II FSK 3609/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. j. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1585/16 w sprawie ze skargi P. sp. j. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. sp. j. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Po 1585/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. sp. j. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Nie podzielając zarzutów skarżącej spółki, w zakresie naruszenia art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.), w skrócie "u.p.e.a." w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), w skrócie "k.p.a." oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., Sąd I instancji wyjaśnił, że przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, a w konsekwencji zasadność postanowienia organu I instancji o oddaleniu skargi na tę czynność egzekucyjną. Sąd odnotował, że w niniejszej sprawie podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego BGŻ BNP Paribas S.A., w Banku Spółdzielczym w B. oraz w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, przysługujących zobowiązanemu od firmy U. Sp. z o. o. Spółka komandytowa, stanowiły tytuły wykonawcze o nr [...]. Organ egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w art. 80 u.p.e.a., dokonując zajęcia rachunków bankowych poprzez przesłanie do BGŻ BNP Paribas S.A. oraz do Banku Spółdzielczego w B. zawiadomień z dnia 24 marca 2016 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto organ egzekucyjny wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił spółkę o zajęciu jej wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając odpis zawiadomienia o zajęciu. Dokonując zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu od firmy U. Sp. z o. o. Spółka komandytowa organ egzekucyjny działał natomiast w oparciu o art. 89 u.p.e.a. Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono spółce w dniu 29 kwietnia 2016 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu. Przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu zostały ponadto sporządzone zgodnie ze wzorem określonym w załączniku nr 3 i 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2310) oraz zawierały wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i § 3 oraz art. 89 § 1-3 u.p.e.a. W ocenie Sądu I instancji, organ I instancji w postanowieniu w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne zawarł ocenę prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych, zgodnie z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego, tj. z przepisami art. 80 i art. 89 u.p.e.a. Odnosząc się zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, przysługujących zobowiązanemu Sąd I instancji wyjaśnił, że wskazywane przez spółkę okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, bowiem nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają bowiem tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Zatem nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Tym samym przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, argumentacja skarżącej, dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Przy czym, z tego właśnie środka zaskarżenia spółka skorzystała, zgłaszając pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Zarzuty te były przedmiotem odrębnego postępowania, zakończonego ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 września 2016 r. w przedmiocie nieuznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tych okolicznościach Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że Dyrektor Izby Skarbowej, prowadząc postępowanie ze skargi strony na czynności egzekucyjne, winien dokonać analizy, czy organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku spółki, do którego można skierować egzekucję, by następnie dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W skardze kasacyjnej pełnomocnik spółki zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Wyrokowi Sądu I instancji, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie następujących przepisów: 1.art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej; 2.art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarga do sądu administracyjnego na postanowienie organu rozstrzygającego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną zakreśla granice rozpoznania sprawy, wyznaczone przez jej przedmiot, wynikający z treści zaskarżonego orzeczenia. Sprawa oznacza sprawę w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim orzeczeń administracyjnych. Przedmiot sprawy dotyczy skargi na czynności egzekucyjne uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (...). Ten przedmiot postępowania wyznaczał zatem zakres i przedmiot kontroli Sądu I instancji. Do tych też kwestii odniósł się ten Sąd w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, wyjaśniając, że skarga na czynność egzekucyjną znajduje oparcie w art. 54 u.p.e.a., przez co sprawa może zostać rozpatrzona tylko w tym zakresie. Procedura ustanowiona w u.p.e.a. co do zasady nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Spór w rozpoznawanej sprawie w istocie sprowadza się do charakteru przedmiotowego środka prawnego i zakresu, w jakim poruszać się powinien organ egzekucyjny w badaniu skargi złożonej w trybie 54 § 1 u.p.e.a. W przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zatem na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Przy czym, chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznacznie, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1370/17; 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Uwzględniając powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, przysługujących zobowiązanemu. W tych okolicznościach powołanie w skardze kasacyjnej przepisów art. 7 § 2 u.p.e.a., który uprawnia organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, oraz art. 8 k.p.a., regulującego zasadę zaufania obywateli do władzy publicznej nie mogło odnieść pożądanego przez spółkę skutku. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W realiach niniejszej sprawy autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił, że następstwa zarzucanych uchybień miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia. Skarżąca kasacyjnie nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a uczyniła w istocie zarzut, o którym mowa w art. 33 tej ustawy. Podnoszony więc zarzut nie mógł być podstawą wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., lecz zarzutu egzekucyjnego z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w skardze kasacyjnej nie przedstawiono uzasadnienia, które wskazywałoby, że Sąd I instancji dopuścił się błędu w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia. Należy zauważyć również, że w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a., które to przepisy określają sposób rozstrzygnięcia, a co istotne ich zakresy wzajemnie się wykluczają. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd pierwszej instancji stosuje bowiem, gdy uwzględnia skargę, natomiast art. 151 p.p.s.a., gdy skargę oddala. W niniejszej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę, a więc oczywistym jest, że nie mógł dopuścić się naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., którego nie stosował. Nadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przytoczonych norm w powiązaniu z przepisem art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. co wydaje się niezrozumiałe w sytuacji, gdy przepis ten nie stanowił podstawy prawnej kontrolowanego wyroku Sądu I instancji. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.