II FSK 1059/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Paweł Dąbek, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej U. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 469/17 w sprawie ze skargi U. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 22 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od U. L. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze kwotę 3600 (słownie: trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 469/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę U. L. (dalej jako "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej jako "SKO") z dnia 22 marca 2017 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. (treść uzasadnienia ww. wyroku dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W skardze kasacyjnej Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a", naruszenie prawa materialnego, tj. - art. 174 ust. 1 P.p.s.a. w zw. z 3 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", w zw. z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "k.c.", poprzez ich błędną wykładnię. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi stosownie do art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, o czym świadczy właśnie wskazane wyżej związanie podstawami skargi kasacyjnej, sprowadzające się do tego, że zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego określa autor skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania. Sąd kasacyjny nie ma nie tylko obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Określenie danej podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Ponadto, co istotne w rozpoznawanej sprawie, pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej, czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy, skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Istotnym elementem skargi kasacyjnej jest jej uzasadnienie, które powinno zostać sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które skarżący kasacyjnie uznaje za naruszone. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 176 P.p.s.a., strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć jej podstawy i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się bowiem do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt II OSK 2702/16). Formułując zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powinien wyjaśnić, na czym polegało niewłaściwe odczytanie przez wojewódzki sąd administracyjny treści przepisu, jak również powinien wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1323/18). Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno wobec powyższego zawierać argumentację na poparcie wykładni przepisów prawa materialnego, odmiennej od przyjętej przez sąd pierwszej instancji. W konsekwencji, zarzut naruszenia prawa materialnego dla swej skuteczności wymaga wykazania, jakie dyrektywy interpretacyjne wojewódzki sąd administracyjny naruszył, w konsekwencji czego ustalił niewłaściwe rozumienie normy prawnej i jakie powinno być prawidłowe rozumienie przepisu (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3808/18). Powyższe uwagi ogólne były konieczne z uwagi na sposób sporządzenia oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, które dalece odbiegają od przedstawionych standardów. Autor skargi kasacyjnej podniósł jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego, czyli zostały one oparte na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej błędnie wskazano, że jest to "ust. 1", choć powołany przepis składa się z jedynie z dwóch punktów. Jako naruszony powołany został art. 3 (choć w skardze kasacyjnej jej autor pominął nazwę jednostki redakcyjnej "art.") ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 i ust. 4. Wprawdzie w skardze kasacyjnej nie podano nazwy tej ustawy, lecz jedynie użyto skrótu "u.p.d.o.l.", lecz nie może ulegać wątpliwości, że Skarżąca miała na myśli przepisy u.p.o.l. Naruszenie przepisów ustawy podatkowej powiązano z naruszeniem art. 336 k.c. Przepisy te, w opinii Skarżącej, miały zostać naruszone przez Sąd pierwszej instancji przez ich błędną wykładnię, lecz nie zostało podane, na czym ta błędna wykładnia miała polegać. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie tylko nie odniesiono się do wskazanych przepisów u.p.o.l., lecz również nie przedstawiono żadnej argumentacji ukierunkowanej na wykazanie, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanych przepisów prawa materialnego i jaka powinna być ich prawidłowa wykładnia. Znalazło się w niej jedynie stwierdzenie, że "WSA powołał się w swoim uzasadnieniu na treść art. 336 Kodeksu cywilnego, który definiuje pojęcie posiadania" i opisano na czym polega posiadanie samoistne. Taki sposób formułowania zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadniania, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do nich. W przeciwnym wypadku należałoby domyślać się intencji Skarżącej z oderwanych od siebie sformułowań zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, które sporządzone zostało w sposób niezwykle lakoniczny i odbiegający od przyjętych zasad argumentacji prawniczej. Skarżąca powołując się na określone fakty usiłowała, jak się wydaje, wykazać, że zachowanie części współwłaścicieli daje podstawy do przyjęcia, że są oni posiadaczami samoistnymi udziału Skarżącej. Niemniej jednak okoliczności faktyczne, na podstawie których można ustalić sposób i zakres posiadania określonej rzeczy, należą do ustaleń faktycznych. Ustalenia takie w postępowaniu podatkowym zostały przeprowadzone i na ich podstawie organy podatkowe doszły do wniosku, że nie można przyjąć, iż część współwłaścicieli może zostać uznana za posiadaczy samoistnych udziału Skarżącej. Stanowisko takie zaakceptował Sąd pierwszej instancji i dał wyraz swojemu stanowisko w obszernym uzasadnieniu, w którym powołał się na konkretne okoliczności pozwalające uznać za prawidłowe stanowisko SKO. Chcąc natomiast podważyć stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Skarżąca powinna postawić zarzuty naruszenia przepisów postępowania i wykazać, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, aby oprzeć swoje rozstrzygnięcie na ustalonym w postępowaniu podatkowym stanie faktycznym. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu takiego za Skarżącą postawić nie może. Samymi zaś zarzutami naruszenia prawa materialnego, nie można zwalczać ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt I FSK 1396/17). W konsekwencji, Skarżąca nie zakwestionowała, że pomiędzy współwłaścicielami obowiązuje umowa o sposobie korzystania z przedmiotowej nieruchomości (quoad usum), zawarta w oparciu o regulację art. 206 k.c. W takim zaś przypadku nie można mówić o samoistnym posiadaniu całej nieruchomości przez część współwłaścicieli, którzy na podstawie takiej umowy władają nią ponad swój udział (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt IV CSK 87/15 - LEX nr 1968455; z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt V CSK 324/13 - LEX nr 1491333). Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika Skarżącej o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 lipca 2020 r., wyjaśnić należy, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 109 P.p.s.a., który w sprawie ma zastosowanie w związku z art. 193 P.p.s.a., nieobecność strony lub jej pełnomocnika powoduje odroczenie rozprawy tylko wtedy, gdy nieobecność wywołana jest nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Przepis ten z uwagi na zasadę szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 P.p.s.a.) nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Nieobecność pełnomocnika strony wywołana urlopem wypoczynkowym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem, ani też przeszkodą, o jakich mowa w art. 109 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2301/17). Pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje bowiem z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 39 pkt 2 P.p.s.a.), a więc w przypadku gdy pełnomocnikiem jest radca prawny, do udzielenia substytucji na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. Prawo o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115, z późn. zm.). Oznacza to, że pełnomocnik Skarżącej miał możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego, który mógł przygotować się do rozprawy i reprezentować Skarżącą na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 r. Na możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego zwracał również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2680/16. Wskazano w nim, że w przypadku pełnomocnika będącego radcą prawnym, sposobem na przezwyciężenie przeszkody w osobistym stawieniu się na rozprawie, jest udzielenie dalszego pełnomocnictwa (sybstytucji) innemu radcy prawnemu lub adwokatowi. W realiach rozpatrywanej sprawy wymaga również podkreślenia, że okoliczności stanowiące przeszkodę do udziału w rozprawie powinny być podane precyzyjnie i wyczerpująco przez pełnomocnika wnoszącego o odroczenie rozprawy, z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji procesowej (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 2227/17). Pełnomocnik powinien w związku z tym między innymi szczegółowo wyjaśnić, z jakich powodów ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego jest niemożliwe. Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek o odroczenie rozprawy zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, że w związku z zaplanowanym urlopem wypoczynkowym, pełnomocnik wnosi o odroczenie rozprawy. Dlatego też wniosek o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 lipca 2020 r. nie mógł zostać uwzględniony. Naczelny Sąd Administracyjny mając powyższe na uwadze i działając w oparciu o art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.