowanych tablic kierunkowych w autobusie, który prowadzi regularny przewóz osób, lecz nie określonej grupy osób. Luka ta jest spowodowana tym, że za przejazd taki nie można nałożyć kary ani z lp. 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym ani z lp. 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, gdyż naruszenie w postaci jazdy bez tablic kierunkowych nie wypełnia znamion żadnego z wyżej wymienionych wykroczeń";
6. "(...) Na marginesie zaznaczyć należy, że zapewnienie przez przedsiębiorcę szkoleń kierowcy, zarówno tych obowiązkowych, jak i szkoleń fakultatywnych świadczy o tym, że przedsiębiorstwo zapewnia odpowiednią organizację pracy. Naruszeniom dokonanym w tej sprawie przez kierowcę przedsiębiorca może zapobiegać wyłącznie wcześniej, szkoląc w zakresie regulacji prawnych dotyczących przewozu drogowego. Odpowiednie przeszkolenie w zasadzie zwalnia w tym przypadku przedsiębiorcę z odpowiedzialności, ponieważ nie może on w żaden inny sposób zapobiec tego typu naruszeniom. Przedsiębiorstwo ma świadomość grożących kar za naruszenia i nie pozwala swoim kierowcom na takie praktyki. Co więcej, zaraz po wykryciu zdarzenia, kierowca został ukarany karą dyscyplinarną, co bez wątpienia wykazuję brak akceptacji na tego typu zachowania. Ponadto należy zauważyć, że taka kara jest również przestrogą dla innych kierowców przedsiębiorcy, że nie godzi się on na tego typu zachowania. Jest to więc wyraźny sygnał braku akceptacji dokonywania naruszeń. Takie zachowanie wskazuje również na chęć utrzymania w przedsiębiorstwie dyscypliny i właściwej organizacji pracy. Przedsiębiorca nie mógł zatem w żaden inny sposób zapobiec dokonywaniu przez kierowcę naruszeń. Kierowca swoim niedbalstwem i rozkojarzeniem sam dokonał naruszenia, pomimo zdobytej od przedsiębiorcy wiedzy na temat obowiązujących go przepisów. Wobec tego przedsiębiorca, nie powinien być karany za naruszenia kierowcy. Jak już wspominano powyżej, przedsiębiorca nie pozostawał bierny na zaistniałe naruszenia karając kierowców dopuszczających się naruszeń przepisów i zawsze na nie reagował, stosując kary nagany czy też nie przyznając dodatkowych możliwych do uzyskania składników wynagrodzenia. Zgodnie z art. 92c ustawy o transporcie drogowym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć".
Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 5.000 złotych.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył w pierwszej kolejności przepisy prawa, wskazując że stosownie do art. 18b ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym przewozy regularne w krajowym transporcie drogowym wykonywane są według m.in. zasady, zgodnie z którą do przewozu używane są wyłącznie autobusy odpowiadające wymaganym ze względu na rodzaj przewozu warunkom technicznym, natomiast zgodnie z art. 18b ust. 2 pkt lb ww. ustawy podczas wykonywania przewozów regularnych zabrania się m.in. używania do przewozu autobusów nieodpowiadających wymaganym ze względu na rodzaj przewozu warunkom technicznym. Ponadto zgodnie z art. 4 pkt 22 lit. o) ww. ustawy przez obowiązki lub warunki przewozu drogowego rozumie się obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz m.in. ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Organ przytoczył następnie § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, wskazując że zgodnie z pkt. 13 powyższego przepisu autobus powinien być wyposażony w tablice kierunkowe - na autobusie regularnej komunikacji publicznej, a ponadto zgodnie z § 21 ust. 1 ww. rozporządzenia autobus regularnej komunikacji publicznej powinien być wyposażony w tablice kierunkowe, o których mowa w § 18 ust. 1 pkt 13: czołową i boczną, przy czym autobus ten kursujący na linii oznaczonej numerem lub literą - również w tylną i wewnętrzną.
Organ stwierdził następnie, że zgodnie z art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć kwoty 10000 złotych (ust. 2). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa ust. 1, oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 92a ust. 6 ustawy o transporcie drogowym). Za wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada wymaganym warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego nakładana jest kara pieniężna w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych (lp. 2.5.1 załącznika nr 3). Organ wskazał, że biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w sprawie organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji, gdyż okazane do kontroli dokumenty w postaci wypisu z zezwolenia nr [...] na linię regularną [...] oraz wypisu z licencji nr [...] na wykonywanie krajowego transportu drogowego osób potwierdzają, że w chwili zatrzymania wykonywano przewóz regularny w krajowym transporcie drogowym osób.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie bezspornie ustalono, że pojazd marki [...] o nr rej. [...] nie spełniał wymogów technicznych określonych rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, bowiem autobus nie był wyposażony w boczną tablicę kierunkową. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 12 i 13 ww. rozporządzenia autobus powinien być wyposażony w m.in. tablice kierunkowe - na autobusie regularnej komunikacji publicznej. Zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia autobus regularnej komunikacji publicznej powinien być wyposażony w tablice kierunkowe czołową i boczną. Warunkiem zastosowania sankcji z lp. 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym jest wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego. W omawianym przypadku kontrolowany pojazd był autobusem regularnej komunikacji publicznej, który powinien być wyposażony w tablice kierunkowe - boczną i czołową.
Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej, organ wskazał, że niespełnienia wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania dotyczy naruszenie z lp. 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, przy czym naruszenie musi zaistnieć w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów. Przykładem stanu faktycznego, w którym powyższa sankcja może mieć zastosowanie, jest niewyposażenie autobusu w tablice z symbolem dzieci w przypadku wykonywania przewozu uczniów do szkół w ramach przewozu regularnego specjalnego. W omawianym przypadku – zdaniem organu – skarżący wykonywał przewóz regularny w komunikacji publicznej, dostępnej dla ogółu pasażerów.
W dalszej kolejności organ przywołał odpowiednie fragmenty uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2009 r., VI Sa/Wa 1394/09; wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 marca 2010 r., VI Sa/Wa 2132/09; wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., II GSK 1173/10).
Zdaniem organu drugiej instancji tablice kierunkowe zamieszczane na autobusach regularnej komunikacji publicznej pełnią funkcję informacyjną– dzięki nim potencjalni pasażerowie uzyskują wiedzę o trasie (kierunku) przejazdu i możliwości zawarcia z przewoźnikiem umowy na przewóz poprzez zakup biletu. Zarówno brak tablicy kierunkowej, jak i niewłaściwe informacje na niej zamieszczone, powodują podobny skutek dla potencjalnego pasażera - brak wiedzy lub błędne przekonanie o kierunku wykonywanego przewozu. Celem ochrony praw pasażerów korzystających z komunikacji publicznej ustawodawca przewidział sankcję za wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego, w tym za niedopełnienie obowiązku rzetelnego informowania pasażerów o kierunku wykonywanego przewozu.
Na zakończenie rozważań organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym (pkt 1: "Nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć"; pkt 2: "(...) lub za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ"). W ocenie organu strona nie przedstawiła, zarówno w trakcie postępowania w I instancji, jak i w toku postępowania odwoławczego, żadnych dowodów na powstanie tego rodzaju okoliczności, ograniczając się jedynie do przedstawienia tez wyłączających jej odpowiedzialność. Okoliczność w postaci przeprowadzania szkoleń kierowców nie powoduje automatycznego przerzucenia na nich odpowiedzialności za powstałe naruszenia. Strona w odwołaniu informuje organ jedynie o postulowanej organizacji pracy w przedsiębiorstwie strony, nie przedkładając na tę okoliczność żadnych dowodów.Przeprowadzanie szkoleń kierowców nabiera znaczenia wówczas, gdy pracodawca i osoba zarządzająca transportem w przedsiębiorstwem bezwzględnie egzekwują od kierowców wykonywanie obowiązków zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc zarzuty:
1. naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez:
a) błędną interpretację § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia oraz art. 92a ust. 1, 6 i 7 ustawy o transporcie drogowym, zał. nr 3 lp. 2.5.1. poprzez błędne założenie, że niezamontowanie bocznej tablicy stanowi niespełnienie warunków technicznych pojazdu;
b) błędną interpretację art. 92c u.t.d. poprzez błędne założenie, że przedsiębiorca zapewniający dobrą organizację pracy mógł przewidzieć powstanie zaistniałego naruszenia;
2. naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania (art. 8 k.p.a.).
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że brak tablicy kierunkowej bocznej może stanowić nienależyte wyposażenie i oznakowanie pojazdu, a nie, jak twierdzi organ, naruszenie warunków technicznych pojazdu.Biorąc pod uwagę powyższe nie jest trafna ocena organu w tym zakresie, odwołująca się do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r., poz. 305) i wskazująca, że skoro przepisy dotyczące tablic kierunkowych - § 18 ust. 1 pkt 13 i § 21 zostały zamieszczone w dziale III tego rozporządzenia, zatytułowanym "Warunki techniczne pojazdu samochodowego i przyczepy przeznaczonej do łączenia z tym pojazdem", to chociaż stanowią "warunki dodatkowe" (rozdział 5), należy je zaliczyć do "warunków technicznych". Taka interpretacja jest – zdaniem skarżącego – niezgodna z wykładnią językową i logiczną. Przede wszystkim już sam tytuł rozporządzenia – "w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia" rozróżnia wyraźnie od siebie pojęcia "warunki techniczne" od "wyposażenia pojazdu", co oznacza, że nie można posługiwać się tymi pojęciami zamiennie. Kolejnym argumentem przesadzającym o kwalifikacji tablic kierunkowych jako elementu wyposażenia pojazdu, stanowi sam załącznik nr 3 do ustawy określający rodzaje naruszeń i wysokość kary. Pod lp. 2.5. ustawodawca wymienia: "wykonywanie przewozu autobusem, który: 2.5.1. - nie odpowiada wymaganym warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego", za co przewidziana jest kara pieniężna w wysokości 5.000 zł; "2.5.2. - nie spełnia wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów", za co przewidziana jest kara pieniężna w wysokości 2.000 zł. Przy tak dokonanym przez ustawodawcę rozróżnieniu tych naruszeń, nie może być wątpliwości, że brak tablic kierunkowych informujących o trasie przejazdu autobusu należy zaliczyć do braków wyposażenia i oznakowania, nie zaś do naruszenia warunków technicznych pojazdu. Ponadto w ocenie skarżącego należy podnieść, że przedsiębiorca, spełniając wszystkie przesłanki wynikające z art. 92b ustawy o transporcie drogowym, nie powinien być karany za naruszenia kierowcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje legalnościową kontrolę zaskarżalnych działań lub zaniechań organów administracji publicznej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych), będąc związany jedynie granicami sprawy administracyjnej sensu largo, której dotyczy skarga. Jednocześnie sąd ten nie jest – co do zasady – związany granicami skargi, w tym podniesionymi zarzutami i wnioskami oraz powołaną przez stronę skarżącą podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a.), biorąc z urzędu pod rozwagę wszelkie stwierdzone naruszenia prawa i sankcjonując je w granicach wyznaczonych w art. 145-150 p.p.s.a. lub w przepisach szczególnych. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny jest upoważniony lub także zobowiązany do objęcia zakresem rozpoznania i orzekania niezaskarżonych bezpośrednio aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, które to naruszenie miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, to jest na treść bezpośrednio zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu niższej instancji.
