II GZ 781/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 57/16 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 57/16 odrzucił zażalenie Al. P. na postanowienie z dnia 14 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 14 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. z uwagi na nieusunięcie braku formalnego skargi. Pismem z dnia 29 lipca 2016 r. podpisanym przez M. P. wniesiono zażalenie na ww. postanowienie z dnia 14 lipca 2016 r. W jego uzasadnieniu wskazano, że wszystkie pisma były podpisywane osobiście przez A. P. Z uwagi na fakt, że przebywa ona w Anglii, pisma były przez nią wysyłane pocztą elektroniczną. Zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącą do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez jego podpisanie i złożenie jednego egzemplarza odpisu zażalenia – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi ponownie nadesłano jeden egzemplarz zażalenia podpisany przez M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem wskazanym na wstępie odrzucił zażalenia, wskazując, że brak formalny zażalenia polegający na podpisaniu zażalenia przez skarżącą i nadesłaniu jednego egzemplarza odpisu zażalenia dla strony przeciwnej, nie został usunięty, co skutkowało jego odrzuceniem. Sąd przywołał treść art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazując, iż te przepisy stanowiły podstawę prawną wydanego postanowienia. Następnie Sąd I instancji wywiódł, że argumentacja przedstawiona w zażaleniu, jak i we wcześniejszych pismach pochodzących od skarżącej nie może mieć wpływu na ocenę kwestii podpisania zażalenia przez M. P., jak i podpisywania skargi i pełnomocnictwa przez skarżącą. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca A. P. wniosła o jego uchylenie, zarzucając, iż w aktach sprawy powinno być jej upoważnienie podpisane własnoręcznie i złożone do organu podatkowego. Podniosła ponadto, że dodatkowo do akt zostały złożone dokumenty – upoważnienie drogą poczty elektronicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są trafne. W okolicznościach sprawy istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy odrzucone zaskarżonym postanowieniem zażalenie posiadało braki formalne, a jeżeli tak, to jakiego rodzaju, a nadto czy dokonane wezwanie do uzupełnienia tych braków dawało podstawę do zastosowania przez Sąd I instancji rygoru odrzucenia zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wobec powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 194 § 3 in principio p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Z art. 34 p.p.s.a. wynika, że strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Zgodnie zatem z wyrażoną w art. 34 p.p.s.a. zasadą wolnego wyboru działania przed sądem administracyjnym, to do strony postępowania należy decyzja odnośnie tego, czy przed sądem administracyjnym będzie występowała osobiście, czy też będzie reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, którym może być podmiot wskazany w art. 35 p.p.s.a. Sąd o ustanowieniu pełnomocnika procesowego powinien zostać poinformowany przez stronę. Przy czym z art. 37 § 1 p.p.s.a. wynika, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Obowiązek wynikający z art. 37 § 1 p.p.s.a. potwierdza art. 46 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r.), z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo, jeśli w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Wobec takiej regulacji nie może już budzić wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia ze złożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z art. 37 § 1 p.p.s.a. wynika, że w zasadzie pełnomocnictwo powinno być udzielone w formie pisemnej. Dokument obejmujący tę jednostronną czynność prawną zawierającą oświadczenie woli, w którym mocodawca upoważnia oznaczoną osobę do zastępowania go przed sądem, może być sporządzony dowolną techniką, jednakże podpis musi być własnoręczny. Nie stanowi wypełnienia obowiązku z art. 37 § 1 p.p.s.a. przedłożenie pełnomocnictwa z odtworzonym mechanicznie wzorem podpisu mocodawcy (por. post. NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. II FSK 2473/11, CBOIS). Nieopatrzenie pełnomocnictwa lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa prawidłowym podpisem mocodawcy stanowi brak formalny tego dokumentu i skutkuje pozostawieniem go bez rozpoznania lub odrzuceniem, jeśli brak ten nie został usunięty w wyznaczonym terminie (art. 49, art. 58 § 1 pkt 3, art. 178 p.p.s.a.), co oznacza niedopuszczenie przez sąd do działania w postępowaniu wadliwie ustanowionego pełnomocnika. Brakiem formalnym o analogicznych skutkach jak wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, jest również niepotwierdzenie pełnomocnictwa za zgodność z oryginałem (por. post. WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2005 r., sygn. I SA/Gd 1458/01, CBOIS). Jakkolwiek art. 46 § 3 p.p.s.a. stanowi o dołączeniu do pisma pełnomocnictwa, to z art. 37 § 1 p.p.s.a. wynika, że ustawa rozróżnia pełnomocnictwo i uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa. Jeżeli więc w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo obejmujące swym zakresem postępowanie przed sądem administracyjnym, a nie zostało ono dołączone do skargi lub innego pierwszego pisma w sprawie, należy wezwać pełnomocnika do dołączenia uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa, a nie pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy. Przy czym z art. 37 § 1 zd. 2 p.p.s.a. wynika wyraźnie, które podmioty mają prawo do