II FZ 88/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dumas, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. N. w przedmiocie odrzucenia skargi na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 797/16 w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 797/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia 9 maja 2016 r. wniósł skargę na ww. postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 czerwca 2016 r. skarżący poprzez pełnomocnika procesowego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. ze zm. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Za pismem z dnia 23 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył skan pełnomocnictwa, jednakże nie wskazał miejsca i daty jego uwierzytelnienia. W zaskarżonym postanowieniu WSA podniósł, że brak właściwie uwierzytelnionego dokumentu określającego umocowanie do wniesienia skargi stanowi brak formalny tej skargi, który uniemożliwia nadanie jej biegu. Dalej, po wskazaniu na art. 41 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r., Nr 41, poz. 213), Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie skarga została podpisana przez doradcę podatkowego, jednakże brak jest w aktach sprawy dokumentu pełnomocnictwa spełniającego wymogi wskazane w przytoczonych przez Sąd przepisach. Znajdujący się w aktach sprawy dokument pełnomocnictwa nie został, zdaniem Sądu, prawidłowo uwierzytelniony, gdyż brakuje oznaczenia daty i miejsca jego sporządzenia. W związku z tym, że strona skarżąca została 21 czerwca 2016 r. wezwana do usunięcia braków skargi w zakreślonym siedmiodniowym terminie i nie dokonała prawidłowo tej czynności, Sąd stwierdził, że skargę należało odrzucić. W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia skarżący, działając przez pełnomocnika, zaskarżył je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz o zwrot poniesionych kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając: 1. w zakresie naruszenia prawa materialnego naruszenie art. 37 § 1 p.p.s.a. - jego błędną wykładnię (w okolicznościach sprawy Sąd błędnie uznał, że dołączony do skargi odpis pełnomocnictwa nie został prawidłowo uwierzytelniony); 2. w zakresie naruszenia przepisów postępowania naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - odrzucenie skargi, pomimo braku wystąpienia przesłanki, określonym tym przepisem, uzasadniającej jej odrzucenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 37 § 1 p.p.s.a. jest zasadny. Zgodnie treścią tego przepisu pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. nie zawiera żadnych wskazań, co do sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw lub innych dokumentów przez wymienionych w nim pełnomocników. Wymogi poświadczeń odpisów dokumentów wynikają natomiast z przepisów ustaw dotyczących korporacji zawodowych zrzeszających tych pełnomocników (art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, art. 9 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym). W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na wezwanie Sądu do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi przez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik skarżącego przesłał poświadczony przez siebie za zgodność z oryginałem odpis pełnomocnictwa, zawierający odcisk imiennej pieczęci i (nieczytelny) podpis (k. 15 akt sądowych). Powodem odrzucenia skargi w rozpoznawanej sprawie nie było zatem nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie, lecz przedłożenie nieprawidłowo – zdaniem Sądu pierwszej instancji – poświadczonego pełnomocnictwa, poświadczenie nie zawierało bowiem daty oraz oznaczenia miejsca sporządzenia. Powyższe stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie zasługuje na akceptację. W myśl art. 48 § 3 p.p.s.a., zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony, będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Z kolei z art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o doradztwie podatkowym wynika, że doradca podatkowy może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa oraz, że ma on prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami, a poświadczenie powinno zawierać podpis doradcy podatkowego, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie - również godzinę dokonania czynności. Zgodnie z poglądem wyrażanym już w orzecznictwie NSA na tle analogicznych przepisów odnoszących się do adwokatów i radców prawnych, NSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznaje, że we wskazanej regulacji ustawy o doradztwie podatkowym ustawodawca stanowi o sporządzaniu poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w "zakresie określonym odrębnymi przepisami", co przede wszystkim odnosi się do postanowień art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. Jak stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 194/11, co do zasady samo uwierzytelnianie przy poświadczaniu pełnomocnictwa nie ma na celu "zrównania dokumentu pełnomocnictwa z dokumentem urzędowym", lecz jedynie wykazanie istnienia umocowania do działania. Zatem umieszczanie na poświadczeniu takich zapisów, jak stwierdzenie miejsca i daty sporządzenia odpisu, w przypadku pełnomocnictw nie ma większego znaczenia, w sytuacji gdy dla określonych celów dokument ten nie musi spełniać cech "dokumentu urzędowego" w rozumieniu art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. w związku z art. 41 ust. 4 ustawy o doradztwie podatkowym. Podawanie tych elementów nabiera innego znaczenia i wymiaru w przypadku uwierzytelniania innych niż pełnomocnictwo dokumentów lub pełnomocnictw mogących być uznanymi jako dokumenty urzędowe (tak też NSA w postanowieniu z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 331/10, powołanym przez pełnomocnika w uzasadnieniu zażalenia, dostępnym w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzeniem takiego rozumienia powoływanych unormowań, jest również wskazanie w powołanych orzeczeniach na cel dokonanej od 1 stycznia 2010 r. nowelizacji przepisów w zakresie uwierzytelniania dokumentów, podany w uzasadnieniu do projektu zmian tych regulacji. Prawodawca podkreślił, że zmiany mają spowodować odformalizowanie postępowania cywilnego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego oraz podatkowego, poprzez racjonalizację istniejącego obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych. Zmiana polega na szerszym niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników stron, reprezentujących zawody zaufania publicznego. Jej zamierzonym skutkiem jest wydatne umniejszenie uciążliwości polegającej na konieczności wyzbycia się przez strony postępowania, często na długi czas dokumentów oryginalnych albo poniesienia kosztów ich notarialnego uwierzytelniania bądź uzyskania ich urzędowych odpisów (uzasadnienie do projektu zmiany ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów, Druk nr 2064, Warszawa, 19 maja 2009 r., s. 1). Z cytowanego fragmentu wynika, że nowelizacja omawianych przepisów, w swoim zasadniczym zakresie, nie miała na celu zmiany sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw przez profesjonalnych pełnomocników. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego na wezwanie Sądu pierwszej instancji złożył uwierzytelniony przez siebie w sposób wymagany dla dokumentu pełnomocnictwa odpis wskazujący na uprawnienie do działania w imieniu skarżącego. Strona uzupełniła więc braki formalne skargi w terminie, a zatem nie zachodziła w sprawie podstawa do odrzucenia skargi. Zdaniem NSA, uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi w terminie, ponieważ kserokopia pełnomocnictwa nie zawierała daty oraz miejsca poświadczenia za zgodność z oryginałem, należy uznać za nadmierny formalizm i pozbawienie strony prawa do sądu, co stanowi naruszenie jednej z podstawowych zasad zagwarantowanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (tak też NSA w postanowieniu z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 369/12). Końcowo zauważyć można, że NSA zdaje sobie sprawę z tego, iż w orzecznictwie można spotkać się z poglądem przeciwnym - tak np. NSA w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II GZ 13/17. Pogląd ten jednak nie zyskuje aprobaty w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, zwłaszcza wobec argumentacji przedstawionej w akapicie powyższym, dotyczącym prawa do sądu. W niniejszym postanowieniu aprobatę znalazła argumentacja zawarta w przytaczanych wcześniej orzeczeniach, nadto, w istotnej części pokrywa się ona ze stanowiskiem przedstawionym przez NSA w postanowieniu z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt II GZ 65/17. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.