II OSK 3041/17

Dnia 30 października 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Marta Laskowska - Pietrzak Protokolant: asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 27/17 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2017 r. oddalił skargę G. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu [...] sierpnia 2016 r., na wniosek M. Z., wszczęto postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania G. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. H. w L. Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] września 2016 r. orzekł o wymeldowaniu G. K. spod wskazanego adresu. W ocenie organu został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, określony w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 722), bowiem G. K. opuściła przedmiotowy lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła G. K., domagając się jej uchylenia. Podniosła, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, gdyż było wynikiem nękania i gróźb ze strony osoby podającej się za właściciela lokalu. Podała, że pozostawiła niektóre swoje rzeczy w lokalu i Wojewoda nie ustosunkował się do tego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie niespornym jest, że opuszczenie lokalu nastąpiło w związku z wszczęciem przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wołominie, na podstawie tytułu wykonawczego – postanowienia Sądu Rejonowego w Legionowie Wydział I Cywilny z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt I Co 3541/13, przysądzającego własność lokalu nr [...] położonego przy ul. H. w L. na rzecz M. Z. – postępowania o opróżnienie lokalu. Konsekwencją powyższego jest możliwość zastosowania – tak jak to uczyniono w niniejszej sprawie – przepisu art. 1046 § 1 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik ma wydać nieruchomość albo opróżnić pomieszczenie, komornik sądu, w którego okręgu rzeczy te się znajdują, wezwie dłużnika do dobrowolnego wykonania tego obowiązku w wyznaczonym stosownie do okoliczności terminie, po którego bezskutecznym upływie dokona czynności potrzebnych do wprowadzenia wierzyciela w posiadanie. Dłużnik G. K. została wezwana do dobrowolnego opróżnienia lokalu i przeprowadzenia się do pomieszczenia odpowiadającego wymogom pomieszczenia tymczasowego. Jak wynika z ustaleń organu dłużnik w dacie wykonania eksmisji, tj. [...] sierpnia 2016 r., nie był obecny osobiście w spornym lokalu, bowiem tegoż dnia skarżąca opuściła lokal z częścią swych rzeczy oraz z kotem. Pozostałe rzeczy osobiste pozostawione w lokalu zostały opróżnione przez komornika i oddane pod dozór M. Z. W takiej sytuacji skoro opuszczenie miejsca stałego zameldowania nastąpiło wskutek wykonania orzeczenia sądowego przez organ egzekucyjny, wystąpiła przesłanka do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego. W ocenie Sądu, zarzuty skargi dotyczące zanegowania przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu (z powodu nękania przez osobę podającą się za właściciela lokalu) pozostają bez znaczenia dla sprawy wymeldowania. Istotą jej bowiem jest okoliczność, że skarżąca opuściła sporny lokal wskutek komorniczej egzekucji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła G. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia wyroku i rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 2 oraz art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przez błędną ich wykładnię na skutek przyjęcia, iż opuszczenie miejsca stałego zameldowania w związku z wykonaniem orzeczenia sądowego przez organ egzekucyjny jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w sposób trwały i dobrowolny, z całkowitym pominięciem całokształtu zachowań w postaci dodatkowych okoliczności występujących w niniejszej sprawie, a świadczących o opuszczeniu miejsca stałego zameldowania jedynie tymczasowo, z pozostawieniem w nim rzeczy osobistych i psa, wyrażaniem woli powrotu i stałego zamieszkiwania w lokalu, jak również faktu przymuszenia i zastraszenia przez R. B., który podawał się za właściciela lokalu, działającego na rzecz rzeczywistej właścicielki lokalu M. Z.; 2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) poprzez nieodniesienie się do wszystkich podniesionych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] czerwca 2017 r. zarzutów, tj. naruszenia art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co w efekcie doprowadziło do nierozpoznania w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi G. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie możliwego istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, kwestionowany przez nią wyrok został podjęty z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 2 oraz art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przez błędną wykładnię. Błędna wykładnia tych unormowań miała polegać na przyjęciu, że skarżąca kasacyjnie opuściła miejsce pobytu stałego w rozumieniu powyższych przepisów, podczas gdy opuszczenie lokalu nie nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni powyższych przepisów i trafnie uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, stanowiąc podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej z zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca stałego pobytu co do zasady musi mieć charakter dobrowolny, jednak jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że te działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal (por. np. wyrok NSA z 3 marca 2015 r., II OSK 1641/13). Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, co zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu (wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II OSK 2388/14). W rozpatrywanej sprawie skarżąca opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny, bowiem wobec niej została skutecznie przeprowadzona eksmisja z tego mieszkania. O trwałości omawianego opuszczenia świadczy fakt, że z powodu eksmisji wymieniona nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie jest obecnie możliwe, żeby mogła powrócić do spornego lokalu i zamieszkać w nim ponownie. Dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje ewentualne podejmowanie przez skarżącą starań o odzyskanie możliwości powrotu do przedmiotowego lokalu. Skoro wyrok orzekający wobec skarżącej kasacyjnie eksmisję jest prawomocny, a więc zgodnie z art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, to tym samym podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności nie mogły odnieść żadnego skutku w niniejszej sprawie. Sąd I instancji prawidłowo zatem zastosował obowiązujące w chwili rozstrzygania sprawy przepisy i nie naruszył wskazywanych przez skarżącą kasacyjnie unormowań prawa materialnego przez błędną ich wykładnię. W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a., gdyż wniesiona w tej sprawie skarga podlegała oddaleniu, skoro zaskarżona decyzja nie naruszała prawa i to w stopniu wymagającym jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd nie naruszył też art. 141 § 1 p.p.s.a. Uwzględniając normatywną tego przepisu, prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji przeprowadził kontrolę ustalonego przez właściwe organy stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, jak i zastosowanie przepisów prawa materialnego w ramach kontroli działalności administracji publicznej. Wyjaśnił też podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przedstawił zarzuty skargi, a także stanowisko organu. Tak sformułowane uzasadnienie wyroku odpowiada wymaganiom formalnym i pozwala na przeprowadzenie kontroli przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wynikają z niego bowiem zasadnicze powody, które legły u podstaw wydania wyroku o wskazanej wyżej treści. Sąd I instancji dopełnił zatem obowiązku wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie jest zaś naruszeniem tego unormowania wyrażenie w uzasadnieniu oceny innej od oczekiwanej przez stronę. Stwierdzić też należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na nieodniesieniu się w treści uzasadnienia do podniesionych w skardze zarzutów, mógłby odnieść skutek tylko wtedy, gdyby Sąd I instancji pominął istotne dla oceny sprawy argumenty skargi, bowiem z przepisu tego nie wynika obowiązek sądu do ustosunkowywania się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1511/08). W niniejszej sprawie nieodniesienie się do wszystkich podniesionych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] czerwca 2017 r. zarzutów nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem decydujące znaczenie dla jej rozstrzygnięcia miał fakt opuszczenia przez skarżącą kasacyjnie miejsca stałego pobytu z uwagi na wykonanie w drodze egzekucji orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję z lokalu. W tej sytuacji kwestia braku dobrowolności opuszczenia lokalu nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym stanie rzeczy oba podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znalazły usprawiedliwionych podstaw. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wskazać jednocześnie należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. W związku z tym należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu (także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.