uwierzytelniania odpisu udzielonego pełnomocnictwa. Gdy pełnomocnikiem procesowym nie jest podmiot wymieniony w art. 37 § 1 zd. 2 p.p.s.a., to uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa może notariusz. Dodać też należy, że w art. 37 § 1 p.p.s.a. chodzi o pierwszą czynność procesową z udziałem pełnomocnika. Może to być pierwsza czynność inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne, czyli skarga lub kolejna czynność procesowa dokonana przez tego pełnomocnika, który w trakcie trwania postępowania wstąpił do sprawy. Wskazać też należy, zważywszy na treść art. 49 § 1 p.p.s.a., że zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie. Uchybienie tym wymaganiom sprawia, że termin do wykonania czynności przez stronę nie zaczyna biec (por. post. NSA z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. II GSK 421/09 CBOIS). W sytuacji gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści wezwania, nie można z niego wywodzić skutków prawnych niekorzystnych dla strony, a zatem niezachowanie któregokolwiek z wymagań, tj. co do wskazania zakresu braku wymagającego uzupełnienia, zakreślenia siedmiodniowego terminu do jego uzupełnienia czy nieokreślenia rygoru – pozbawia wezwanie sankcji (por. post. NSA z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. II FSK 598/06, CBOIS). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odrzucił zażalenie, uznając, że brak formalny zażalenia polegający na jego podpisaniu przez skarżącą i nadesłaniu jednego egzemplarza odpisu zażalenia nie został usunięty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle tego co wyżej wskazano na tle regulacji z art. 194 § 3 p.p.s.a. oraz art. 46 § 1 pkt 4 i § 3 oraz art. 34, art. 35, art. 37 § 1 i art. 49 § 1 p.p.s.a. odrzucenie zażalenia z powodu nieuzupełnienia braków formalnych było przedwczesne. Przede wszystkim wezwanie skierowane do skarżącej w wyniku wykonania pkt 2 Zarządzenia przewodniczącego Wydziału V WSA w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2016 r. (k. 51 akt) nie jest jednoznaczne w swej treści co do tego, czy dotyczyło osobistego podpisania zażalenia z dnia 12 sierpnia 2016 r. przez A. P. W wezwaniu tym (z dnia 16 sierpnia 2016 r. – k. 52 akt) wskazano jedynie (...) przez: "podpisanie zażalenia" (...), a nie zawarto zwrotu: "osobiście", co budzi wątpliwości odnośnie jego treści. Szczególnie gdy się zważy, że przykładowo w wezwaniu z dnia 8 maja 2017 r. skierowanym do skarżącej dotyczącym uzupełnienia braków formalnych wniosku wyraźnie wskazano: "...osobiste podpisanie przez skarżącą" (k. 105 akt). Zważywszy, że skarżąca w toku dotychczas toczącego się postępowania przed Sądem I instancji podejmowała próby, aby w jej imieniu działał pełnomocnik M. P., zaś Sąd konsekwentnie uznawał, iż nie zostało skutecznie przedłożone pełnomocnictwo procesowe, tym samym wezwanie w zakresie uzupełnienia braków formalnych zażalenia powinno być w swej treści precyzyjne i jednoznaczne. Zatem już z tych względów zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Tym bardziej, że w wykonaniu tego wezwania został przesłany do Sądu egzemplarz zażalenia podpisany przez M. P., co dowodzi o nieprecyzyjności wezwania bądź przekonaniu o tym, że działa jako pełnomocnik. Poza tym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skierowanie od razu do skarżącej wezwania o podpisanie zażalenia było w okolicznościach sprawy przedwczesne. Wpierw bowiem wymagało rozważenia czy treść zażalenia z dnia 27 lipca 2016 r. (data wpływu do biura podawczego 12 sierpnia 2016 r. – k. 49 akt) nie uprawnia do przyjęcia, że ten środek odwoławczy w imieniu skarżącej wnosił pełnomocnik procesowy. Jak wyżej wskazano w art. 37 § 1 p.p.s.a. pierwszą czynnością procesową z udziałem pełnomocnika może być kolejna czynność dokonana przez pełnomocnika, który w trakcie trwania postępowania może wstąpić do sprawy, gdyż decyzja co do tego czy strona działa osobiście, czy przez pełnomocnika należy do strony postępowania (art. 34 p.p.s.a.). To, że w ocenie Sądu I instancji, dotychczas strona skarżąca nie przedstawiła wymaganego przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokumentu pełnomocnictwa w rozumieniu art. 37 § 1 p.p.s.a. nie oznacza, iż nie zdecydowała się na podjęcie tego rodzaju działań w dalszym toku postępowania. Z art. 35 § 1 p.p.s.a. wynika, że pełnomocnikiem strony może być również małżonek, a na tę okoliczność wskazywano w treści zażalenia. W pierwszej zatem kolejności należało rozważyć wezwanie o uzupełnienie braków formalnych zażalenia poprzez wyjaśnienie, czy M. P. działa jako pełnomocnik procesowy skarżącej, a jeżeli tak, to o dołączenie do akt sprawy pełnomocnictwa z podpisem własnoręcznym mocodawcy lub wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa. Jedynie, gdy pismo jest podpisane przez podmiot, który nie może reprezentować strony bądź który nie jest jej pełnomocnikiem procesowym, wezwanie do usunięcia braku formalnego pisma przez jego podpisanie należy kierować do strony. W zażaleniu podniesiono, iż w aktach administracyjnych znajduje się stosowne pełnomocnictwo dla M. P. Wymagało więc zbadania czy tego rodzaju dokument jest w aktach podatkowych, a jeżeli tak, to czy swym zakresem obejmuje umocowanie do działania przed sądem administracyjnym. Wówczas należało wezwać pełnomocnika do dołączenia uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni powyższe wskazania co do zakresu działań związanych z uzupełnieniem braków formalnych zażalenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.