III OZ 1004/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi A.P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I OZ 1291/18 oddalającym zażalenie A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1850/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.P. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prowadzenia procedury "Niebieska Karta" i udzielenia pomocy finansowej postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I OZ 1291/18 Naczelny Sąd Administracyjny, dalej jako "NSA", oddalił zażalenie A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dalej jako "WSA", z dnia 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1850/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.P. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prowadzenia procedury "Niebieska Karta" i udzielenia pomocy finansowej. Pismem z [...] lutego 2019 r. skarżąca wniosła osobiście sporządzoną skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem NSA z 25 stycznia 2019 r., na podstawie art. 271 pkt 2 i art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w związku z "naruszeniem zasady sprawiedliwości proceduralnej (brak powiadomienia) i orzecznictwem (...) oraz naruszeniem przepisów prawa poprzez naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu" oraz "w zw. z nowymi okolicznościami i dowodami w sprawie (stan zdrowia poszkodowanej będący następstwem przemocy domowej)". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym, ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII p.p.s.a. Stosownie do treści art. 280 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W przypadku braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, bowiem merytoryczne rozpoznanie skargi jest niemożliwe, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie o jakim mowa w ww. przepisie nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki formalne, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Z kolei zgodnie z art. 276 p.p.s.a., do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 p.p.s.a. Odesłanie to oznacza, że skargę o wznowienie może sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny, zaś w sprawach podatkowych również doradca podatkowy, a w sprawach własności przemysłowej również rzecznik patentowy (art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a.). Powyższych ograniczeń nie stosuje się, gdy skargę o wznowienie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem oraz w przypadku prokuratora oraz Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a.). Skarga o wznowienie postępowania powinna zatem być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, pod rygorem jej odrzucenia (art. 178 p.p.s.a.). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym, który powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 i 276 p.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 1121, Teza 6 do art. 276 i powołane tam orzecznictwo). Innymi słowy ustanowiony przez ustawodawcę wymóg sporządzenia skargi o wznowienie postępowania przez profesjonalnego pełnomocnika ma charakter materialnoprawny, dlatego uchybienie temu wymogowi nie podlega uzupełnieniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełniła wymagań, o których mowa w art. 276 w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. - skarga o wznowienie postępowania nie została sporządzona ani przez profesjonalnego pełnomocnika, ani przez żaden z podmiotów wymienionych w art. 175 p.p.s.a. Skargę tę skarżąca sporządziła osobiście, nie mając tzw. zdolności postulacyjnej do sporządzenia przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania, co skutkuje jej odrzuceniem (postanowienie NSA z 1 grudnia 2021 r., III OZ 482/21, postanowienie NSA z 3 listopada 2021 r., III OZ 983/21, postanowienie NSA z 18 czerwca 2020 r., I OZ 1250/19, postanowienie NSA z 9 listopada 2018 r., sygn. I OZ 830/18, postanowienie NSA z 16 listopada 2018 r., sygn. I OZ 1091/18, postanowienie NSA z 21 listopada 2018 r., sygn. I OZ 721/18). Ponadto należy także wskazać, że zgodnie z art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Przedmiotem wznowienia mogą być zatem zarówno wyroki jak i postanowienia, ale wyłącznie kończące postępowanie sądowe, a więc orzeczenia, które rozstrzygają sprawę (art. 132 p.p.s.a.), a więc orzekają merytorycznie - co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej, oraz które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.). Przepis art. 270 p.p.s.a. nie obejmuje możliwości wznowienia postępowania incydentalnego - wpadkowego, to jest zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej. Nie jest możliwe w konsekwencji wznowienie postępowania w stosunku do orzeczenia rozstrzygającego kwestię wpadkową. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy nie jest wydawane w postępowaniu samodzielnym i odrębnym, ale w postępowaniu inicjowanym skargą do sądu administracyjnego. Nie rozstrzyga ono zatem i nie kończy żadnego postępowania sądowego, z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie. Zasadę tę należy przenieść także na płaszczyznę postępowania ze skargi o wznowienie. Jeżeli nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania w odniesieniu do postanowienia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, to przedmiotem skargi o wznowienie postępowania nie może być także postanowienie NSA oddalające zażalenie na postanowienie WSA o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (por. postanowienie NSA z 23 października 2018 r., I OZ 942/18, postanowienie NSA z 19 marca 2019 r., I OZ 230/19). Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 p.p.s.a. i art. 276 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.