I SA/Wa 184/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Agnieszka Miernik WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. Decyzją z [...] grudnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] sierpnia 2016 r. M. K. wystąpiła o ustalenia prawa do przewidzianego w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195) przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d.", świadczenia wychowawczego na córkę M. D. W toku postępowania ustalono, że w roku 2014 wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnego dochodu, nie uzyskała go także w latach kolejnych. Jej konkubent natomiast (M. D.) w roku 2014 uzyskał dochód ze sprzedaży nieruchomości w wysokości [...] złotych, deklarując go jako podlegający zwolnieniu od podatku od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.). Ponadto osiągał dochód z tytułu usług świadczonych na podstawie umowy zlecenia w wysokości [...] złotych. Świadczenia usług na podstawie ww. umowy cywilnoprawnej zaprzestał z dniem [...] grudnia 2015 r. Natomiast począwszy od 2016 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i w miesiącach od stycznia do lipca 2016 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, który w drugim miesiącu od uzyskania do niego prawa wyniósł [...] złotych netto. Uwzględniając przewidzianą ustawą konstrukcję dochodu utraconego (za który uznano dochód z umowy zlecenia), dochodu uzyskanego (obejmującego w tym wypadku dochód z zasiłku dla bezrobotnych), a także dochód z odpłatnego zbycia nieruchomości ustalono, że łączny dochód trzyosobowej rodziny wnioskodawczyni osiągnięty w roku poprzedzającym okres świadczeniowy wyniósł miesięcznie [...] złotych, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę [...] złotych. Ta zaś przekraczała kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 p.p.w.d. (800 złotych) uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Z tych względów Prezydent [...] decyzją [...] sierpnia 2016 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2016 r. odmówił przyznania M. K. wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając uwzględnienie w wyliczeniach dochodu kwoty z odpłatnego zbycia nieruchomości, Kolegium odwołało się do definicji dochodu sformułowanej w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), stojąc przy tym na stanowisku, że dla zasad wyliczenia dochodu nie ma znaczenia sposób wydatkowania ww. kwoty. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a., jak też art. 5 ust. 3 p.p.w.d. oraz art. 2 ust. 1 tej ustawy w zw. z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie wynikać miało z zaniechania ustaleń w zakresie odnoszącym się do wydatkowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe. Organ bowiem nie zażądał od niej przedłożenia w tym względzie faktur i dokumentów wskazujących na przeznaczenie owej kwoty. W konsekwencji czego w sposób nieuprawniony uwzględnił ją przy obliczaniu dochodu rodziny za 2014 r. Skarżąca odwoływała się przy tym do poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wywodzono, iż do dochodu rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie należy wliczać dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli został on przeznaczony na cele mieszkaniowe i w związku z tym korzysta ze zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych. Tytułem przykładu przywołała w tym kontekście wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 3 lipca 2014 r. III SA/kr 350/14 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 5 marca 2015 r. II SA/Ke 107/15. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o: zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę; zasądzenie wypłaty tego świadczenia za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. wraz z odsetkami od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty, a także zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Względnie uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, przeznaczonego na częściowego pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200,00 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d.). Uprawnionymi do świadczenia są zaś, stosownie do art. 4 ust. 2 powołanej ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka Rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do pierwszego świadczenia wychowawczego (przyznawanego na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.), jest rok 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 u.p.p.w.d.). O tym co stanowi dochód przesadzają z kolei przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518); dalej: "u.ś.r.", do których stosowania odsyła art. 2 pkt 1 p.p.w.d. Są nim więc, stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka niepełnoletniej córki jest w myśl art. 4 ust. 2 p.p.w.d. uprawnioną do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Poza sporem jest również, że w roku 2014 jedyne przychody rodziny pochodziły ze sprzedaży nieruchomości przez konkubenta skarżącej oraz uzyskiwanych przezeń dochodów z umowy zlecenia, które w okolicznościach niniejszej sprawy stanowią dochód utracony w rozumieniu art. 2 pkt 19 p.p.w.d. Niesporne pozostaje także, że wyżej wymieniony członek rodziny w roku 2016 uzyskał prawo do zasiłku dla bezrobotnych, które jako dochód uzyskany (art. 2 pkt 20 p.p.w.d.) podlegał uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczenia, stosownie do art. 7 ust. 3 powołanej ustawy. Okoliczności te nie budzą wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii ustalenia, czy do dochodu rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a. u.ś.r. należało zaliczyć - jak uczyniły to organy - dochód ze sprzedaży nieruchomości, co w okolicznościach niniejszej sprawy doprowadziło do przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 p.p.w.d. Czy też - jak wywodzi skarżąca - ze względu na przeznaczenie pozyskanych z tego tytułu środków na cele mieszkaniowe, nie powinny być one wliczane do dochodu rodziny. W pierwszym rzędzie zatem zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 128 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od tego podatku są dochody uzyskane z odpłatnego zbycia nieruchomości w określonej wysokości, o ile w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie, przychód uzyskany z tego tytułu został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe. Jako że ustawodawca w redakcji art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. posłużył się sformułowaniem "przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych", właściwe zrekonstruowanie definiowanego przezeń pojęcia "dochodu" dokonywać należy mając na uwadze całą treść art. 30e. W tym zaś przepisie, poza określeniem stawki podatku od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz określenia podstawy obliczenie podatku (ust. 1 i 2), wskazano także zasady wykazywania i rozliczenia owego dochodu. Tak więc po myśli ust. 4 art. 30e po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany w zeznaniu podatkowym wykazać dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i obliczyć należny podatek od dochodu, do którego nie ma zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 131 lub wykazać dochody, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131. W przypadku niewypełnienia warunków określonych w art. 21 ust. 1 pkt 131 podatnik jest obowiązany do złożenia korekty zeznania i do zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę (art. 30e ust. 7). Z analizy treści poszczególnych ustępów art. 30e wynika zatem, że obowiązek zapłaty podatku dochodowego na zasadach określonych w tym przepisie dotyczy jedynie tych przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości, które w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło owo zbycie nie zostały przeznaczone na własne cele mieszkaniowe. W związku z tym jeśli tego rodzaju sytuacja nie zachodziła, a więc przychód ze sprzedaży nieruchomości posłużył w wymienionym okresie do sfinansowania własnych celów mieszkaniowych, uzyskany w ten sposób dochód jako nie podlegający opodatkowaniu (gdyż jest z niego zwolniony) nie powinien być także wliczany do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych jak i prawa do świadczenia wychowawczego przewidzianego ustawą z 11 lutego 2016 r. Za taką wykładnią art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia dodatkowo fakt, że zdefiniowany w tym przepisie "dochód" to przychód pomniejszony o "należny podatek", którego w przedstawionej wyżej sytuacji, w sposób oczywisty nie można obliczyć. Wykładnia ta jest przy tym – na co trafnie zwracała uwagę skarżąca - dominująca w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego przykładem poza przywołanymi w skardze wyrokami, mogą być wyroki: WSA w Łodzi z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 87/14, WSA w Lublinie z 18 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 542/15, WSA w Szczecinie z 22 grudnia 2016 r. II SA/Sz 1015/16 (wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględnienie więc przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej przychodu uzyskanego w roku 2014 przez członka jej rodziny ze sprzedaży należącej do niego nieruchomości, mimo deklarowanego przezeń jego przeznaczenia (w bliżej nieokreślonej wysokości) jeszcze w tym samym roku na cele mieszkaniowe (vide oświadczenia – k.11 i deklaracja PIT 39 – k.17) oraz nieupłynięciu w dacie rozstrzygania sprawy określonego w ustawie podatkowej terminu wydatkowania owego przychodu, warunkującego uzyskanie zwolnienia od podatku (mijał on bowiem z końcem 2016 r.) oznacza, że w sposób wadliwy ustalono kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy elementy stanu faktycznego (naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), co z kolei było konsekwencją błędnej wykładni art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. art. 2 pkt 1 p.p.w.d. oraz art. 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Naruszenie tych przepisów miało natomiast bezpośredni wpływ na wynika sprawy, gdyż determinowało wnioskowanie organów o przekroczenia w rodzinie skarżącej kryterium dochodowego z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. uprawniającego ją do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co przełożyło się na wydanie w tym przedmiocie negatywnej decyzji. Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też obarczona tożsamymi naruszeniami prawa materialnego i procesowego decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać i podlegać musiały uchyleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę, zważywszy na upływ terminu rozliczenia kwoty ze sprzedaży nieruchomości, organ wezwie stronę do przedłożenia zeznania podatkowego M. D. za rok 2016 jak też wyjaśnienia i ewentualnego przedłożenia dokumentów potwierdzających faktyczne wydatkowanie ww. kwoty w całości lub części na własne cele mieszkaniowe. W zależności zaś od ustaleń stanu faktycznego poczynionych w oparciu o tak poszerzony materiał dowodowy i przy uwzględnieniu oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, podejmie w sprawie stosowne rozstrzygnięcie, którego treści obecnie skład orzekający nie przesądza, gdyż byłoby to przedwczesne.