II FSK 2560/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3472/16 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 17 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3472/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd I instancji) na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę D. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka, skarżąca, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: DIS, organ) z 18 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Wyrok (podobnie, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. We wniesionym środku zaskarżenia pełnomocnik skarżącej wskazał, że na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej nazywając ją Ustawą), składa skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydanego w dniu 1 czerwca 2017 roku (powinno być "17 listopada 2017 r. ), doręczonego dnia 4 grudnia 2017 roku, w sprawie o sygnaturze akt: III SA/Wa 3472/16 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną i zaskarża ten wyrok w całości. Wniósł o: 1. jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia; 2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącego w tym postępowaniu według norm przepisanych. lub ewentualnie o: 3. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; 4. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącego w tym postępowaniu według norm przepisanych, a nadto, na podstawie art. 196 Ustawy, wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez NSA. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 § 3 Ustawy poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przestanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W motywach autor skargi kasacyjnej wskazał, że: "zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2966 roku zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego oraz egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynności egzekucyjne, zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy rozumie się "wszelkie czynności podejmowane przez organ egzekucyjny zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego"". Podniósł też, że wierzyciel stosuje w przedmiotowej sprawie zbyt uciążliwe środki egzekucyjne, że wielokrotnie wskazywał, że samo wszczęcie egzekucji, w przypadku braku jednolitego stanowiska organów co do obowiązywania ustawy o grach hazardowych narazi go na znaczną szkodę finansową. Stwierdził, że "Dokonanie zajęć wierzytelności skarżącego daje niemal stu procentową pewność w tym zakresie oznacza, że skarżący zostanie pozbawiony środków na prowadzenie przez siebie działalności gospodarczej. Taka sytuacja doprowadzi w sposób oczywisty, iż skarżący zostanie pozbawiony możliwości bieżącego regulowania zadłużenia". Podkreślił, że w sprawie istnieje ponadto wysokie ryzyko utraty płynności finansowej przez skarżącego i wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, co może doprowadzić do dalej idących negatywnych skutków. Brak wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia i prowadzenie postępowania egzekucyjnego może spowodować, iż skarżący popadnie w spiralę zadłużenia, co w sposób oczywisty będzie samo w sobie trudne i nie do odwrócenia. Strona wskazała też, że w niniejszej sprawie istnieją przestanki do umorzenia postępowania z uwagi na brak możliwości stosowania w ogóle przepisu art. 14 i art. 6 ustawy o grach hazardowych, co zostało potwierdzone w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zwracając uwagę na fakt przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Łodzi zapytania prejudycjalnego do TSUE stwierdziła, że tym bardziej w tej sprawie zaistniała przesłanka do wstrzymania czynności. Według niej, rozstrzygnięcie tego zagadnienia będzie miało wpływ na wynika postępowania w tej sprawie, a to daje podstawę do twierdzenia, że wystąpiła przesłanka zawieszenia postępowania wskazana w art. 201 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa. Zaznaczyła, że "Sąd Okręgowy, poprzez sformułowane pytanie prejudycjalne zmierza do ustalenia czy w każdym wypadku nienotyfikowania przepisów technicznych Komisji niedopuszczalne jest ich stosowanie przeciwko jednostce, czy też ta swoista sankcja nie musi być stosowana w sytuacji gdy przepisy techniczne dotyczą swobód traktatowych mogących podlegać ograniczeniom na podstawie art. 36 TFUE." Kończąc wywody autor skargi kasacyjnej zaznaczył, że "Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. (I KZP 11/15) zawiesił postępowanie w sprawie przedstawionego przez Prokuratora Generalnego wniosku o rozstrzygnięcie rozbieżności w orzecznictwie w zakresie tego, czy przepisy art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych przepisami technicznymi w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 roku do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunat Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego, skierowanego przez Sąd Okręgowy w Łodzi (C-303/15). Sąd Najwyższy w powiększonym składzie, dostrzegając wagę argumentów podniesionych w skierowanym do Trybunału Sprawiedliwości UE pytaniu prejudycjalnym oraz uznając, że odpowiedź Trybunatu jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku Prokuratora Generalnego, zawiesił postępowanie do czasu udzielenia przez Trybunał luksemburski odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Sądu Okręgowego w Łodzi. Biorąc pod uwagę powyższe, od rozstrzygnięcia Trybunatu Sprawiedliwości Unii Europejskiej uzależnione jest rozstrzygnięcie możliwości w ogóle prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy skargę niniejszym należy uznać za w pełni uzasadnioną i konieczną." Strona kończąc zaznaczyła, że ostatecznie wnosi i wywodzi, jak na wstępie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), a obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., "(...) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej". W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016r., I FSK 1376/16, z 17 stycznia 2017r., I GSK 1294/16, z 8 lutego 2017r., I GSK 1371/16, z 5 kwietnia 2017r., I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017r., II GSK 1869/17). Analizowany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał zatem fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia" (tak wyrok NSA z 27 marca 2018r., I GSK 612/18). Nie przedstawia on więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd i instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez wojewódzki sąd administracyjny przedstawiony zostaje w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (tak np. wyrok NSA z 8 marca 2018 r., II OSK 1232/16). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. uznał, że do uzasadnienia wyroku znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a., stąd skład orzekający ograniczył jego treść do oceny prawnej zarzutów kasacyjnych. Przechodząc zatem do rozpoznania wniesionego środka zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest on całkowicie niezasadny, przy czym na taką jego ocenę znaczący wpływ miał sposób sformułowania podniesionych w nim zarzutów, o czym poniżej. Na wstępie zatem koniecznym jest przypomnienie pewnych elementarnych, aczkolwiek istotnych kwestii dotyczących zasad konstrukcyjnych skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią (por. wyrok NSA z 1 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 3133/16). Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (która w tej sprawie nie występuje). Granice skargi są zaś wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem, sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne i jednoznaczne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych norm prawa. Ponadto, koniecznym elementem prawidłowo sporządzonej skargi kasacyjnej jest uzasadnienie podstaw kasacyjnych, które polega na wykazaniu, że stawiane zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę. Przy czym, dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale wymagane jest ponadto, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między tym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia, polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia podjętego wyrokiem byłaby inna. Co ważne, Naczelny Sąd Administracyjny związany zarzutami skargi kasacyjnej, nie może zastępować strony i precyzować, czy konkretyzować ani samych zarzutów ani ich uzasadnienia. Istotnym do odnotowania jest również i to, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i § 3 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej. Przedstawione powyżej uwagi były niezbędne dla unaocznienia, że sposób sformułowania rozpoznawanej skargi kasacyjnej wyraźnie odbiega od uregulowanego w przepisach ustawy oraz ugruntowanego w praktyce sądowoadministracyjnej wzorca, uniemożliwiając merytoryczne odniesienie się przez Sąd kasacyjny do postawionych zarzutów. W punkcie wyjścia należy zaznaczyć, że przedmiotowy środek zaskarżenia został wniesiony od wyroku WSA którym oddalono skargę strony na postanowienie DIS wydane w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Podstawą wydanego przez organ orzeczenia był w szczególności art. 54 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r poz. 599; dalej: u.p.e.a.). Tymczasem, z treści skargi kasacyjnej, zarówno z petitum, jak i jej uzasadnienia nie sposób odczytać na jakiej podstawie prawnej, tj. art. 174 pkt 1 czy pkt 2 p.p.s.a. (czy może obie) została ona oparta. Jej autor wskazał jedynie, że zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przestanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - co jest nieporozumieniem -zważywszy na przedmiot, którego ta sprawa dotyczy. Natomiast ani w osnowie skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu nie wymieniano precyzyjnie i poprawnie jakiegokolwiek przepisu, który odnosiłby się do przedmiotu sporu (tj. skargi na czynności egzekucyjne). Jednocześnie, zastrzec należy, że nie umknęło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu to, że we wstępnej części motywów strona co prawda powołała art. 54 § 1 oraz art. 1a pkt 2, lecz nie wskazała ani nazwy, ani publikatora aktu normatywnego. Niemniej jednak, nawet gdyby przyjąć, że pod pojęciem "ustawy z dnia 17 czerwca 2966 roku" chodzi o "ustawę z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", to skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła, na czym miałoby polegać naruszenie tych norm. Miast tego, skarga kasacyjna w zasadniczej mierze skoncentrowała się na przedstawieniu argumentów, które głównie odnosiły się do samej decyzji będącej podstawą dochodzonego w egzekucji obowiązku, jej bytu prawnego, oraz do kwestii wstrzymania wykonania aktu. Przy czym i w tym zakresie nie ma jednoznaczności, albowiem raz jej autor wskazuje, że chodzi o "zaskarżoną decyzję" (k-1), innym razem o "zaskarżone postanowienie" (k-2). Dla porządku wypada przypomnieć, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne z art. 54 § 1 u.p.e.a. kontroli mogą podlegać tylko formalne aspekty prowadzonej egzekucji. Zagadnienie to WSA wyjaśnił w motywach zaskarżonego wyroku. Do tej materii wniesiony środek zaskarżenia w ogóle się nie odnosi. Na marginesie warto dodać, że w kwestii wstrzymania wykonania orzeczenia DIS z 16 września 2016 r. wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny – postanowieniem z 18 maja 2018 r. odrzucił zażalenie strony. W tym stanie rzeczy, uwzględniając powyższe wady skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uchyla się ona spod jego kontroli. W konsekwencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił wniesiony środek zaskarżenia jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw.