II GSK 1521/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1680/16 w sprawie ze skargi D.M.W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D.M.W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 grudnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1680/16 oddalił skargę D.M.W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie (obecnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie) z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Warszawie nałożył na skarżącą karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Celnej w Warszawie postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. stwierdził, że odwołanie od ww. decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że decyzja została skutecznie doręczona stronie 16 marca 2016 r. i zawierała prawidłowe pouczenie o prawie do wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Termin ten upłynął 30 marca 2016 r., natomiast odwołanie zostało wniesione 4 kwietnia 2016 r. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zarzuciła organowi naruszenie art. 148 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Podniosła, że doręczenia decyzji dokonano w miejscu prowadzenia przez nią działalności, do rąk osoby, która nie była upoważniona do odbioru korespondencji. Do skargi dołączone zostało oświadczenie skarżącej z 10 maja 2016 r. o treści wskazującej, że nigdy nie upoważniła G.P. do odbioru korespondencji kierowanej do niej na adres Warszawa ul. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie bezsporne pozostaje, że przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji została doręczona 16 marca 2016 r. G.P. - pracownicy strony. Osoba ta została określona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jako sekretarka. Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, że w okolicznościach tej sprawy należało uznać, że przesyłka została doręczona prawidłowo. Wskazał, że zgodnie z art. 148 § 2 Ordynacji podatkowej w miejscu prowadzenia działalności przez adresata doręczenia należy dokonać do rąk adresata lub upoważnionej przez niego osoby. Jeśli osoba jest zatrudniona i przebywa w miejscu pracy, wskazując na swoje uprawnienie do odbioru korespondencji, doręczający nie ma obowiązku żądać przedstawienia upoważnienia. W przypadku doręczenia korespondencji osobie, która nie była upoważniona do jej odbioru, ewentualne nadużycie zaufania przez osobę odbierającą korespondencję w miejscu prowadzenia przez adresata pisma działalności gospodarczej może być oceniane wyłącznie w kategoriach przesłanek przywrócenia terminu. Skargę kasacyjną wywiodła D.M.W. zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., powoływana jako: p.p.s.a.) strona zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 148 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że odwołanie zostało wniesione z naruszeniem terminu oraz, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego została skutecznie doręczona skarżącej. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa oraz przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a w każdym z tych przypadków o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zażądała rozpoznania sprawy na rozprawie. Wniosła też o przeprowadzenie - na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a. - dowodu z oświadczenia z 10 maja 2016 r. na okoliczność, że G.P. nie posiada i nigdy nie posiadała pełnomocnictwa do odbioru korespondencji w jej imieniu. Zdaniem strony, jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie zachowania terminu do wniesienia odwołania, a nadto nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Pismem z 11 maja 2017 r. organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi, pismem z 18 maja 2017 r. skarżąca kasacyjnie poinformowała, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Kontrola tego orzeczenia sprowadza się zatem do oceny, czy doszło do naruszenia wskazanego w skardze kasacyjnej. W ramach środka odwoławczego strona zarzuciła, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 228 § 1 pkt 2 oraz art. 148 Ordynacji podatkowej aprobując stanowisko organu, zgodnie z którym odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Strona twierdzi, że organ błędnie przyjął, że decyzja z [...] marca 2016 r. została skutecznie doręczona skarżącej 16 marca 2016 r. Nie kwestionuje ona, że przesyłkę w tym dniu faktycznie otrzymała. Próbuje natomiast uchylić się od skutków prawnych doręczenia decyzji wskazując, że doręczenia dokonano w miejscu prowadzenia przez nią działalności osobie, która nie była upoważniona do odbioru korespondencji. Stosownie do art. 148 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) pisma osobom fizycznym mogą być doręczane m.in. w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. W miejscu prowadzenia działalności przez adresata, oprócz doręczenia właściwego, można więc również dokonać doręczenia zastępczego. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie ugruntowane zostało stanowisko, zgodnie z którym możliwość doręczenia pisma w miejscu prowadzenia przez adresata działalności gospodarczej do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji nakłada na doręczyciela obowiązek upewnienia się, że osoba odbierając pismo jest do tego upoważniona, co nie oznacza, że warunkiem skutecznego doręczenia jest legitymowanie się przez osobę odbierającą pisemnym upoważnieniem. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej podejmuje się odebrać korespondencję wskazując, że jest zatrudniona w tym miejscu przez adresata, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tym miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń. Dokonane do jej rąk doręczenie pisma jest skuteczne i rodzi określone skutki procesowe (por.: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa – Komentarz Warszawa 2011 str. 693-697 oraz wyroki NSA np. z dnia 22 stycznia 2009 r. II FSK 1905/08, z dnia 4 stycznia 2012 r., II FSK 1292/10; wszystkie powołane wyroki dostępne są w CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreśla się też, że skuteczność doręczenia pisma na podstawie art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej uzależniona została od domniemania prawnego sformułowanego w tym przepisie. Przepis ten nakazuje bowiem przyjęcie faktu poszukiwanego, a więc doręczenia pisma stronie postępowania podatkowego na podstawie innego faktu, to jest doręczenia tego pisma osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji w miejscu pracy adresata. Przepis art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie wyłącza przy tym możliwości wzruszenia tego domniemania prawnego. Oznacza to jednak przeniesienie ciężaru dowodu na stronę postępowania. Strona chroniąc swój interes prawny powinna więc wskazać, pod rygorem niekorzystnych dla siebie skutków procesowych, na okoliczności przemawiające za niedoręczeniem pisma w miejscu pracy adresata osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji, podważając w ten sposób podstawę faktyczną tego domniemania lub w inny sposób wzruszyć to domniemanie (wyrok NSA z 12 maja 2009 r. sygn. II FSK 102/08, dostępny w CBOSA). W obecnie rozpatrywanej sprawie niekwestionowane pozostaje, że doręczenie decyzji nastąpiło w miejscu prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej. Osoba zatrudniona przez skarżącą na stanowisku sekretarki, odebrała zaadresowaną do niej przesyłkę. Okoliczności doręczenia nie wzbudziły u doręczyciela wątpliwości co do tego, czy osoba ta może być traktowana jako osoba uprawniona do odbioru korespondencji adresowanej do skarżącej. Ponadto, ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika, by pani pracownik odmówiła przyjęcia przedmiotowej przesyłki. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie figuruje adnotacja, która musiałaby zostać zamieszczona przez doręczyciela na potwierdzeniu w przypadku, gdyby próba doręczenia przesyłki spotkała się z odmową jej przyjęcia. Przeciwnie, osoba będąca pracownikiem skarżącej odebrała od doręczyciela pismo zaadresowane do strony i odbiór ten poświadczyła swoim podpisem. Strona nie kwestionuje również, że faktycznie otrzymała przesyłkę. W tych okolicznościach zgodzić należy się z organem i z Sądem pierwszej instancji, że nie doszło do podważenia domniemania doręczenia. Zasadności tego stanowiska nie może skutecznie podważyć samo oświadczenie strony o braku udzielenia pracownikowi upoważnienia do odbioru korespondencji, złożone po wydaniu postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania - na etapie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi. Jak wskazano, okoliczność braku upoważnienia do odbioru korespondencji zaadresowanej do skarżącej nie była podnoszona przy doręczeniu, a pozostałe okoliczności jednoznacznie wskazywały na istnienie takiego upoważnienia. Reasumując, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istniały uzasadnione podstawy by przyjąć, że doręczenie decyzji 16 marca 2016 r. było prawnie skuteczne, a w związku z tym doszło do uchybienia terminu na wniesienia odwołania. Na marginesie - biorąc pod uwagę treść sformułowanego w skardze kasacyjnej żądania - podkreślenia wymaga, że w sprawie tej nie mogło dojść do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Kontroli sądowej poddane zostało bowiem postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, wymagające badania kwestii prawidłowości doręczenia, ustalenia daty początku biegu i końca terminu odwoławczego oraz ustalenia daty wniesienia odwołania, a następnie przełożenia tych ustaleń na odpowiedni do nich skutek procesowy. Sprawa zainicjowana ewentualnym wnioskiem strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej byłaby - z punktu widzenia organu i sądu administracyjnego - przedmiotem odrębnego postępowania, etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Dla rozstrzygnięcia w tym przedmiocie kluczowe znaczenie miałaby ocena braku zawinienia w zakresie uchybienia terminu, którego wniosek dotyczy, przy spełnieniu wymagań formalnych, w tym co do właściwego czasu jego złożenia (szerzej na ten temat w wyroku z 29 maja 2018 r. sygn. II GSK 3653/17, dostępny w CBOSA). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA rozstrzygnął na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).