Zgodnie z zasadą oficjalności rozpoznania sprawy sąd po stwierdzeniu z urzędu, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które co najmniej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem że podstawa faktyczna sprawy została ustalona prawidłowo, mógł przejść w dalszej kolejności do kontroli prawidłowości materialnoprawnej zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Przeprowadzona w tym zakresie kontrola wykazała, że stanowisko organów w zakresie wykładni oraz subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normatywny wzorzec jest wadliwe i jako naruszające prawo stanowi podstawę do ingerencji sądu administracyjnego w trwałość kwestionowanych w skardze decyzji.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle treści poz. nr 2.5.1 oraz 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz przepisów stanowiących podstawę do określenia warunków technicznych oraz wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania pojazdów autobusowych wykonujących przewozy regularne istnieją normatywne podstawy do nałożenia kary pieniężnej w wysokości 5.000 złotych za wykonywanie przewozu bez wyposażenia autobusu w tablice kierunkowe informujące potencjalnych klientów (pasażerów) przewoźnika o relacji kursu autobusowego.
Na wstępie należy wskazać źródła istniejących wątpliwości oraz rozbieżności w zakresie wykładni i stosowania spornych przepisów.
Zgodnie z treścią poz. nr 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego stanowi podstawę do wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 5.000 złotych, natomiast zgodnie z poz. nr 2.5.2 załącznika nr 3 do powyższej ustawy wykonywanie przewozu autobusem, który nie spełnia wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów, stanowi uprzywilejowany typ deliktu administracyjnego sankcjonowany karą w wysokości 2.000 złotych.
Powyższe pozycje załącznika do ustawy o transporcie drogowym nie wyjaśniają treści wyrażeń "warunki techniczne" oraz "wymagania w zakresie wyposażenia i oznakowania". Sama ustawa o transporcie drogowym nawiązuje jedynie do powyższych pojęć w art. 18b ust. 1 pkt. 1, stanowiąc że przewozy regularne w krajowym transporcie drogowym wykonywane są m.in. według zasady, że "do przewozu używane są wyłącznie autobusy odpowiadające wymaganym ze względu na rodzaj przewozu warunkom technicznym".
Pojęcia warunków technicznych pojazdu oraz wymagań w zakresie wyposażenia pojazdu są pojęciami normatywnymi, które wywodzą się z regulacji prawa o ruchu drogowym, która ustanawia określone wymogi w zakresie technicznych lub pozatechnicznych warunków dopuszczenia pojazdów do ruchu i ich eksploatacji. I tak zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (p.r.d.) (zamieszczonym w rozdziale pt. "Warunki techniczne pojazdów"): "Pojazd uczestniczący w ruchu ma być tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego:
1) nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę;
2) nie zakłócało spokoju publicznego przez powodowanie hałasu przekraczającego poziom określony w przepisach szczegółowych;
3) nie powodowało wydzielania szkodliwych substancji w stopniu przekraczającym wielkości określone w przepisach szczegółowych;
4) nie powodowało niszczenia drogi;
5) zapewniało dostateczne pole widzenia kierowcy oraz łatwe, wygodne i pewne posługiwanie się urządzeniami do kierowania, hamowania, sygnalizacji i oświetlenia drogi przy równoczesnym jej obserwowaniu;
6) nie powodowało zakłóceń radioelektrycznych w stopniu przekraczającym wielkości określone w przepisach szczegółowych".
Już z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że warunki techniczne pojazdu obejmują pewne elementy budowy, wyposażenia oraz utrzymania pojazdu, które łącznie stanowią z jednej strony warunki dopuszczenia pojazdu do eksploatacji i ruchu, z drugiej zaś – są koniecznymi przesłankami dla zachowania minimalnych wymogów w zakresie bezpieczeństwa i porządku ruchu, spokoju i zdrowia publicznego oraz ochrony środowiska.
