I OZ 878/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1476/16 oddalające wniosek R. S. o wyłączenie sędziów od rozpoznawania sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 17 marca 2017 r., II SA/Sz 1476/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek R. S. (dalej skarżący) o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego E. M. i sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego D. S. - K. od orzekania w sprawie z jego skargi na decyzję z [...] października 2016 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziego NSA E. M. i o wyłączenie sędziego NSA D. S. - K. od rozpoznania niniejszej sprawy. Podniósł, że fakty i okoliczności będące podstawą wniosku o wyłączenie sędziego NSA E. M. wynikają ze sprawy II SA/Sz 366/12, gdzie skarżący powoływał się na fakty i okoliczności zawarte we wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu posiedzenia jawnego Sądu z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie II SA/Sz 345/11, w której Sędzia miała się kierować m.in. "omnipotencją władczą funkcjonariusza publicznego". Skarżący dołączył kopię wniosku złożonego na rozprawie w dniu 6 października 2016 r., w sprawie II SA/Sz 366/12. Skarżący podał, że wniosek o wyłączenie sędziego NSA D. S. – K., złożył w związku z uniemożliwieniem mu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r., w sprawie II SA/Sz 378/13 odnotowania w treści protokołu "manipulacyjnych zachowań procesowych" pełnomocnika skarżącego i składania przez pełnomocnika fałszywych twierdzeń w opinii z dnia 25 czerwca 2014 r. oraz wobec "manipulacji procesowej" dokonanej przez sędziego NSA B. P. w treści postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I OZ 704/14. Skarżący dołączył kopię wniosku złożonego na rozprawie w dniu 29 września 2016 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1096/15. W dniu 23 lutego 2016 r. sędzia NSA E. M. złożyła do akt sprawy oświadczenie, że R. S. zna wyłącznie z rozpoznawanych spraw, w których występował jako strona skarżąca. Sędzia oświadczyła, że nie łączy ją ze skarżącym żaden stosunek prawny lub osobisty. W związku z tym, że skarżący przywołał uzasadnienie swojego uprzedniego wniosku z dnia 6 października 2016 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 366/12, w którym skarżący powołał się na oświadczenie sędziego z dnia 8 lutego 2012 r., Sędzia oświadczyła, że prawdą jest, że w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie II SA/Sz 345/11, złożyła oświadczenie, stanowiące wówczas podstawę jej wyłączenia od rozpoznania tej sprawy postanowieniem Sądu z dnia 23 marca 2012 r. Sędzia NSA D. S. – K. złożyła w dniu 23 lutego 2017 r. do akt pisemne oświadczenie, że między Sędzią a skarżącym nie zachodzi żaden stosunek prawny lub osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oddalając wniosek skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że okoliczności przedstawione we wniosku skarżącego nie uzasadniają konieczności wyłączenia sędziego NSA E. M. i sędziego NSA D. S. – K. od rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu, argumentacja skarżącego to przejaw jego subiektywnych przeświadczeń i ocen o braku obiektywizmu sędziego, z powodu niesatysfakcjonujących stronę czynności podejmowanych z udziałem sędziów w innych sprawach sądowych ze skarg skarżącego. Skarżący w żadnej mierze nie podniósł argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość, w świetle przesłanek ustawowych, co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem, co czyni przedmiotowe żądanie niezasadnym. Sędziowie objęci wnioskiem złożyli wyjaśnienie, że nie pozostają ze skarżącym w jakimkolwiek stosunku prawnym i osobistym. Oświadczenia i ich prawdziwość nie budzą żadnych wątpliwości, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie. Zgodnie z art. 20 § 2 ppsa, strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia sędziego dopiero później powstała lub stała się jej znana. Okoliczności podnoszone przez stronę, nie dość że nie stanowiły o zasadności przedmiotowego wniosku, to dodatkowo dotyczyły sytuacji od dawna znanych stronie, mających miejsce w odległej, kilkuletniej przeszłości. Również z tego względu żądanie skarżącego nie mogłoby odnieść zamierzonego skutku (k. 17-23, 26-30 akt II SA/Sz 1476/16). Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S., domagając się jego uchylenia w całości. Skarżący podkreślił w uzasadnieniu, że Sąd w zaskarżonym postanowieniu nie przytoczył okoliczności i faktów szczegółowo wskazanych we wniosku o wyłączenie sędziów, stanowiących podstawę jego uwzględnienia oraz nie odniósł się do treści pism procesowych przytoczonych we wniosku (k. 38 akt II SA/Sz 1476/16). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 ppsa, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 ppsa, poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W obu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji wyłączenia obu sędziów w oparciu o art. 19 ppsa. Nie zachodzi też żadna z przesłanek ustawowych wskazana w art. 18 ppsa. Z oświadczeń złożonych przez sędziów wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww. przepisów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9. 2014 r. I OZ 754/14, cbosa). We wnioskach skarżącego o wyłączenie sędziów i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r., II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r.; II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 186-187, nb 6). Skarżący zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu nie wykazał w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, okoliczności na które powołuje się skarżący dotyczą sposobu orzekania sędziów wskazanych we wniosku w innej sprawie, natomiast skarżący nie powołuje żadnej argumentacji, która pozwalałaby stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego. Fakt udziału sędziego NSA E. M. i sędziego NSA D. S. - K. w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego nie daje podstawy do wyłączenia sędziego, jeśli nie zachodzą rzeczywiste powody wskazujące na brak ich bezstronności. A takich powodów skarżący nie podał. Niewłaściwe, w subiektywnej ocenie wnioskodawcy, zachowanie ww. sędziów na rozprawie w żaden sposób nie dowodzi istnienia jakiegokolwiek negatywnego stosunku tego sędziego do skarżącego, dającego podstawę do zastosowania instytucji z art. 19 ppsa. Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu kwestii braku szczegółowego przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia faktów i okoliczności wskazanych przez skarżącego we wniosku, wyjaśnić należy, że w myśl art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa, jednym z elementów uzasadnienia postanowienia jest zwięzłe przedstawienie stanu sprawy. Użycie przez ustawodawcę określenia "zwięzłe" oznacza, że obowiązku "przedstawienia stanu sprawy" nie można rozumieć jako obowiązku szczegółowego i drobiazgowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy (w tym szczegółowego przytaczania treści pism procesowych składanych przez stronę). Przedstawienie sprawy ma być zwięzłe, co należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny winien odnieść się wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, aby nie czynić wywodu nadmiernie rozbudowanym, przez co niejasnym (T. Woś (red.): Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, s. 649). Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy zainicjowanej wnioskami skarżącego o wyłączenie sędziów wskazał na istotne dla rozpoznania tych wniosków elementy, a mianowicie podniósł, że według twierdzeń wnioskodawcy fakty i okoliczności będące podstawą wniosku o wyłączenie sędziego wynikają ze sprawy II SA/Sz 345/11 i z oświadczeń z dnia 23 lutego 2017 r. złożonych w tej sprawie przez sędziów. Mając na uwadze, że pozostała treść wniosku odnosiła się do tych właśnie faktów i okoliczności, Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku szczegółowego przytaczania całej treści pisma, które w dalszej części stanowiło ocenę czynności podejmowanych przez sędziów w innych sprawach. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana (art. 20 § 2 ppsa). Skarżący nie może zatem skutecznie powoływać się na oświadczenie sędziego NSA E. M. z 8 lutego 2012 r., będące podstawą wyłączenia sędziego postanowieniem z 23 marca 2012 r., II SA/Sz 345/11. Od tego czasu do dnia złożenia nowego wniosku o wyłączenie sędziego NSA E. M. minęły 4 lata i 11 miesięcy. Od tego czasu (23 marca 2012 r.) skarżący wielokrotnie zgłaszał wnioski o wyłączenie wielu sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w szeregu sprawach, z udziałem skarżącego. W szczególności postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., II SA/Sz 366/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA E. M., w którym skarżący powoływał to samo oświadczenie sędziego NSA E. M. z 8 lutego 2012 r., złożone w sprawie II SA/Sz 345/12 (art. 106 § 4 ppsa; cbosa). Nie sposób w kolejnych postępowaniach powoływać się na tę samą okoliczność, skoro prawomocnym postanowieniem z 15 stycznia 2015 r., II SA/Sz 366/12 Sąd uznał, że nie stanowi ona przesłanki wyłączenia sędziego w kolejnej sprawie. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie trafnie uznał, że złożone w sprawie wnioski o wyłączenie sędziów nie zasługiwały na uwzględnienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.