I FZ 139/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, , , po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1047/17 odrzucające skargę P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2011 r. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżący we wniesionej skardze zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi powyżej 25.000 zł. Wskutek wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 czerwca 2017r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Następnie skarżący, ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r. straszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 21 kwietnia 2017 r. Od powyższego postanowienia pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. skarżący złożył sprzeciw. Pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, dołączając do wniosku dokumenty wskazujące na jego obecną sytuację majątkową i rodzinną. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. Zarządzeniem z dnia 30 stycznia 2018 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 28 marca 2018 r. odrzucającego skargę skarżącego Sąd wskazał, że siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu rozpoczął bieg następnego dnia po doręczeniu zarządzenia z dnia 30 stycznia 2018 r., tj. w dniu 13 lutego 2018 r. Termin ten upłynął zaś z dniem 19 lutego 2018 r., zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "p.p.s.a."). Skoro z dokumentów księgowych Sądu wynika, iż do dnia 22 marca 2018 r. nie odnotowano wpływu wpisu, należało uznać, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego w wyznaczonym terminie. Skarga nie została zatem opłacona i podlegała odrzuceniu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) art. 220 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi przed rozpatrzeniem prawidłowego wniosku skarżącego o pomoc prawną z 12 grudnia 2017 r. Wniosek skarżącego o pomoc prawną z 12 grudnia 2017 r. Sąd miał obowiązek rozpatrzyć, ponieważ jego podstawą byty nowe okoliczności i nowe dowody (które nie były wcześniej analizowane przez Sąd w ramach rozpatrywania wcześniejszych wniosków skarżącego o pomoc prawną); 2) art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez wydanie postanowienia z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy dowodów wskazanych przez skarżącego w pismach z 12 grudnia 2017 r. oraz 17 stycznia 2018 r.; w pismach tych skarżący wskazał nowe dowody potwierdzające dalsze pogorszenie jego sytuacji finansowej; Sąd w ogóle nie odniósł się do wniosku skarżącego o- pomoc prawną z 12 grudnia 2017 r. ani wskazanych przez skarżącego nowych dowodów - zostały one pominięte przy wydawaniu postanowienia; w konsekwencji nie sposób uznać, że postanowienie zostało wydane na podstawie akt sprawy; pominiecie istotnej części dowodów Jest naruszeniem przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do odrzucenia skargi, mimo braku rozpatrzenia prawidłowego wniosku skarżącego z 12 grudnia 2017 r., o przyznanie pomocy prawnej (podstawą złożenia tego wniosku były nowe okoliczności i nowe dowody - inne niż te, które były podstawą złożenia wcześniejszych wniosków o pomoc prawną); 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 163 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. oraz w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia do postępowania, które nie spełnia warunków określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a.; w uzasadnieniu Sąd całkowicie pominął wniosek o pomoc prawną z 12 grudnia 2017 r., oraz pismo uzupełniające z 17 stycznia 2018 r., a także wskazane tam dowody; w konsekwencji skarżący nie poznał motywów działania Sądu, co w bardzo istotny sposób utrudnia sformułowanie niniejszego zażalenia oraz uniemożliwia weryfikację postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny (tego typu naruszenie przepisów zawsze może mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia); Skarżący wyjaśnia, że zależy mu na jak najszybszym merytorycznym rozpoznaniu sprawy, a jedyną przyczyną występowania z wnioskami o pomoc prawną jest brak środków na uiszczenie wpisu; złożenie każdego kolejnego wniosku o pomoc prawną uzasadnione było zmianą okoliczności, czyli pogorszeniem się sytuacji finansowej skarżącego; 4) art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a.; niewłaściwe zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a. (co skutkowało odrzuceniem skargi) polegało na zastosowaniu tego przepisy w sytuacji, gdy nie powinien on być zastosowany, ponieważ skutkiem jest pozbawienie skarżącego jednego z podstawowych konstytucyjnych uprawnień: prawa do weryfikacji przez niezależny Sąd decyzji wydanej przez organ administracji państwowej. 5) art. 257 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne pozostawienie bez rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy; art. 257 p.p.s.a. wymienia sytuacje, kiedy wniosek o przyznanie pomocy prawnej może zostać pozostawiony bez rozpatrzenia; w analizowanej sprawie hipoteza tego przepisu nie była spełniona - po pierwsze Sąd nie wskazał, że wniosek ma braki formalne, po drugie Sąd nie wezwał skarżącego do ich uzupełnienia; Sąd nie mógł zatem pozostawić bez rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z 12 grudnia 2017 r. (a takie są skutki wydania postanowienia – po nim rozstrzygnięcie w sprawie prawa pomocy staje się bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu skarżący argumentował, że Sąd przed odrzuceniem skargi powinien najpierw rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 220 § 3 p.p.s.a. wynika, że m.in. skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie zaktualizował się skutek procesowy, o którym mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, przy czym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału wyraźnie zaznaczono, że nieuiszczenie należnej opłaty skutkować będzie odrzuceniem skargi. Termin do uiszczenia wpisu bezskutecznie upłynął, a na jego bieg nie miało wpływu złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu podnieść należy, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13). Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący spełnia przesłanki do częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Zatem prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę z uwagi na niewykonanie zarządzenia z 30 stycznia 2018 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od złożonej skargi. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji [pic]