Warunki techniczne są zatem związane bezpośrednio z pewnymi wymogami, które nie tylko dotyczą samego pojazdu, lecz także realizują funkcje lub cele związane z ochroną pewnych wartości prawnych. W tym zakresie chodzi przede wszystkim o ochronę wartości związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem i porządkiem ruchu drogowego, spokojem i zdrowiem publicznym oraz ochroną środowiska w związku z ruchem pojazdów. Należy zatem uznać, że nie wszystkie szeroko rozumiane "warunki techniczne" związane z budową, wyposażeniem oraz utrzymaniem pojazdu są warunkami technicznymi w rozumieniu ustawy Prawo o ruchu drogowym, lecz tylko te warunki, które służą wyżej wymienionym celom lub funkcjom oraz wykazują ścisły związek z budową i wyposażeniem pojazdu jako urządzeniem posiadającym określone elementy konstrukcyjne (dodatkowe) związane z ruchem drogowym. Powyższe zastrzeżenie jest bardzo istotne dla dalszych rozważań.
Na podstawie art. 66 ust. 5 p.r.d. minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrami właściwymi do spraw wewnętrznych oraz Obrony Narodowej został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Z treści przepisu delegacyjnego ustawy wynika zatem jednoznacznie, że intencją ustawodawcy było ścisłe rozróżnienie pomiędzy warunkami technicznymi pojazdów (jako warunkami związanymi ściśle z ich budową i konstrukcją) oraz wymogami w zakresie niezbędnego wyposażenia tych pojazdów.
W wydanym na podstawie art. 66 ust. 5 p.r.d. rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia ( cyt. dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 grudnia 2002 r.") rozróżnienie pomiędzy warunkami technicznymi pojazdów a wymogami w zakresie ich wyposażenia nie jest konsekwentne.
Z jednej strony tytuły działów II ("Wymiary, Masy i Naciski Osi Pojazdu") i III ("Warunki techniczne pojazdu samochodowego i przyczepy przeznaczonej do łączenia z tym pojazdem") nie pozostawiają wątpliwości, że mają dotyczyć tzw. warunków technicznych. Z drugiej jednak strony w samym dziale III widoczne jest rozróżnienie między "warunkami ogólnymi" (rozdział 1), "wyposażeniem" (rozdział 2), innymi (szczególnymi) warunkami technicznymi ("światła" - rozdział 3, "hamulce" - rozdział 4), "warunkami dodatkowymi dla autobusu" (rozdział 5), "warunkami dodatkowymi dla autobusu o dopuszczalnej prędkości do 100 km/h" (rozdział 6), "warunkami dodatkowymi dla taksówki (rozdział 7), "warunkami dodatkowymi dla pojazdu samochodowego uprzywilejowanego" (rozdział 8), "warunkami dodatkowymi dla pojazdu samochodowego przeznaczonego do wykonywania czynności na drodze oraz dla innego pojazdu samochodowego, na który ze względu na bezpieczeństwo ruchu należy zwracać szczególną uwagę" (rozdział 9) itd.
Z powyższego wyliczenia wynika zatem, że dla organu wydającego rozporządzenie warunki techniczne pojazdu są rozumiane szeroko, obejmując nie tylko warunki związane z samą budową i niezbędnym wyposażeniem technicznym pojazdu, lecz także inne (dodatkowe) wymogi związane z wyposażeniem i utrzymaniem pojazdu.
Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 66 ust. 5 p.r.d. wyraźnie rozróżnia warunki techniczne od wymogów w zakresie wyposażenia pojazdu, co zgodnie z zasadą zakazu wykładni per non est nie być pominięte w toku ustalania treści znaczeniowej przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. W związku z powyższym argumentem nie jest dopuszczalne przyjęcie, że przepis art. 66 ust. 5 p.r.d. upoważnił ministra wydającego rozporządzenie z dnia 31 grudnia 2002 r. do zrównania warunków technicznych z wymogami w zakresie wyposażenia oraz do operowania tymi pojęciami zamiennie.
Szczególnego podkreślenia wymaga fakt, że przepisy rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. w zakresie ustanowienia warunków technicznych oraz wymogów w zakresie wyposażenia pojazdów (w tym pojazdów autobusowych) stanowią w istocie przepisy sankcjonowane, a zatem – w nawiązaniu do zasad konstruowania przepisów sankcyjnych – powinny odpowiadać rygorystycznie pojmowanej na gruncie konstytucyjnym zasadzie określoności przepisów ustawowych o charakterze sankcjonowanym i sankcjonującym.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP niezmiennie podkreśla się, że wynikająca bezpośrednio z zasady demokratycznego państwa prawnego zasada określoności przepisów prawa wymaga, aby przepisy te były formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny, zwłaszcza jeżeli chodzi o ochronę praw i wolności oraz o sytuacje, gdy istnieje możliwość stosowania sankcji wobec obywatela (zob. np. wyrok TK z dnia 11 stycznia 2000 r., sygn. akt K 7/99, OTK ZU 2000/1/2; wyrok TK z dnia 12 czerwca 2002 r., sygn. akt P 13/01, OTK-A ZU 2002/4/42).
Trzeba również zauważyć, że w ocenie Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. wyrok TK z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt P 33/05, OTK-A ZU 2006/7/83) zasada wyłączności ustawy i określoności regulacji prawnych dotyczących ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności nabiera szczególnego znaczenia w sferze prawa represyjnego. Trybunał Konstytucyjny jeszcze na gruncie przepisów konstytucyjnych obowiązujących przed 17 października 1997 r. zwracał uwagę, że "w państwie prawnym przepisy karne winny precyzyjnie określać zarówno czyn, jak i karę (...). Niesporne jest też, w świetle konstytucyjnego podziału materii pomiędzy ustawy a akty wykonawcze, że podstawowe elementy zarówno czynu, jak i kary muszą być określone w samej ustawie, a nie mogą być – w sposób blankietowy – pozostawione do unormowania w akcie wykonawczym. (...) powyższe konstytucyjne wymagania pod adresem przepisów karnych należy odnosić do wszystkich przepisów o charakterze represyjnym (sankcjonująco-dyscyplinującym)" (orzeczenie z 1 marca 1994 r., U. 7/93, OTK w 1994 r., cz. I, s. 41). W orzecznictwie konstytucyjnym nakaz określoności przepisów prawnych, rozumiany jako wymaganie formułowania tychże przepisów w sposób zapewniający dostateczny stopień precyzji w ustaleniu ich znaczenia i skutków prawnych, traktuje się jako jeden z elementów zasady ochrony zaufania obywatela do państwa, wynikający z art. 2 Konstytucji (zob. zwłaszcza orzeczenia TK z: 19 czerwca 1992 r., sygn. U. 6/92, OTK w 1992 r., cz. I, s. 196-213; 1 marca 1994 r., sygn. U. 7/93, OTK w 1994 r., cz. I, poz. 5; 26 kwietnia 1995 r., sygn. K. 11/94, OTK w 1995 r., cz. I, s. 128-138; 24 lutego 2003 r., sygn. K 28/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 13 i 17 października 2000 r., sygn. SK 5/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 254). Natomiast w sposób szczególny zasada określoności odnosi się do tych przepisów prawnych, które naruszają lub ograniczają prawa i wolności obywatelskie.
Trybunał wskazywał wielokrotnie w swoim orzecznictwie, że "uzależnienie dopuszczalności ograniczeń praw i wolności od ich ustanowienia «tylko w ustawie» jest czymś więcej niż tylko przypomnieniem ogólnej zasady wyłączności ustawy dla unormowania sytuacji prawnej jednostek, stanowiącej klasyczny element idei państwa prawnego. Jest to także sformułowanie wymogu odpowiedniej szczegółowości unormowania ustawowego. Skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane «tylko» w ustawie, to kryje się w tym nakaz kompletności (...) ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia" (wyrok TK z 12 stycznia 2000 r., sygn. P. 11/98, OTK ZU nr 1/2000, s. 42; zobacz także wyrok TK z 5 maja 2004 r., sygn. P 2/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 39).
W świetle powyższych uwag należy uznać, że wymogi w zakresie określoności przesłanek ustawowych nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie obowiązku wyposażenia pojazdu autobusowego w tablice kierunkowe nie zostały spełnione, albowiem przepisy sankcjonowane wynikające z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. nie wprowadzają wystarczająco precyzyjnego rozróżnienia między warunkami technicznymi a wymogami w zakresie niezbędnego wyposażenia. Trzeba ponadto zauważyć, że zasada określoności regulacji ustawowej ograniczającej prawa i wolności obywatelskie nie została zachowana, gdyż przepisy wynikające z art. 92a ust. 1 i 6 u.t.d. w związku z załącznikiem nr 3 (poz. 2.5.1 i 2.5.2) określają w sposób precyzyjny jedynie rodzaj i wymiar sankcji, natomiast w zakresie opisu sankcjonowanego zachowania odsyłają do przepisów podustawowych rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r., które wbrew przepisowi art. 66 ust. 5 p.r.d. nie zachowuje precyzyjnego rozróżnienia między warunkami technicznymi i wymogami w zakresie wyposażenia pojazdu. Tym samym poz. nr 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewidująca, że wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego, w sytuacji gdy wymogi te zostały określone w rozporządzeniu wykonawczym w sposób odbiegający od ustawowego rozróżnienia między warunkami technicznymi a wymogami w zakresie wyposażenia, nie spełnia konstytucyjnego wymogu odpowiedniej szczegółowości, precyzyjności i kompletności (określoności) unormowania ustawowego ograniczającego prawa i wolności obywatelskie.
Na tle powyższych twierdzeń oraz wyraźnej treści art. 66 ust. 5 p.r.d. upoważniającego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie jest dopuszczalne – w szczególnie w kontekście treści przepisów sankcjonujących zawartych w art. 92a ust. 1 i 6 w zw. z poz. nr 2.5.1 i 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym – wprowadzanie kategorii pojęciowej warunków technicznych sensu largo, które mają obejmować warunki techniczne sensu stricto oraz pozostałe warunki o "nietechnicznym charakterze" (wymagania w zakresie wyposażenia pojazdu).
Tego rodzaju rozróżnienie na tle przepisów będących podstawą nakładania administracyjnych kar pieniężnych prowadzi bowiem do naruszenia podstawowych w państwie prawa zasad wykładni.
Przede wszystkim nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej przepisów, które są podstawą – jako przepisy sankcjonowane lub sankcjonujące – nakładania sankcji na jednostkę. Zasada ta odnosi się nie tylko do sankcji karnych sensu stricto, lecz także do innych sankcji publicznoprawnych (w tym administracyjnych). Ponadto w razie wątpliwości co do zakresu znaczeniowego przepisów będących podstawą nakładania sankcji należy przyjąć taką wykładnię, która jest korzystna dla ochrony praw i wolności jednostki, zgodnie z zasadami in dubio pro cive oraz in dubio pro libertate.
Przyjęcie, że wyrażenie "warunki techniczne" obejmuje także "wymagania w zakresie wyposażenia" prowadziłoby – wbrew treści art. 66 ust. 5 p.r.d. oraz wbrew treści poz. 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym – do rozszerzenia zakresu sankcjonowania naruszeń przepisów o wykonywaniu przewozu autobusowego, gdyż niezależnie od różnicy terminologicznej i funkcjonalnej każde naruszenie wymagań w zakresie niezbędnego wyposażenia autobusu – niezależnie od charakteru lub celu tych wymagań – podlegałoby karze za naruszenie warunków technicznych.
Należy jednak zastrzec, że zagadnienie powyższe budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku z dnia 16 lipca 2015 roku w sprawie o sygn. II GSK 1556/14 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "Tablica kierunkowa, to nie wprost warunek techniczny pojazdu, a więc związany z jego mechanicznym funkcjonowaniem i dopuszczeniem do ruchu. Jednak taka tablica jest warunkiem technicznym w szerszym rozumieniu, czyli ze względu na przeznaczenie pojazdu. Bez wątpienia z treści § 18 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2001 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r., poz. 951 ze zm.) wynika, że autobus ma być wyposażony w tablice kierunkowe, jeżeli jest nim wykonywana regularna komunikacja publiczna. Wymóg taki jest dodatkowym wymogiem w zakresie warunków jakie ma spełniać autobus, w ramach działu III rozporządzenia, który określa warunki techniczne pojazdu samochodowego i przyczepy przeznaczonej do łączenia z tym pojazdem. Zatem jest to dodatkowy wymóg techniczny takiego pojazdu". Trzeba jednak zauważyć, że analiza Sądu kasacyjnego była przeprowadzona jedynie na gruncie wykładni językowej analizowanej regulacji.
Nawet jednak gdyby przyjąć, że możliwa i dopuszczalna jest wykładnia prowadząca do konstruowania warunków technicznych w szerszym rozumieniu, czyli ze względu na przeznaczenie pojazdu, to tego rodzaju podejściu – niezależnie od argumentów o charakterze prawnokonstytucyjnym – sprzeciwia się również treść art. 66 ust. 1 p.r.d.
Przepis ten – jak już wskazano – wprowadza pewien katalog celów lub funkcji, którym mają służyć warunki techniczne pojazdów. Warunki te zostały wprowadzone ze względu na konieczność ochrony wartości związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem i porządkiem ruchu drogowego, spokojem i zdrowiem publicznym oraz ochroną środowiska w związku z ruchem pojazdów. W katalogu powyższych celów lub funkcji nie mieszczą się jednak funkcje informacyjne związane z ochroną praw potencjalnych pasażerów pojazdów autobusowych komunikacji publicznej. Tym samym wymóg wyposażenia autobusu komunikacji publicznej w tablice informujące o kierunku trasy wykracza poza powyższe cele i funkcje warunków technicznych.
Jak zauważył organ odwoławczy w treści uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia "tablice kierunkowe zamieszczane na autobusach regularnej komunikacji publicznej pełnią funkcję informacyjną – dzięki nim potencjalni pasażerowie uzyskują wiedzę o trasie (kierunku) przejazdu i możliwości zawarcia z przewoźnikiem umowy na przewóz poprzez zakup biletu. Zarówno brak tablicy kierunkowej, jak i niewłaściwe informacje na niej zamieszczone, powodują podobny skutek dla potencjalnego pasażera - brak wiedzy lub błędne przekonanie o kierunku wykonywanego przewozu. Celem ochrony praw pasażerów korzystających z komunikacji publicznej ustawodawca przewidział sankcję za wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego, w tym za niedopełnienie obowiązku rzetelnego informowania pasażerów o kierunku wykonywanego".
Z rozważań organu wynika zatem, że dostrzega on, iż wymóg wyposażenia pojazdu autobusowego regularnej komunikacji publicznej został wprowadzony nie ze względu na funkcje związane z ochroną bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym, spokoju i zdrowia publicznego oraz ochrony środowiska w związku z ruchem pojazdów, lecz w związku z dążeniem do ochrony praw potencjalnych pasażerów poprzez zapewnienie im informacji o trasie przejazdu autobusowego w związku z możliwością skorzystania z tego rodzaju usług (np. w warunkach oczekiwania na przyjazd na właściwym przystanku autobusowym).
W związku z powyższymi stwierdzeniami należy uznać, że wprowadzony w zakresie § 18 ust. 1 pkt 13 oraz§ 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. wymóg wyposażenia pojazdu autobusowego regularnej komunikacji publicznej w tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu wykracza poza zakres celów lub funkcji warunków technicznych pojazdów, o których mowa w art. 66 ust. 1 p.r.d. Ponadto – jak już podkreślono – prawodawca rozporządzeniowy ignorując zakres upoważnienia ustawowego z art. 66 ust. 5 p.r.d. nie przeprowadził w treści rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. wystarczająco wyraźnego i precyzyjnego rozdziału pomiędzy warunkami technicznymi związanymi ściśle z samym pojazdem, jego budową i konstrukcją a wymogami w zakresie jego wyposażenia i utrzymania, które pozostają w związku z ochroną wartości wymienionych w art. 66 ust. 1 p.r.d.
Stwierdzenie, że wymóg w zakresie wyposażenia pojazdu autobusowego w regularnej komunikacji publicznej w tablice kierunkowe (§ 18 ust. 1 pkt 13 oraz§ 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.), informujące o trasie przejazdu jako związany z ochroną praw potencjalnych pasażerów, wykracza poza cele i funkcje warunków technicznych określonych w art. 66 ust. 1 p.r.d., uzasadnia podniesienie wątpliwości co do treści normatywnej rozważanej regulacji. Można nawet stwierdzić, że zakres oraz treść upoważnienia ustawowego z art. 66 ust. 5 p.r.d. zostały przekroczone przez wprowadzenie do treści rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2001 r. takich warunków technicznych (w sensie szerokim), które nie służą realizacji funkcji i celów, o których mowa w art. 66 ust. 1 p.r.d.
W związku z powyższym niezależnie od konieczności użycia reguł wykładni językowej oraz systemowej, w niniejszej sprawie – na tle interpretacji zwrotu "warunki techniczne pojazdu" – nieodzowne jest także wykorzystanie reguł wykładni celowościowo-funkcjonalnej w kontekście normatywnie wyartykułowanych celów i funkcji przepisów prawa o ruchu drogowym. Taka operacja stanowi przejaw prokonstytucyjnej wykładni spornych przepisów.
Powyższe rozważania nie pozostają bez związku z treścią poz. nr 2.5.1 i nr 2.5.2. załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Poważne wątpliwości co do sposobu rozumienia oraz dopuszczalnego zakresu wyznaczania warunków technicznych pojazdów muszą zostać uwzględnione w procesie wykładni przepisów sankcyjnych ustawy o transporcie drogowym, które odwołują się do przepisów o ruchu drogowym (por. art. 4 pkt 22 lit. o) u.t.d.).
Jak już wspomniano, w aktualnym stanie prawnym (mającym zastosowanie w momencie orzekania przez skarżone organy) ustawodawca sankcjonuje wykonywanie przewozu autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym ze względu na rodzaj wykonywanego przewozu regularnego (poz. 2.5.1), oraz wykonywanie przewozu autobusem, który nie spełnia wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów(poz. 2.5.2).
Powyższy stan prawny obowiązuje od dnia 1 stycznia 2012 roku, w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 244, poz. 1454). Do dnia 31 grudnia 2011 r. załącznik do ustawy o transporcie drogowym przewidywał pod poz. 2.5 sankcjonowanie w tym zakresie (karą w wysokości 500 złotych) jedynie "wykonywania transportu drogowego osób autobusem, który nie odpowiada warunkom technicznym autobusu przeznaczonego dla danego rodzaju przewozu osób".
Oznacza to, że od dnia 1 stycznia 2012 r. ustawodawca rozróżnił wyraźnie – w nawiązaniu do treści art. 66 ust. 1 i ust. 5 p.r.d. oraz pośrednio także do treści rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. – sankcje związane z naruszeniem warunków technicznych związanych z rodzajem wykonywanego autobusowego przewozu regularnego (poz. 2.5.1) oraz sankcje związane z naruszeniemwymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów (poz. 2.5.2).
Należy jednak zauważyć, że pozycja 2.5.2 jest typem uprzywilejowanym deliktu administracyjnego, który wiąże z naruszeniem wymagań w zakresie wyposażenia i oznakowania autobusu służącego do przewozu pasażerów określonej kategorii (np. autobusu szkolnego przewożącego uczniów – zob. § 22 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.) łagodniejszą sankcję administracyjną (karę w wysokości 2.000 złotych zamiast kary w wysokości 5.000 złotych).
Powstaje zatem pytanie o konsekwencje nowelizacji z dnia 16 września 2011 r. dla procesu stosowania przepisów o administracyjnych karach pieniężnych uregulowanych w ustawie o transporcie drogowym.
Po pierwsze, odpowiedź na powyższe pytanie musi uwzględniać, że warunki techniczne pojazdów, których naruszenie jest sankcjonowane poprzez nakładanie kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym, muszą być wiązane z realizacją celów lub funkcji wyrażonych w art. 66 ust. 1 p.r.d. Oznacza to, że niezależnie od przyjęcia szerokiego albo wąskiego rozumienia terminu "warunki techniczne pojazdu" podstawą nałożenia kary są naruszenia tylko tych warunków technicznych lub wymogów w zakresie wyposażenia pojazdu, które służą realizacji celów lub funkcji z art. 66 ust. 1 p.r.d.
Z powyższego wynika, że przewidziane w § 18 ust. 1 pkt 13 oraz § 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. wymogi w zakresie wyposażenia pojazdu autobusowego regularnej komunikacji publicznej w tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu – jako związane z ochroną praw potencjalnych pasażerów poprzez zapewnienie im informacji o trasie przejazdu autobusowego oraz niezwiązane z celami lub funkcjami związanymi z ochroną bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym, spokoju i zdrowia publicznego oraz ochrony środowiska w związku z ruchem pojazdów – nie stanowią warunków technicznych w rozumieniu art. 66 ust. 1 p.r.d., i w konsekwencji – nie mogą być zakwalifikowane jako wyczerpujące określone w pozycji nr 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym przesłanki "warunków technicznych", która odsyła do przepisów o ruchu drogowym.
Po drugie, wprowadzenie od dnia 1 stycznia 2012 r. pozycji nr 2.5.2 do załącznika nr 3 ustawy o transporcie drogowym musi być odczytywane jako przejaw tendencji ustawodawcy do wyłączenia z zakresu szerokiego rozumienia warunków technicznych pojazdów wymogów w zakresie wyposażenia pojazdów. Jeśli więc zgodnie z treścią art. 66 ust. 5 p.r.d. wymogi w zakresie wyposażenia stanowią odrębną grupę przesłanek od warunków technicznych w ścisłym tego słowa znaczeniu, to nowelizacja z dnia 16 września 2011 r. nie może być uznana za niemającą znaczenia dla odczytywania treści normatywnej zapisanej pod pozycją 2.5.1. W istocie nowelizacja ta potwierdza, że wymagania w zakresie wyposażenia nie tylko mogą, ale wręcz powinny być traktowane jako odrębne warunki od warunków technicznych.
Po trzecie, nie można nie uwzględnić ratio legis wprowadzenia szczególnej regulacji zawartej pod poz. 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Regulacja ta, jak już wspomniano, statuuje uprzywilejowany typ deliktu administracyjnego.
Warto zauważyć, że typ ten jest związany z naruszeniem wymogów w zakresie wyposażenia i oznakowania autobusu w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów (np. uczniów w autobusach szkolnych, zob. § 22 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.). Niewątpliwie tego rodzaju wymogi mają zasadniczo inny charakter niż wymogi w zakresie umieszczania tablic kierunkowych w autobusach regularnej komunikacji publicznej (w § 18 ust. 1 pkt 13 oraz § 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.). Mogą to być wymogi związane z realizacją celów określonych w art. 66 ust. 1 p.r.d., w tym w zakresie bezpieczeństwa w uczniów w ruchu drogowym (np. wymogi określone w § 22 ust. 1 pkt 3 lit. c)-f) rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.: "c) miejsce z przodu i z tyłu po lewej stronie pojazdu przeznaczone na umieszczenie kwadratowej tablicy barwy żółtej z symbolem dzieci barwy czarnej określonej w przepisach w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów; miejsce z tyłu pojazdu powinno być oświetlone, z możliwością wyłączenia oświetlenia z miejsca kierowcy, d) ostrzegawczy sygnał świetlny błyskowy, o którym mowa w § 38 ust. 1, włączający się wraz ze światłami awaryjnymi automatycznie przy otwartych drzwiach; powinna istnieć możliwość wyłączenia tej funkcji przez kierowcę,e) sygnał akustyczny ostrzegający na zewnątrz o cofaniu pojazdu,f) urządzenie zapobiegające przed ruszeniem pojazdu z otwartymi drzwiami, także na pochyłościach").
Jeśli więc ustawodawca zdecydował się na łagodniejsze sankcjonowanie naruszenia wymogów w zakresie wyposażenia i oznakowania w związku z przewozem określonej kategorii pasażerów (np. uczniów) – pomimo niewątpliwej funkcji tych przepisów w zakresie ochrony bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego – to powstaje pytanie o sens i funkcje surowszego karania naruszenia wymogów w zakresie wyposażenia pojazdów autobusowych w tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu jako związanych z ochroną praw potencjalnych pasażerów (§ 18 ust. 1 pkt 13 oraz § 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r.).
Przyjęcie stanowiska, że ustawodawca zdecydował się na surowsze sankcjonowanie naruszenia wymogów w zakresie wyposażenia pojazdów autobusowych w tablice informacyjne i łagodniejsze karanie naruszenia wymogów w zakresie wyposażenia autobusów przeznaczonych dla specjalnych kategorii pasażerów (np. autobusów szkolnych), wprowadzonych w celu ochrony bezpieczeństwa tych pasażerów (np. uczniów), stanowi zaprzeczenie zasady racjonalności ustawodawcy, która jako swoiste domniemanie interpretacyjne nie została obalona w niniejszym postępowaniu.
Konkludując należy stwierdzić, że wyniki wykładni językowej, systemowej oraz celowościowo-funkcjonalnej przepisów art. 66 ust. 1 i art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, § 18 ust. 1 pkt 13, § 21 ust. 1 oraz § 22 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2002 r. Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia oraz poz. nr 2.5.1 i poz. 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, prowadzą konsekwentnie do wniosku, że wymogi w zakresie wyposażenia pojazdu autobusowego regularnej komunikacji publicznej w tablice kierunkowe informujące o trasie przejazdu – jako związane z ochroną praw potencjalnych pasażerów poprzez zapewnienie im informacji o trasie przejazdu autobusowego oraz niezwiązane z celami lub funkcjami związanymi z ochroną bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym, spokoju i zdrowia publicznego oraz ochrony środowiska w związku z ruchem pojazdów – nie stanowią warunków technicznych w rozumieniu art. 66 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, a zatem ich naruszenie nie może być sakcjonowane na podstawie art. 92a ust. 1 i 6 w zw. z pozycją nr 2.5.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.
Wobec stwierdzenia, że organy orzekające w sprawie bezpośrednio naruszyły wyżej wymienione przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Jednocześnie wobec stwierdzenia, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie może sankcjonowany na podstawie na podstawie art. 92a ust. 1 i 6 w zw. z pozycjami nr 2.5.1 i 2.5.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego, albowiem wszczęte postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej było od początku bezprzedmiotowe.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło