II OZ 1406/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 604/17 przywracające termin do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Gminy O. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 26 czerwca 2017 r. J. K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy O. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] podjętą w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. W skardze strona zawarła jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wskazując na zasadność wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, iż przedmiotowa uchwała, doręczona jego mocodawcy bezpośrednio po jej podjęciu w dniu [...] czerwca 2017 r., nie zawierała stosownego pouczenia o przysługującym prawie do wniesienia w terminie 7 dni skargi do sądu administracyjnego. Powyższe w ocenie strony skarżącej skutkowało brakiem biegu terminu do wniesienia skargi. Z nadesłanego do sądu dokumentu pełnomocnictwa wynika, że zostało ono udzielone 26 czerwca 2017 r. (k. 26 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Rada Gminy O. wnosiła o jej odrzucenie, ewentualnie z ostrożności procesowej o oddalenie skargi. Odnośnie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi organ wnosił o jego odrzucenie bądź wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu. W ocenie Rady Gminy O. przepis art. 384 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 15), odnoszący się do przysługującego prawa wniesienia skargi na uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie mandatu radnego, nie nakłada na ten organ obowiązku pouczenia radnego o sposobie i terminie wniesienia skargi. Taki obowiązek nie wynika także z żadnego innego przepisu obowiązującego prawa. Ponadto Rada wskazała, że skarżący miał pełną wiedzę zarówno o przysługującym mu uprawnieniu do zaskarżenia przedmiotowej uchwały, jak i o terminie przewidzianym do jej wniesienia. Świadczy o tym choćby wypowiedź skarżącego udzielona redaktorowi tygodnika "[...] " – D. G., obecnej na posiedzeniu Rady w dniu [...] czerwca 2017 r. Organ wskazał na przytoczoną w artykule prasowym wypowiedź skarżącego, która ukazała się w wydaniu tygodnika z dnia 14 czerwca 2017 r. Nr 24 (1250), cyt. "Zachowałem się zgodnie ze wskazaniem mojego prawnika- mówi nam J. K.. Adwokat pisze odwołanie do wojewody łódzkiego, w której dopatrzył się uchybień prawnych oraz wnosi skargę do sądu. W podjętej uchwale nie ma pouczenia o sposobie odwołania. Zgodnie z prawem mam na to 7 dni". Powyższa wypowiedź w ocenie organu dowodzi, że skarżący przed upływem 7 dniowego terminu do wniesienia skargi, to jest 16 czerwca 2017 r. miał pełną wiedzę, co do sposobu i terminu wniesienia skargi, a ponadto korzystał już pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który miał przygotować skargę do sądu administracyjnego. W toku rozpoznawania przez sąd wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu, organ pismami procesowymi z dnia 9 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 24 sierpnia 2017 r. wnosił o zobowiązanie skarżącego do przedłożenia billingów połączeń telefonicznych wykonywanych z jego numeru telefonu, za okres 5-27 czerwca 2017 r. i przeprowadzenie z tych billingów dowodu na okoliczność, czy skarżący przeprowadzał we wskazanym okresie rozmowy z dziennikarzem "[...] ", pracownikiem Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi, pracownikiem Biura Wyborczego w Skierniewicach lub też ze swoim pełnomocnikiem, co zdaniem organu pozwoliłoby zweryfikować wiarygodność twierdzeń skarżącego w zakresie posiadanej wiedzy o przysługującym prawie i trybie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Ponadto na tę samą okoliczność organ wnosił o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków: W. W. (Redaktora Naczelnego tygodnika "[...] "), D. G. (autora artykułu prasowego z dnia 14 czerwca 2017 r.), jak również I. K. (Dyrektora Wydziału Prawnego, Nadzoru i Kontroli Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi ) oraz W. L. (pracownika Biura Komisarza Wyborczego w Skierniewicach), a w razie konieczności o przeprowadzenie konfrontacji na podstawie art. 272 w zw. z art. 304 K.p.c. oraz w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a.). Pismem procesowym z dnia 2 sierpnia 2017 r., stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sądu z dnia 20 lipca 2017 r. o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż datą ustania przyczyny uchybienia jest dzień 26 czerwca 2017 r., w którym skarżący stawił się w siedzibie jego kancelarii i przedłożył zaskarżoną uchwałę oraz egzemplarz tygodnika "[...] " z dnia 22 czerwca 2017 r., w którym zamieszczony został artykuł zatytułowany "Komisarz dopatrzył się uchybienia prawnego". Z treści artykułu wynikało, iż zdaniem Dyrektora Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Skierniewicach niezbędnym elementem uchwały o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego jest pouczenie, co do przysługującego prawa i trybu wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W trakcie tego spotkania pełnomocnik poinformował skarżącego o przysługujących mu w tym zakresie uprawnieniach. Ponadto pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że jego klient po podjęciu przez Radę Gminy O. uchwały z dnia [...] czerwca 2017 r. nie występował z żadnym pismem zarówno do Komisarza Wyborczego, jak i Wojewody Łódzkiego. Skarżący zaprzecza także, jakoby cytowana w artykule tygodnika "[...] " z dnia [...] czerwca 2017 r. wypowiedź, świadcząca o posiadaniu przez niego wiedzy, co do terminu wniesienia skargi do sądu, pochodziła od niego samego. Oświadczył, że treść tego artykułu nie była autoryzowana przez skarżącego. Z nadesłanego do akt sprawy, w odpowiedzi na zapytanie sądu, pisma procesowego Komisarza Wyborczego w Skierniewicach z dnia 17 sierpnia 2017 r. wynika, że skarżący nie zwracał się do Komisarza o interwencję w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia jego mandatu radnego, jak również nie był informowany przez Komisarza o przysługujących mu środkach zaskarżenia, jak i terminach przewidzianych do ich wniesienia. Komisarz Wyborczy wyjaśnił nadto, że po otrzymaniu zaskarżonej uchwały skierował do Przewodniczącego Rady Gminy O. pismo z dnia 20 czerwca 2017 r., w którym stwierdził, że uchwała nie zawierała koniecznego elementu jakim jest pouczenie o prawie i sposobie wniesienia skargi. Skarżący nie był także informowany o przysługujących mu środkach zaskarżenia przez Wojewodę Łódzkiego, co wynika z nadesłanego do Sądu pisma Dyrektora Wydziału Prawnego, Nadzoru i Kontroli Wojewody Łódzkiego z dnia 23 sierpnia 2017 r. Ponadto, jak wynika z odpowiedzi udzielonej przez Redaktora Naczelnego tygodnika "[...] " – W. W. z dnia 31 sierpnia 2017 r., zawarta w artykule z dnia [...] czerwca 2017 r. wypowiedź radnego nie była autoryzowana. Postanowieniem z dnia 14 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest merytorycznie uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż zaskarżona uchwała Rady Gminy O. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr XXX/136/2017 podjęta w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego – J. K. została, stosownie do wymogu art. 383 § 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 15), doręczona zainteresowanemu niezwłocznie po jej podjęciu na sesji Rady, to jest w dniu [...] czerwca 2017 r., co wynika zarówno z treści wniesionej skargi, jak i z załączonego do akt sprawy protokołu sesji Rady Gminy O. z dnia [...] czerwca 2017 r. Uchwała nie zawierała pouczenia o przysługującym stronie prawie i trybie złożenia skargi do sądu administracyjnego. Natomiast skarga J. K. na powyższą uchwałę została złożona, za pośrednictwem Rady Gminy O. w dniu 27 czerwca 2017 r., a więc z uchybieniem terminu 7 dniowego terminu, przewidzianego w art. 384 § 1 ustawy Kodeks wyborczy. Sąd uznał, że skarżący dochował terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej momentem ustania przyczyny uchybienia terminu był dzień 26 czerwca 2017 r., w którym to skarżący korzystając z porady profesjonalnego pełnomocnika, powziął wiadomość o przysługującym mu uprawnieniu zaskarżenia, w terminie 7 dni, przedmiotowej uchwały do sądu administracyjnego. Sąd stwierdził, że artykuł prasowy, na który powołuje się Rada Gminy O., z którego wynika, że skarżący już wcześniej posiadał wiedzę o sposobie i terminie złożenia skargi, ukazał się w dniu 14 czerwca 2017 r., co oznaczałoby, że skarżący nie dochował 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jednak z odpowiedzi udzielonej przez Redaktora Naczelnego tygodnika "[...] " wynika, że skarżący nie autoryzował swojej wypowiedzi dla prasy. Natomiast pełnomocnik skarżącego stwierdził, że J. K. w sposób niebudzący wątpliwości o terminie i trybie zaskarżenia uchwały dowiedział się dopiero w dniu 26 czerwca 2017 r., a 27 czerwca 2017 r. skarga została złożona. Powyższe pozwala więc przyjąć, że skarżący uprawdopodobnił zachowanie 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na przedmiotową uchwałę. Brak jest bowiem podstaw do zakwestionowania twierdzenia skarżącego, że z uwagi na otrzymywane różne informacje, co do terminu, w którym przysługuje mu prawo zaskarżenia uchwały do sądu administracyjnego, pochodzące z różnych, nieurzędowych źródeł, zdecydował się skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który poinformował go, iż termin ten wynosi 7 dni. Informację tę skarżący uzyskał dopiero w dniu 26 czerwca 2017 r. Zdaniem Sądu w sprawie spełniona także została przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Sąd podzielił pogląd części orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym na organie uchwałodawczym jednostki samorządu terytorialnego ciąży obowiązek pouczenia radnego o przysługujących mu środkach zaskarżenia i sposobie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na uchwałę podejmowaną w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Pouczenie takie powinno stanowić nieodzowny element uchwały w świetle wyrażonych w art. 7 Konstytucji RP konstytucyjnych zasad państwa prawa oraz działania organów publicznych na podstawie i w granicach prawa mimo, iż Kodeks Wyborczy takiego obowiązku wprost nie przewiduje (por. postanowienia NSA z dnia 1 lutego 2012 r., II OZ 34/12; z dnia [...] czerwca 2014 r., II OZ 443/14). W ocenie Sądu, skarżący dochował należytej staranności w dbałości o własne interesy, a co za tym idzie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Bezspornym jest, iż doręczona skarżącemu uchwała Rady Gminy O. z dnia [...] czerwca 2017 r. podjęta w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego - J. K. nie zawierała koniecznego pouczenia, co do przysługującego mu prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jak i co do trybu i terminu wniesienia tej skargi. Tym samym skarżący, jako osoba nie posiadająca wykształcenia prawniczego, wobec otrzymywanych sprzecznych informacji, co do prawa, jak i terminu zaskarżenia przedmiotowej uchwały, pochodzących z różnych, niesprawdzonych źródeł, jak wynika z pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia 2 sierpnia 2017 r., mógł pozostawać w błędnym przekonaniu, o możliwości bezterminowego zaskarżenia uchwały, tak jak jest to w przypadku skargi określonej w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst. jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 446). W ocenie Sądu, błędne pouczenie strony postępowania, w zakresie przysługującego jej środka zaskarżenia, bądź też brak takiego pouczenia (co miało niniejszej sprawie) nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do wadliwego pouczenia. W takich sytuacjach strona postępowania, przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, winna mieć możliwość skutecznego uchylenia się od następstw uchybienia terminu powstałych wskutek zastosowania się do błędnego pouczenia. W postępowaniu sądowoadministracyjnym takim środkiem prawnym jest niewątpliwie wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych organu Sąd wskazał, że z treści art. 106 § 3 P.p.s.a. wynika, że postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów np. dowodu z zeznań świadka, przesłuchania stron, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne. Sąd administracyjny bowiem orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami. Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania norm prawa do określonego stanu faktycznego. Tak więc postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. Z powyższych względów Sąd nie uwzględnił zgłoszonych przez organ wniosków dowodowych. Ponadto, stosownie do treści art. 87 § 2 P.p.s.a., strona jest zobowiązana jedynie do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, co nie jest tożsame z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Gmina O. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: a) art. 88 w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a. poprzez brak odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w sytuacji, gdy wniosek ten został wniesiony z naruszeniem terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a., w sytuacji gdy w skardze w zakresie wniosku o przywrócenie terminu na jej wniesienie, podano jeden jedyny argument - brak pouczenia o prawie wniesienia skargi w treści uchwały; zaś skarżący, zastępowany przez pełnomocnika profesjonalnego wręcz stwierdza, iż brak takowego pouczenia, cyt.: "skutkuje brakiem biegu terminu do wniesienia skargi’, z kolei skoro zdaniem skarżącego, zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, nie biegł termin do wniesienia skargi to w ogóle nie ma tutaj mowy o przywróceniu terminu; Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 listopada 2014 r., I FZ 366/14 jednoznacznie stwierdził, iż w przypadku, gdy strona twierdzi, że termin nie rozpoczął swojego biegu (tak, jak w niniejszej sprawie) nie ma mowy o przywróceniu terminu; podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2016 r., I SA/Łd 448/15 i w postanowieniu z dnia 6 lipca 2015 r., I SA/Łd 448/15; podkreślenia wymaga także okoliczność, iż w skardze, gdzie zamieszczono pierwotny wniosek o przywrócenie terminu (choć, o czym mowa wyżej skarżący zajął stanowisko, iż w ogóle nie rozpoczął biec termin) nie wskazano, czy o prawie zaskarżenia skarżący miał wiedzę, czy też nie, ale zarzucono jedynie, iż uchwała została skarżącemu doręczona w dniu [...] czerwca 2017 r., tj. bezpośrednio po jej podjęciu, ale bez pouczenia o przysługującym mu 7-dniowym terminie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, wynikającym z dyspozycji art. 384 § 1 Kodeksu wyborczego (Dz.U. z 2017 r. poz. 15 ze zm.), co absolutnie nie stanowi uprawdopodobnienia okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a nadto wskazuje, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony po terminie; a) art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd, iż skarżący nie wniósł w terminie skargi bez swojej winy; b) wadliwe ustalenie, iż Wojewoda Łódzki (pracownik Urzędu Wojewódzkiego) nie przekazał skarżącemu informacji o trybie i terminie wniesienia skargi w sytuacji, gdy z pisma podpisanego przez Ireneusza Krześnickiego (Dyrektora Wydziału Prawnego, Nadzoru i Kontroli Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi) z 23 sierpnia 2017 wynika, iż rozmawiał on kilkakrotnie z Panem J. K., zaś skarżący w trakcie rozmów miał nie być szczegółowo informowanych o środkach i terminach zaskarżenia, z kolei takowe twierdzenie nie wyklucza (a wręcz potwierdza) tezę, iż skarżący był informowany ogólnie o możności zaskarżenia uchwały; c) wadliwe ustalenie, iż skarżący uprawdopodobnił, że nie miał wiedzy o trybie zaskarżenia uchwały i zachował termin do wniesienia skargi, pomimo, iż Sąd uznał, że skarżący udzielał wypowiedzi "[...]" o treści wskazanej w artykule "Pozbawiony mandatu radny odwoła się do sądu" ["[...]", Wydanie dla [...] z dnia 14 czerwca, Nr 24 (1250), str. 2], cyt.; "Zachowałem się zgodnie ze wskazaniem mojego prawnika - mówi nam J. K.. - Adwokat pisze odwołanie od uchwały do wojewody łódzkiego, w której dopatrzył się uchybień prawnych oraz wnosi skargę do sądu. W podjętej uchwale nawet nie ma pouczenia o sposobie odwołania. Zgodnie z prawem mam na to 7 dni.", zaś Sąd pominął powyższą okoliczność z tej tylko przyczyny, iż skarżący miał nie autoryzować w/w artykułu (sam brak autoryzacji nie świadczy, iż cytowana wypowiedź jest nieprawdziwa, tym bardziej, iż wypowiedź zawiera takie elementy, o których trudno mówić, żeby były wymysłem dziennikarki, która bardzo pochlebnie w wielu artykułach pisze o skarżącym, jako niepokornym, wnikliwym radnym); d) art. 106 P.p.s.a. poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z dokumentów - wnioskowanych billingów rozmów telefonicznych, na okoliczności wskazane w pkt 2 pisma procesowego organu z 24 sierpnia 2017 r.; 2) art. 384 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 15), przez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, iż organ miał obowiązek pouczania radnego o sposobie zaskarżania uchwały. Gmina wniosła o: I. zmianę zaskarżonego postanowienia i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie skargi, jako wniesionego po terminie; II. ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia i odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; III. uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zgodnie z art. 195 § 2 P.p.s.a. i wydanie nowego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi; IV. wstrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia (art. 196 P.p.s.a.); V. zasądzenia od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych; VI. zobowiązanie skarżącego do złożenia billingu rozmów telefonicznych z jego numeru za okres od dnia 05 czerwca 2017 r. do dnia 27 czerwca 2017 r. i dopuszczenie dowodu z tegoż dokumentu (billingu) na okoliczność braku przesłanek do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi (z billingu może wynikać, czy skarżący odbył rozmowy z dziennikarzem [...], pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego, czy też Biura Wyborczego w Skierniewicach, a także swoim pełnomocnikiem w niniejszej sprawie, a tym samym zweryfikować wiarygodność twierdzeń wskazanych przez pełnomocnika skarżącego). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.), przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Natomiast brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem, przy uwzględnieniu wymogów przewidzianych w art. 87 § 1 P.p.s.a. Przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. art. 88 w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a. stwierdzić należy, podzielając tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący dochował terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Z opisanych szczegółowo przez Sąd pierwszej instancji dokumentów znajdujących się w aktach sprawy m. in. pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 2 sierpnia 2017 r., pisma Komisarza Wyborczego z dnia 17 sierpnia 2017 r. oraz z pisma Dyrektora Wydziału Prawnego, Nadzoru i Kontroli Wojewody Łódzkiego z dnia 23 sierpnia 2017 r. wynika, że skarżący mógł nie posiadać wiedzy co do sposobu i terminu zaskarżenia uchwały z dnia [...] czerwca 2017 r. Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji momentem ustania przyczyny uchybienia terminu był dzień 26 czerwca 2017 r., w którym to skarżący korzystając z porady profesjonalnego pełnomocnika, powziął wiadomość o przysługującym mu uprawnieniu zaskarżenia, w terminie 7 dni, przedmiotowej uchwały do sądu administracyjnego. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 86 § 1 P.p.s.a. W tym zakresie należy także podzielić stanowisko Sądu pierwszej, że skarżący wykazał, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, w sytuacji gdy zaskarżona uchwała z dnia [...] czerwca 2017 r. została doręczona skarżącemu na sesji Rady Gminy O. bez koniecznego pouczenia o terminie i sposobie wniesienia skargi. Skoro art. 384 § 1 Kodeksu wyborczego stanowi, że od uchwały rady i postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego z przyczyn, o których mowa w art. 383 § 1 pkt 2-5 i 7, zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia uchwały albo postanowienia. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu - to organ ma obowiązek pouczenia radnego o przysługujących mu środkach zaskarżenia i sposobie wniesienia skargi na uchwałę do sądu administracyjnego. Pouczenie takie powinno stanowić nieodzowny element uchwały w świetle konstytucyjnych zasad państwa prawa oraz działania organów publicznych na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.). Powyższy pogląd, do którego Sąd w niniejszej sprawie się przychyla, zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 34/12, z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 443/14dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1592/11, orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W literaturze przyjmuje się, że brak prawidłowego pouczenia może stanowić o braku zawinienia w dochowaniu terminu (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat A, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005 r., s. 380). Ponadto Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt V CZ 79/04 (LEX nr 351195), wydanym na tle identycznej regulacji zawartej w Kodeksie postępowania cywilnego, a dotyczącej przywrócenia terminu do dokonania czynności, stanął na stanowisku, że błędne pouczenie o przysługującym stronie środku odwoławczym może podlegać rozważeniu w sprawie z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia właściwego środka odwoławczego, po spełnieniu wszystkich wymaganych w tym zakresie przesłanek. Jednakże, co należy mieć na uwadze, w niniejszej sprawie nie miało miejsca błędne pouczenie organu, tylko jego brak. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle niniejszej sprawy i okoliczności jej towarzyszących, jak również pamiętając o zasadzie, że należy tak interpretować przepisy obowiązującego prawa, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej, o czym stanowi art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), która formułuje prawo do sądu "jako gwarancję poszanowania praw człowieka", postanowienie Sądu pierwszej instancji uznać należało za zasadne. W takiej sytuacji zarzut naruszenia art. 384 § 1 ustawy Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 15), przez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, że organ miał obowiązek pouczania radnego o sposobie zaskarżania uchwały jest chybiony. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 106 P.p.s.a. dotyczącego odmowy przeprowadzenia dowodu z dokumentów - wnioskowanych billingów rozmów telefonicznych, należy w pełni podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że z powołanego przepisu wynika, że przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, zarówno urzędowego, jak i prywatnego, co oznacza, iż Sąd ten nie jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu z innych środków dowodowych. W niniejszej sprawie Gmina O. nie przedstawiła bilingów rozmów telefonicznych skarżącego, wobec czego zarzut naruszenia tego przepisu należy uznać za chybiony. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.