I SA/Po 889/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi DK na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca DK, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (por. uzasadnienie wniosku oraz pismo pełnomocnika skarżącej z dnia [...]). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów sądowych w sprawie. Wskazała, że jest to uzasadnione sytuacją materialną oraz jej dochodami w konfrontacji z wydatkami. Wnioskodawczyni podała, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zmierza do ochrony jej praw, a jej sytuacja majątkowa uniemożliwia uiszczenie stosownych kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, synem i z [...] córkami. Skarżąca posiada dom o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość gruntową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość biurową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość lokalową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość lokalową o pow. [...] o wartości ok. [...], samochód marki T o wartości [...], nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Mąż skarżącej posiada [...] udziałów w A, córka posiada [...] udziałów w A. Wnioskodawczyni podała, że mąż uzyskuje dochód netto w wysokości [...], córka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...], syn otrzymuje rentę w wysokości [...]. Skarżąca podała, że zobowiązania i stałe wydatki to: kredyty w B – do spłaty pozostało ok.[...], w C ok. [...], utrzymanie domu [...], spłata kredytów – łącznie raty miesięczne ok. [...], pozostałe wydatki ok. [...], rehabilitacja syna ok. [...]. Skarżąca do wniosku załączyła wypisy z ksiąg wieczystych prowadzonych dla wskazanych przez nią we wniosku nieruchomości. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że posiada tylko wskazany we wniosku samochód. Podała, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych dochodów, poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni podała, że oczekuje na dokumenty i informacje, o które została wezwana w piśmie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym użytkują samochód marki T, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], samochód został wyleasingowany przez D. Skarżąca podała, że córka i mąż posiadają udziały w B, mąż skarżącej jest także członkiem Rady Nadzorczej B oraz członkiem Rady Nadzorczej E. Wnioskodawczyni podała, że koszty miesięcznego utrzymania z uwzględnieniem rat kredytów podlegających spłacie to ok. [...], przy czym [...]. Skarżąca podała, że spłaca zaciągnięte zadłużenie, w związku z tym raty kredytów obciążające wspólne gospodarstwo domowe prowadzone przez skarżącą to kwota minimum [...]. Niejednokrotnie kwoty wydatkowane na spłatę rat kredytów przewyższają kwotę [...], wiąże się to z przeznaczeniem w pierwszej kolejności powstających w budżecie nadwyżek na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody z najmu lokali użytkowych w wysokości ok. [...] miesięcznie. Środki te w całości obsługują spłatę kredytu firmowego w F. Skarżąca podała, że mąż uzyskuje dochody z tytułu zasiadania w Radach Nadzorczych w wysokości [...]. Skarżąca podała, że córka prowadzi działalność gospodarczą pod firmą G, zatrudnia [...] osobę, środków trwałych w firmie nie posiada. Skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą pod firmą H i nie zatrudnia żadnych pracowników. Skarżąca poza kredytami wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy posiada jeszcze dwa kredyty firmowe zaciągnięte w F: 1. pozostała kwota do spłaty [...], 2. pozostała kwota do spłaty [...]. Skarżąca podała że dzieci nie posiadają nieruchomości. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], elektronicznych zestawień operacji na rachunkach bankowych, ewidencji środków trwałych na rok [...] G, harmonogramu spłat kredytu nieodnawialnego na bieżącą działalność gospodarczą, deklaracji VAT-7 za [...] złożonych przez skarżącą i jej córkę. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem i z [...] córkami. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, córka skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, mąż skarżącej jest członkiem w [...] Radach Nadzorczych, uzyskuje dochód netto w wysokości [...], syn otrzymuje rentę w wysokości [...]. Skarżąca posiada dom o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość gruntową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość biurową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość lokalową o pow. [...] o wartości ok. [...], nieruchomość lokalową o pow. [...] o wartości ok. [...], samochód o wartości ok. [...], mąż skarżącej posiada udziały w spółce z o.o., córka posiada udziały w spółce z o.o., osoby pozostające ze skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym użytkują samochód marki T o wartości ok. [...]. Z załączonych przez skarżącą zeznań rocznych podatkowych wynika, że wnioskodawczyni w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...], w [...] skarżąca uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...]. Córka skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], ponadto córka skarżącej uzyskała w [...] dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokość [...]. Z zeznań rocznych podatkowych małżonka skarżącej wynika, że w [...] z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Z przedłożonych przez skarżącą oświadczeń nie wynika w jakiej wysokości w okresie [...] ona i jej córka uzyskały przychody z tytułu prowadzonych przez nie działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniosły koszty uzyskania przychodów, jednakże ze złożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia [...] sporządzonego na urzędowym formularzu wynika, że córka skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...], natomiast z pisma procesowego z dnia [...] wynika, że wnioskodawczyni uzyskuje dochody z najmu lokali użytkowych w wysokości ok. [...] miesięcznie, środki te w całości obsługują spłatę [...] kredytów firmowych w H. Ponadto wskazać należy, że skarżąca, jak oświadczyła, spłaca jeszcze inne kredyty, t.j. kredyt zaciągnięty w B i w C, spłacane raty wynoszą ok. [...] miesięcznie. Zauważyć zatem należy, że raty kredytów są wyższe od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). W tym miejscu wskazać należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto z oświadczeń skarżącej wynika, że poza ratami kredytów ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...]. Zauważyć należy, że z ponoszonych wydatków skarżąca jest również w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.