I OZ 752/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 398/16 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 stycznia 2016 r. nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 398/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił A.K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 stycznia 2016 r. nr [..]w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w dniu 24 marca 2016 r. A.K., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu ustanowionego w ramach instytucji prawa pomocy, wniósł skargę na decyzję tego organu z dnia 5 stycznia 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego oraz akt sprawy wynika, że decyzję Kolegium doręczono skarżącemu w dniu 25 stycznia 2016 r. W dniu 19 lutego 2016 r. skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. II SO/Rz 7/16 referendarz sądowy przyznał wnioskodawcy prawo pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 14 marca 2016 r. wpłynęła do Sądu informacja od Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie z dnia 9 marca 2016 r. o wyznaczeniu adwokata, sprostowana w zakresie osoby wyznaczonego pełnomocnika pismem z dnia 16 marca 2016 r. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik podał, że informację o ustanowieniu go pełnomocnikiem skarżącego odebrał 21 marca 2016 r. i niezwłocznie podjął czynności w celu wniesienia skargi. Uchybienie terminu spowodowane było faktem wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji oczekiwaniem na rozpoznanie jego żądania przez Sąd. Wniosek o przyznanie prawa pomocy zgłoszono jednak przed upływem terminu do wniesienia skargi, a powodem ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika była nieporadność samego skarżącego niemogącego samodzielnie sporządzić skargi. Sąd I instancji wskazał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie zawierała prawidłowe pouczenie o prawie, terminie i sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Termin do wniesienia skargi upłynął bezskutecznie 24 lutego 2016 r. Skarżący nie dokonał tej czynności, a jedynie w dniu 22 lutego 2016 r. wniósł do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu, nie spowodowało to jednak odroczenia lub przerwania biegu terminu do wniesienia skargi (brak regulacji podobnych do zawartych w przepisach art. 177 P.p.s.a. znajdujących zastosowanie na etapie postępowania kasacyjnego), którą wniesiono dopiero 24 marca 2016 r., a więc z miesięczną zwłoką. Wniesienie skargi nie było jednak obarczone przymusem "radcowsko-adwokackim", a więc pismo to nie musiało spełniać szczególnych wymagań formalnych, w tym nie musiał go sporządzać adwokat lub radca prawny. Skarżący miał zatem realną możliwość dokonania tej czynności procesowej z zachowaniem ustawowego terminu, a nie wskazał żadnych obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które usprawiedliwiałyby uchybienie terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A.K., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj. 1) art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi pomimo faktu, iż skarżący nie dokonał tej czynności w terminie bez swojej winy, gdyż w otwartym terminie do wniesienia skargi zwrócił się do sądu o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi. W konkluzji zażalenia wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.), jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Jak wynika z praktyki orzeczniczej sadów administracyjnych i sądów powszechnych w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu na wniesienie środka zaskarżenia, pełnomocnik ten wraz z tym środkiem zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Przyjmuje się bowiem, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia (por. postan. NSA z dnia 24 czerwca 2005 r., II OZ 393/05). Przy czym uznaje się, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 809/09, czy z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 763/08). W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego - czyli jeszcze zanim złożona zostanie skarga (tak: M. Niezgódka-Medek [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Kraków 2006, s. 549). Podmiot domagający się od sądu administracyjnego ochrony prawnej może chcieć, aby jego skargę sporządził profesjonalny prawnik, i w tym celu w terminie otwartym na wniesienie tej skargi zwrócić się do sądu administracyjnego o przyznanie mu prawa pomocy w tym zakresie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie miało wtedy również wpływu na bieg terminu do wniesienia tej skargi. Co oznacza, że po ustanowieniu pełnomocnika już po upływie tego terminu konieczne będzie złożenie wraz ze skargą wniosku o jego przywrócenie (tak: A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ZNSA 2013, nr 2, s. 78). Opisana wyżej sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Skarżący, w terminie otwartym na wniesienie skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został uwzględniony, w wyniku czego ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu – postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. Pismem z dnia 9 marca 2016 r. (sprostowanym pismem z dnia 16 marca 2016 r.) Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie na osobę pełnomocnika skarżącego wyznaczyła adw. T.M.. Ponieważ wyznaczenie pełnomocnika miało miejsce już po upływie terminu do wniesienia skargi, pełnomocnik wraz ze skargą złożył wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Nie można podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że skoro skarżący mógł samodzielnie sporządzić i wnieść skargę, a tego nie uczynił, to oznacza, że uchybił swoim obowiązkom procesowym. Takie stanowisko byłoby bowiem sprzeczne z funkcjonalną wykładnią powołanego wyżej art. 243 § 1 P.p.s.a. Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jeszcze przez wniesieniem skargi to celem takiej regulacji było, aby na tym etapie sprawy skargę mógł sporządzić taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym. Skarżący, występując w terminie otwartym do wniesienia skargi, z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika w celu wniesienia skargi i reprezentowania go przed Sądem dołożył, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należytej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, bowiem jako osoba nieposiadająca szczegółowej wiedzy w jaki sposób ma samodzielnie napisać skargę, wystąpił z wnioskiem o pomoc zawodowego prawnika. Już we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca zasygnalizowała swoje przekonanie o braku dostatecznej wiedzy pozwalającej jej osobiście sporządzić skuteczną i poprawną pod względem materialnym i formalnym skargę. Bez znaczenia jest przy tym, że złożenie skargi nie jest objęte przymusem adwokacko – radcowskim, skoro strona w sposób wyraźny wyraziła wolę występowania w postępowaniu przy udziale profesjonalnego pełnomocnika. Z tego względu zaskarżone postanowienie należało uchylić jako wydane z naruszeniem przepisów procesowych, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a., a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.