II GZ 388/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 1084/16 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zakazu wykonywania czynności w kierownictwie ruchu w poziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1084/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie zakazu wykonywania czynności w kierownictwie ruchu w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny. Sąd I instancji wyjaśnił, że pismami z dnia 21 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie Sądu z 10 października 2016 r. odrzucające skargę G. M. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego w pełnej wysokości oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając oba środki prawne pełnomocnik wskazał na te same okoliczności, a mianowicie na nieprawidłowości przy wydawaniu zarządzenia do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi, które w jego ocenie spowodowały, że strona została wprowadzona w błąd, co do wysokości należnego wpisu. Ponieważ nie został on podany w pełnej kwocie uznano, że cały wpis wynosił 100 zł, a kwotę taką przecież uiszczono. Dlatego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu pełnomocnik strony przesłał jedynie potwierdzenie dokonanego wcześniejszego przelewu na kwotę 100 zł. Powyższa okoliczność powinna była w ocenie pełnomocnika zostać potraktowana przez Sąd nie jako przesłanka do odrzucenia skargi, lecz podstawa do ponownego prawidłowego wezwania strony skarżącej do uzupełnienia wpisu, czyli zmiany zarządzenia na podstawie art. 165 w zw. z art. 167 p.p.s.a., albowiem błędne wezwanie nie może powodować ujemnych skutków procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając wniosek strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi wskazał, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, której nie można było przezwyciężyć. Ta zdaniem Sądu w sprawie nie wystąpiła. Nie sposób za taką uznać podnoszonych we wniosku okoliczności, skoro odnoszą się one do wydanego 11 sierpnia 2016 r. zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi, których pełnomocnik strony w odrębnym trybie przewidzianym w art. 227 ustawy p.p.s.a. nie zgłaszał. Ponieważ tego nie uczynił formułowane, na obecnym etapie sprawy, zarzuty pod jego adresem nie mogły stanowić przesłanki przywrócenia uchybionego terminu. Ponadto wskazano, że gdy strona reprezentowana jest przez fachowego pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu bierze się pod uwagę działania pełnomocnika, które nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. Innymi słowy w sytuacji, kiedy strona decyduje się na ustanowienie fachowego pełnomocnika jego uchybienia wynikające z błędnego odczytania zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu sądowego obciążają samą stronę, a zatem nie mogą przemawiać za przywróceniem uchybionego terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik G. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym w szczególności: a) art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie skarżącemu prawa do sądu, b) art. 86 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż strona nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w niedochowaniu terminu, c) art. 49 p.p.s.a. w zw. z art. 220 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi na skutek nieuzupełnienia braków formalnych w terminie w postaci wpisu sądowego w sytuacji, gdy zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych pisma zostało sporządzone w sposób wadliwy, d) art. 163 p.p.s.a. w zw. z art. 167 p.p.s.a. poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 sierpnia 2016 r. w sytuacji, gdy od tego zarządzenia stronie przysługiwał środek zaskarżenia w postaci zażalenia i w konsekwencji istniał obowiązek doręczenia zarządzenia wraz z uzasadnieniem, e) § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie oraz uznanie, iż wysokość należnego wpisu w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, a nie 100 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na kolizję środków prawnych wymienionych w art. 86 p.p.s.a. (wniosek o przywrócenie terminu) oraz art. 173 § 1 tej ustawy (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2). Za ukształtowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznać należy pogląd, zgodnie z którym równoczesne złożenie środka zaskarżenia od postanowienia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności oznacza złożenie środków prawnych sprzecznych w zakresie podstaw faktycznych te środki uzasadniających, a także konkurencyjnych co do zawartych w nich wniosków. Wniosek o przywrócenie terminu powinien być oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej powinien być oparty na przeciwnym twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko. Należy zaznaczyć na wstępie, że prawidłowość postanowienia o odrzuceniu skargi G. M. została skontrolowana przez Sąd kasacyjny, który postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II GZ 1327/16, oddalił zażalenie skarżącego i podzielił stanowisko Sądu I instancji w zakresie uznania, że strona nie uiściła wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego. Ta kwestia została zatem prawomocnie przesądzona. Wobec powyższego nie mogą być uznane za skuteczne twierdzenia i argumenty obecnie rozpoznawanego zażalenia kwestionujące fakt nieuzupełnienia wymaganej opłaty. Ustosunkowanie się do pozostałych argumentów zażalenia należy poprzedzić wyjaśnieniem, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 712/08). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12; patrz także postanowienie NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt I OZ 779/14, npubl.). W sytuacji zaś, gdy w postępowaniu strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, brak winy tego pełnomocnika jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonywanie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09). W niniejszej sprawie skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, które to kryterium jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 439/10). Podstawowy problem w sprawie na obecnym etapie postępowania sprowadza się więc do oceny, czy podane przez pełnomocnika skarżącego okoliczności wskazujące - w jego ocenie - na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Jako powód braku uzupełnienia wpisu sądowego pełnomocnik wskazywał błędne przekonanie, że cały wpis od skargi wynosił 100 zł, a związku z wcześniejszym jego opłaceniem uzupełnił on braki formalne. Co do treści zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu pełnomocnik wskazał, że było one nieczytelne i nie zawierało prawidłowego uzasadnienia. Zarówno Sąd I instancji oddalający wniosek strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi jak i Naczelny Sąd Administracyjny oddalający zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wskazał jednoznacznie, że nieprawidłowo sformułowana treść zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu sądowego, a ponadto wadliwe określenie wysokości tego wpisu nie podlegają badaniu, gdyż powinny być zaskarżone w trybie art. 227 § 1 p.p.s.a. Ponieważ strona tego nie uczyniła formułowane w zażaleniu zarzuty dotyczące prawidłowości zarządzenia wyzywającego do uzupełnienia wpisu sądowego są niezasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób podważyć prawidłowego w świetle przepisów prawa stanowiska Sądu I instancji, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił w stopniu wystarczającym, przesłanek braku winy – w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. Podkreślenia tymczasem wymaga, że dopuszczenie się nawet lekkiego niedbalstwa tak przez stronę jak i przez pełnomocnika powoduje, że uchybienie terminu nie ma charakteru wyjątkowego i jest zawinione co stanowi podstawę do odmowy przywrócenia takiego terminu. W rozpoznawaj sprawie nie uprawdopodobniono, że wystąpiła przeszkoda, której nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dodatkowo należy wyjaśnić, że działania pełnomocnika nie zwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika procesowego (v: postanowienie SN z dnia 12 marca 1999 r., sygn. akt PKN 76/99 OSNAPiUS 2000/11 poz. 431, postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt. II OZ 1206/06). Na marginesie należy dodać, że brak było podstaw by przyjąć, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III mogło wprowadzić w błąd pełnomocnika, co do wysokości wymaganego wpisu, bowiem jego treść wyraźnie wskazuje, że wzywa się do "uzupełnienia wpisu sądowego" w wysokości 100 zł. Gdyby natomiast Sąd wzywał pełnomocnika do nieopłaconej w ogóle skargi, to zarządzenie brzmiałoby "wezwanie do uiszczenia wpisu". W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia