I GZ 146/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 165/17 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 16 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 165/17 odmówił M. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że wraz ze skargą na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie M. S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. We wniosku skarżący podniósł, że przedmiotową decyzję odebrała jego mama i nie przekazała mu jej, z uwagi na okoliczność trwającego od pewnego czasu konfliktu między nimi, bądź też ze względu na niepamięć matki. Wnioskodawca stwierdził, że o korespondencji dowiedział się w dniu 13 stycznia 2017 r., w chwili odbierania listu poleconego zawierającego postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Olsztynie o zaliczeniu nadpłaty wobec Urzędu Celnego na poczet decyzji zobowiązujących do zapłaty podatku akcyzowego za 2010 r. i 2011 r. Skarżący nadmienił, iż obecnie jest zameldowany w Z. [...], zaś mieszka w W. przy ul. L. [...]/[...]. Sąd I instancji, odmawiając zaskarżonym postanowieniem przywrócenia terminu do wniesienia skargi, przywołał treść art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którym brak winy w uchybieniu terminowi może uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Ponadto wskazał, że przepis art. 87 p.p.s.a. wprowadza tryb złożenia przedmiotowego wniosku. WSA stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanki warunkującej przywrócenie terminu do wniesienia skargi, tj. braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem WSA, przedstawione argumenty nie uprawdopodabniają w dostatecznym stopniu ani powyższej okoliczności, ani też zachowania należytej staranności przy dokonywaniu tej czynności procesowej. Za uzasadnienie braku winy w uchybieniu terminu Sąd nie uznał faktu nieprzekazania przez matkę skarżącego przedmiotowej decyzji, ani konfliktu w jakim strona jest ze swoją matką. WSA przypomniał ponadto, że we wniosku skarżący podał, iż mieszka w W., gdzie stale przebywa i gdzie jest jego centrum życiowe. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał należytej staranności w dbaniu o własne interesy, ponieważ wobec faktu zamieszkiwania w W., niezrozumiałym jest brak podania tam adresu do korespondencji, co wykluczyłoby problemy związane z doręczaniem pism skarżącemu przez matkę. W ocenie Sądu, okoliczności powołane we wniosku nie wskazują aby uchybienie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń wyjątkowych czy szczególnych, których nie można było przewidzieć ani uniknąć, i które w konsekwencji mogłyby usprawiedliwiać niedochowanie terminu procesowego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. S., domagając się przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zaprezentowaną we wniosku o przywrócenie terminu oraz stwierdził, że nie posiadał żadnych dokumentów potwierdzających odbiór korespondencji przez jego matkę M. S. Odnośnie niepodania innych adresów celem zabezpieczenia swoich interesów podniósł, że Izba Celna doskonale wie, iż jego miejsce zamieszkania w w. jest chwilowe, związane z miejscem zameldowania dzieci. Ponadto skarżący wskazał na okoliczność wydania szczegółowego pełnomocnictwa dla M. W., który to dokument załączył do zażalenia i wskazał, że wszelkie zawiadomienia, zapytania oraz przeprowadzane kontrole uzgadniane są z pełnomocnikiem. W ocenie wnioskodawcy, błędem organu jest niewysyłanie decyzji na adres siedziby firmy, która nie zmieniła się od 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wnieść o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym, we wniosku o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że należy wykazać, iż dołożono szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w celu zapobieżenia powstaniu uchybienia. Oceniając wystąpienie tej przesłanki Sąd powinien zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bowiem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 244; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski C. H. Beck 2011, s. 409, postanowienie NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09, postanowienie NSA z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OZ 989/09, postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 115/09). Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia należy podnieść, że wywody przedstawione przez skarżącego sprowadzają się do stwierdzenia, iż nie zawinił on uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej w postaci wniesienia od skargi, ponieważ skarżona decyzja została doręczona jego matce, która nie przekazała przesyłki stronie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotowa decyzja została doręczona na prawidłowy, znany z akt sprawy adres skarżącego: PHU M. S. Z. [...], [...]-[...] G., którym zresztą on sam się posługuje przy wymianie korespondencji zarówno z organami na etapie postępowania administracyjnego, jak i w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego (por. np.: odwołanie od decyzji I instancji z [...] maja 2014 r. – karta akt administracyjnych nr 2-7, skarga na decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. – karta akt sądowych nr 2, zażalenie na postanowienie Sądu I instancji o odmowie przywrócenia terminu – karta akt sądowych nr 30) i pod tym adresem listonosz doręczył przesyłkę dorosłemu domownikowi – matce skarżącego M. S. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji – karta akt administracyjnych). W świetle przedstawionych okoliczności, w rozpoznawanej sprawie nastąpiło prawidłowe doręczenie zastępcze, określone w art. 72 § 1 p.p.s.a. Doręczenie takie opiera się na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Adresat przesyłki może obalić to domniemanie wykazując, że doręczenie zastępcze było wadliwe (niezgodne z treścią przepisu art. 72 § 1 p.p.s.a.), albo że pismo w ogóle do niego nie dotarło (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2010 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, samo twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji nie przekazał jej do rąk adresata, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie wskazuje braku winy skarżącego w powstaniu uchybienia procesowego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. Strona będzie więc ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09, LEX nr 564244 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11, https://cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem NSA, wyjaśnienia skarżącego nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione, bowiem ograniczył się on jedynie do stwierdzenia, że matka, która odebrała podlegającą zaskarżeniu decyzję, nie przekazała mu jej. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla w tym miejscu, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu. Do sądu należy natomiast ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło, czy też nie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wydanie 3, Warszawa 2011 r., s. 288). Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął w rozpoznawanej sprawie, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, co z kolei skutkować musiało odmową przywrócenia wnioskowanego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że w odniesieniu do strony, która w trakcie toczącego się i zainicjowanego przez siebie postępowania poprzez wniesienia odwołania od decyzji I instancji, całą swą uwagę koncentruje na czynnościach umiejscowionych poza adresem, którym strona posługuje się w toku pstępowania, nie można twierdzić, że dochowała szczególnej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Obowiązkiem strony postępowania jest bowiem takie zorganizowanie spraw, aby jej interesy procesowe nie doznały uszczerbku. Dbający o własne interesy skarżący winien liczyć się z możliwością wystąpienia normalnych zdarzeń procesowych, takich jak np.: doręczenie decyzji – jak miało to miejsce w sprawie niniejszej, czy też wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym podmiot skarżący powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw sądowych. Niepodjęcie takich kroków zapobiegawczych bądź uczynienie tego nieudolnie, w konsekwencji może doprowadzić do uchybienia terminowi wyznaczonemu do dokonania określonej czynności procesowej, a wina za powstałe uchybienie wywoła negatywne skutki procesowe dla strony postępowania. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy zatem brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W sytuacji, gdy pod adresem wskazanym przez skarżącego w aktach sprawy, w czasie jego nieobecności przebywają jeszcze inne dorosłe osoby, domownicy, którym listonosz może zostawić przesyłkę, dokonując w ten sposób doręczenia zastępczego z art. 72 § 1 p.p.s.a., strona musi liczyć się z tym, że ewentualne skutki uchybień powyższych osób, będą miały bezpośredni wpływ na bieg jej sprawy w postępowaniu sądowym. Skarżący ponosi zatem konsekwencje działań tych osób. W przypadku, gdy strona nie godzi się na doręczenie zastępcze dokonywane do rąk konkretnej osoby, tj. na doręczenie zgodne z treścią art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1113 ze zm.), przykładowo do rąk osoby schorowanej i będącej w podeszłym wieku, która z przyczyn osobistych może swym działaniem wywołać niekorzystną dla skarżącego sytuację procesową, podmiot może dokonać na poczcie zastrzeżenia pocztowego przesyłek rejestrowanych. Niezłożenie stosownego zastrzeżenia pocztowego w zakresie niedoręczania przesyłek niektórym osobom powoduje, że skutki ich zaniedbań, obciążają samego skarżącego. Zdaniem NSA, skoro zatem decyzja II instancji została przesłana na właściwy, znany z akt sprawy adres i skutecznie doręczona w sposób zastępczy, to jej nieprzekazanie do rąk adresata oraz niepoinformowanie go o fakcie odbioru korespondencji, przyczynia się do uznania, że zwłoka w dokonaniu czynności procesowej w postaci terminowego wniesienia skargi od tej decyzji, nie nastąpiła bez winy skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić zatem należy, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. W odniesieniu zaś do podniesionej w zażaleniu okoliczności udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa szczególnego dla M. W., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w treści tego dokumentu został wyraźnie wskazany zakres umocowania, którego strona udzieliła pełnomocnikowi. Wynika zatem z niego, że M. S. – W. została upoważniona przez skarżącego do podpisywania w jego imieniu wszelkich deklaracji podatkowych, pism, aktualizacji danych oraz wyjaśnień składanych w Urzędzie Skarbowym w Olsztynie. Zakres pełnomocnictwa obejmuje ponadto reprezentowanie M. S. w postępowaniach kontrolnych i podatkowych w Urzędach Skarbowych, Izbie Skarbowej, Urzędach Kontroli Skarbowej, ZUS i PIP. W ocenie NSA, wskazane pełnomocnictwo szczególne zostało udzielone do dokonywania konkretnych czynności oraz do zastępowania podmiotu przed określonymi, wymienionymi w nim organami. Tak szczegółowo wskazany zakres umocowania udzielonego pełnomocnikowi nie obejmuje reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed organami celnymi, ani też w postępowaniu sądowoadministracyjnym, prowadzonym w związku z decyzjami wydanymi przez te organy. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia