I SA/Wa 878/15
WyrokWSA w Warszawie2015-10-28
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Iwona Kosińska, Bożena Marciniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość państwowa, której władanie zostało powierzone przedsiębiorstwu na czas określony, mogła zostać skomunalizowana z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r., jeśli prawo władania wygasło przed tą datą, a nie wydano decyzji o jego przedłużeniu lub przekształceniu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieruchomość państwowa, której władanie zostało powierzone przedsiębiorstwu na czas określony (do 1970 r.) na podstawie decyzji z 1960 r., a po tym terminie władanie miało charakter faktyczny, bez nowego tytułu prawnego, mogła zostać skomunalizowana z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. Władanie faktyczne nie stanowiło przeszkody do komunalizacji, ponieważ nie było ono oparte na prawnie uregulowanym zarządzie lub użytkowaniu w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a tym samym nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Miasto W. w dniu 27 maja 1990 r. Nieruchomość ta, będąca własnością Skarbu Państwa, została w 1960 r. przekazana Instytutowi [...] na czas określony do 1970 r. Następca prawny Instytutu, przedsiębiorstwo państwowe Zakłady [...], władało nieruchomością faktycznie po 1970 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie własności przez gminę, uznając, że nieruchomość nie podlegała komunalizacji. Miasto W. wniosło skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i zasądził od niej na rzecz Miasta W. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi Miasta W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Miasta W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [..] marca 2015 r., nr [...], uchyliła w całości decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r. nr [...] i odmówił stwierdzenia nabycia przez Dzielnicę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy:
Stanowiąca własność Skarbu Państwa nieruchomość obejmująca m.in. obecną działkę ew. nr [...], decyzją Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] lutego 1960 nr [...] została przekazana na wniosek Ministra Przemysłu Ciężkiego Instytutowi [...], w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz.U.1958.67.332), na potrzeby Zakładu [...] na okres czasowy do 1970 r.
Następcą prawnym Instytutu [...] jest przedsiębiorstwo Państwowe [...] w W, dla którego organem założycielskim był Minister Przemysłu.
Na wniosek Gminy W. z 1996 r. wszczęte zostało przed Wojewodą [...] (pierwotnie [...]) postępowanie w sprawie potwierdzenia nabycia z mocy prawa własności ww. nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191). W ocenie jednostki samorządowej obecne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe Zakłady [...] odbywa się bez tytułu prawnego. W konsekwencji - stosownie do art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) - na dzień 27 maja 1990 r. jako mienie ogólnonarodowe należała ona do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Sprawa komunalizacji przedmiotowej nieruchomości była kilkakrotnie rozpoznawana w toku instancji przez organy. W sprawie wydany był także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1682/04, którym sąd uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] maja 2004 r. i poprzedzającą ją decyzje Wojewody [...] z [...] grudnia 2004 r. stwierdzającą nabycie przez gminę z mocy prawa własności tej nieruchomości. Powodem uchylenia decyzji było nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak zgromadzenia w niej kompletnego materiału dowodowego, który miał dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Sąd w tym kontekście wskazywał m.in. na załączenie do skargi decyzji z Prezydium Rady Narodowej W. z [...] lutego 1960 r., którą to decyzją organ nie dysponował w dacie orzekania, a tym samym nie poddał jej stosownej ocenie, ani nie przeanalizował sprawy pod kątem przekształceń prawa przysługującego przedsiębiorstwu do nieruchomości na skutek kolejno wydawanych aktów prawnych. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 612/06.
Po wyroku tym Wojewoda [...] wydał decyzję odmawiającą komunalizacji, która został uchylona decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] lutego 2009 r. z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie i udokumentowanie stanu faktycznego sprawy.
W tym stanie rzeczy sprawa po raz piąty stanowiła przedmiotem rozstrzygania przez Wojewodę [...], który decyzją z [...] stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., stwierdził nabycie z mocy prawa przez Dzielnice [...] z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2.
Organ wojewódzki ocenił, że wprawdzie stosownie do art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159) przedmiotowa nieruchomość, oddana uprzednio decyzją z 1960 r. Instytutowi [...] w zarząd i użytkowanie, stała się przedmiotem użytkowanie tego podmiotu, to jednak powyższe prawo wygasło z dniem 31 grudnia 1969. Tym samym od 1 stycznia 1970 r. podmiot ów, a w konsekwencji także jego następca prawny władał nieruchomością jedynie faktycznie i tym samym nie miał do niego zastosowania przepis art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidujący przekształcenie z mocy prawa użytkowania w zarząd. Wojewoda zwracał przy tym uwagę, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie została wydana decyzja, o której mowa w art. 38 ust. 2 powołanej ustawy. Prawnym więc dysponentem na dzień 27 maja 1990 r. nieruchomości był terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. A skoro tak, to podlegała ona komunalizacji w trybie art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę samorządową i ustawę o pracownikach samorządowych.
Organ wojewódzki ocenił jednocześnie, iż z racji tego, że p.p. Zakłady [...] nie legitymowało się żadnym dokumentem potwierdzającym przysługujące mu prawo zarządu na ww. datę, nie przysługuje mu w postępowaniu komunalizacyjnym przymiot strony.
Od decyzji tej syndyk masy upadłości przedsiębiorstwa państwowego Zakłady [...] wniósł odwołanie, kwestionując stanowisko organu, iż przysługujące jego poprzednikowi prawnemu użytkowanie gruntów, powstałe z przekształcenia zarządu i użytkowania ustanowionego decyzją z [...] lutego 1960 r. wygasło z końcem roku 1969. W jego ocenie przynależne Instytutowi [...] do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 lipca 961 r. prawo, z mocy jej art. 38 przekształcone zostało w użytkowanie na czas nieokreślony. W konsekwencji po wejściu w życie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przekształciło się z mocy jej art. 87 ust. 1 w zarząd. Tym samym nieruchomość jako należąca do przedsiębiorstwa, którego organem założycielskim był Minister (a nie terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego) nie mogła podlegać komunalizacji. Kwestionował także stanowisko organu, co do bezwzględnego obowiązku dokumentowania prawa zarządu decyzją administracyjną. W tym aspekcie odwoływał się on do poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2012 r. II CSK 473/11. Podważał również ocenę Wojewody legitymacji przedsiębiorstwa jako strony postępowania, wskazując m.in. iż w dotychczasowym postępowaniu, tak administracyjnym jak i sądowym nie był ten status kwestionowany.
W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [..] marca 2015 r. w punkcie 1 uchyliła w całości decyzję Wojewody [...], a w punkcie 2 i orzekła o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Dzielnicę [...] własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...].
W jej ocenie nie było trafne stanowisko organu pierwszej instancji, iż przedmiotowa nieruchomość na dzień 27 maja 1990 r. nie pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego. Zdaniem Komisji dla ustalenia czy nieruchomość pozostawała w zarządzie lub użytkowaniu poprzednika prawny przedsiębiorstwa Zakłady [...], a co za tym idzie także tego przedsiębiorstwa w ww. dacie, przesądzająca jest treść art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, gdyż z dniem wejścia w życie tej ustawy tracą moc wszelkie dotychczasowe tytuły przysługiwania prawa użytkowania czy zarządu, a tytuł prawny użytkowania jest kontynuowany z mocy tego przepisu Dlatego w jego ocenie z chwilą wejścia jej w życie decyzja z [...] lutego 1960 r. ograniczająca prawo użytkowania do końca 1969 r. przestała obowiązywać.
Na decyzje tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto W., zarzucając jej naruszenie:
1. przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy t.j. art. 7, 77 i 80 k.p.a., przez przyjęcie przez rozstrzygający organ, że podjął wszystkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, że w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy w sprawie, a także, że dokona! oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie,
2. naruszenie przepisów postępowania, albowiem miało ono wpływ na wynik sprawy t. j. art. 136 i 138 § 2 k.p.a. przez przyjęcie, że organ pierwszej instancji - Wojewoda [...] przy rozstrzyganiu w sprawie w pierwszej instancji nietrafnie oparł swoje rozstrzygnięcie na zasadzie, iż poprzednikowi prawnemu zainteresowanego - Syndykowi Masy Upadłości Zakładów [...] "nie przysługiwało od 1 stycznia 1970 r. prawo użytkowania nabyte na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 1960r.". i tym samym nie mogło przekształcić się w użytkowanie uregulowane w art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz przez przyjęcie, że rozstrzygnięcie sprawy nie wymaga już uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, choćby w zakresie nabycia przez zainteresowanego prawa użytkowania na podstawie art. 38 powołanej ustawy na podstawie decyzji administracyjnej o charakterze deklaratoryjnym, jak również w zakresie ustalenia końcowej daty trwania prawa użytkowania nabytego przez zainteresowanego na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 1960r.,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie przy orzekaniu w sprawie t.j.: art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach przez przyjęcie przez organ wydający skarżoną decyzję, że przepis ten mógł stanowić wprost podstawę do przyjęcia, iż poprzednikowi prawnemu zainteresowanego na jego podstawie przysługiwało prawo użytkowania bez żadnych ograniczeń, po przekształceniu się z mocy prawa nadanego na czas oznaczony w prawo na czas nieoznaczony, oraz przez przyjęcie, że przepis art. 38 nie wymagał do nabycia tego prawa wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym,
4. naruszenie przez organ wydający skarżoną decyzję art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990r.- Przepisy wprowadzające [...] przez jego niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach wprost przyznawał prawo użytkowania poprzednikowi prawnemu zainteresowanego prawo użytkowania i w ten sposób stanowił negatywną przesłankę nabycia przez skarżącego z mocy prawa z dniem 27 maja 1990r. prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w uzasadnieniu skargi, Miasto [...] wniosło o uchylenie zakwestionowanej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. O oddalenie skargi wniósł także uczestnik postępowania – Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] w W., powielając stanowisko prezentowane w odwołaniu od decyzji Wojewody [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna, aczkolwiek wadliwość decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, nie jest – jak twierdzi skarżące Miasto – wynikiem nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, ale niewłaściwej oceny materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie i błędnej wykładni art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. - o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159), której konsekwencją było przejęcie nieuprawnionego w okolicznościach sprawy stanowiska o przysługiwaniu przedsiębiorstwu państwowemu, dla którego organem założycielskim był Minister, zarządu nieruchomością położoną w W. przy ul. [...] w dniu 27 maja 1990 r, co z kolei wykluczało jej komunalizację w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191), przywoływanej dalej jako: "ustawa komunalizacyjna".
Powyższy przepis stanowił bowiem, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, komunalizacji podlegały te składniki mienia ogólnonarodowego (państwowe), które w dniu wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.) należały do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy kluczowe dla zastosowania tego przepisu elementy stanu faktycznego – wbrew sugestiom zawartym w skardze - zostały ustalone i co do zasady nie są sporne. Niekwestionowaną wszak okolicznością jest, że nieruchomość położona przy ul. [...] w W. oznaczona jako działka ew. nr [...] z obrębu [...] stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa – a więc była mieniem ogólnonarodowym. Poza sporem jest również, że faktycznie nieruchomością tą władał w tej dacie przedsiębiorstwo państwowe Zakłady [...] w W., którego organem założycielskim był Minister Przemysłu, jak też to, że poprzednik prawny tego przedsiębiorstwa (Instytut [...]) uzyskał to władania na mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1960 r. i było ono wówczas ograniczone czasowe – do roku 1970. Nie jest także sporne, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie została wydana na gruncie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. deklaratoryjna decyzji potwierdzająca przekształcenie przysługującego w dniu jej wejścia w życie [...] Instytutowi [...] prawa w użytkowanie. Nie zostało również wydana w odniesieniu do tej nieruchomości decyzja, ani zawarta za zezwoleniem terenowego organu administracji państwowej umowa, o przekazaniu jej w zarząd na podstawie obowiązujących w dniu 27 maja 1990 r. przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. -o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r, Nr 14, poz. 74 ze zm.).
Istotą sporu i problemu prawnego przed jakim stanęły organy orzekające w sprawie była natomiast ocena, czy w sytuacji, gdy poprzednik prawny przedsiębiorstwa państwowego uzyskał w oparciu o przepisy obowiązujące w roku 1960 prawo władania nieruchomością na czas określony (do 1970 r.), to po wejściu w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. prawo to przekształciło się ex lege w użytkowanie z mocy art. 38 tej ustawy, bez koniczności wydawania w tym przedmiocie decyzji, a jeśli tak to czy taka konwersja mogła prowadzić do wykreowania powyższego prawa o nieograniczonym terminie trwania, co z kolei prowadziłoby do wniosku, że istniało ono także w dniu wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W związku z czym przekształciło się wówczas z mocy art. 87 ust. 1 tej ustawy w zarząd, który przy tego rodzaju konstrukcji istniałby także w dniu 27 maja 1990 r. i stanowił przeszkodę komunalizacji (nieruchomość należałaby bowiem do przedsiębiorstwa państwowego, dla którego organem założycielskim nie byłby terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego – jak wymaga art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, lecz Minister).
Na takim stanowisku oparła swoje rozstrzygnięcie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, podnosząc dodatkowo argument o utracie mocy obowiązującej decyzji z [...] lutego 1960 r. z dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że art. 38 powołanej ustawy nie tworzył bezpośrednio prawa dla konkretnych podmiotów w stosunku do konkretnych nieruchomości, lecz stanowił jedynie podstawę do wydania aktów o charakterze indywidualnym, tworzących takie prawo. Na takim też stanowisku stoi konsekwentnie orzecznictwo sądów administracyjnych, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela (tytułem przykładu można tu wskazać wyrok NSA z 6 lutego 2013 r. I OSK 1698/11 czy przywoływane w skardze wyroki tego sądu z 5 marca 2010 r. I OSK 669/09 oraz z 7 stycznia 2010 r. I OSK 433/09, wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOiS). Godzi się przy tym zauważyć, ze powyższa regulacja, umieszczona została w przepisach przejściowych ustawy (a więc dostosowujących zastane stany do nowej sytuacji prawnej) i jej celem było uporządkowanie formy prawnej władanie nieruchomościami przez państwowe jednostki, którym przed jej wejściem w życie nieruchomości te przekazywane pod różnymi tytułami (zarządu, użytkowania), poprzez wprowadzenie w ich miejsce jednej instytucji prawnej "użytkowania". Samo natomiast przekazywania terenów państwowych jednostkom państwowym i organizacyjnym społecznym w użytkowanie odbywać się miało się w formie decyzji administracyjnej (art. 10 ustawy). Nie było zatem, co do zasady możliwe uzyskania na gruncie tej ustawy tytułu prawnego do władania nieruchomością przez jednostkę państwową w innej sposób niż na podstawie decyzji administracyjnej.
Nawet jednak jeśliby by przyjąć - jak uczynił to Sąd Najwyższy w przywoływanym przez uczestnika postępowania wyroku z 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II CSK 473/11 (Lex nr 1170228) - że w konkretnych uwarunkowaniach faktycznych, brak deklaratoryjnej decyzji potwierdzającej skutek z art. 38 ww. ustawy, nie oznacza automatycznie, że do konwersji dotychczasowego prawa w użytkowanie na tej podstawie nie doszło (a to wobec tolerowania po dniu wejścia w życie ustawy przez organy administracji państwowej reprezentujące Skarb Państwa faktycznego władania nieruchomością przez ów podmiot mimo braku wydania w tym przedmiocie decyzji, przy jednocześnie istniejącym systemie jednolitej własności państwowej), nie może to prowadzić do wniosku, że przekształcone (w sposób dorozumiany) prawo pod względem przedmiotowym wykonywane mogło być przez jednostkę państwową na innych warunkach niż dotychczas ustalone. Jeśli zatem pierwotnie powierzony jej zarząd i użytkowanie nieruchomością, został - jak w rozpoznawanej sprawie - przyznany na ściśle oznaczony okres czasu, to także po jego ewentualnym przekształceniu ex lege w użytkowanie w rozumieniu ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, prawo to nie mogło być wykreowane jako czasowo niegraniczone.
Odmienne wnioskowanie byłoby uzasadnione jedynie wówczas gdyby instytucja użytkowania, na gruncie powołanej ustawy, ustanowiona była wyłącznie jako prawo bezterminowe. Taka zaś sytuacja nie miała miejsca, co wynika wprost z jej art. 10 ust. 1, który wymieniając elementy konieczne wydawanej w tym przedmiocie decyzji administracyjnej, wskazuje na obowiązek określenia w niej czasu użytkowania. W tym stanie rzeczy wykładnia art. 38 powołanej ustawy dokonana przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową, wedle której przepis ten stanowił podstawę do powstania z mocy prawa po stronie jednostki państwowej dotychczas władającej nieruchomością prawa jej użytkowania na czas nieokreślony uznać należy za całkowicie błędną. Nie znajduje także na gruncie obowiązującej ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach pogląd Komisji o utracie od dnia wejścia w życie ww. ustawy mocy obowiązującej decyzji wydanej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów przekazującej nieruchomość w zarząd i użytkowanie. Dla stwierdzenia tego rodzaju skutku bowiem – jak zasadnie zauważało skarżące Miasto - musiałby istnieć w jej przepisach norma prawna ten skutek kreująca. Takiej zaś w przepisach ustawy nie zawarto.
Trafne natomiast jest stanowisko Wojewody [...] wskazujące, że władanie nieruchomością przez poprzednika prawnego p.p. Zakładów [...] wykraczające poza ramy czasowe określone w decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1960 r. (tj. po 31 grudnia 1960 r.) było jedynie władaniem faktycznym. Takie zaś nie ulegało przekształceniu z mocy prawa w zarząd z dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie jej art. 87 ust. 1. Mogło jedynie stanowić podstawę do ustanowienia zarządu, użytkowania lub użytkowania wieczystego na zasadzie art. 87 ust. 2 tej ustawy, co jednak wymagało wydania w tym przedmiocie odpowiedniej decyzji przez terenowy organ administracji państwowej, co w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie miało miejsca. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest wnioskowanie, że także w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomością przy ul. [...] w W. ww. przedsiębiorstwo władało jedynie faktycznie. Takie władanie odpowiada z kolei ustrojowej przesłance wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, dotyczącej należenie mienia do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej. W myśl bowiem art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r.), z którym pod względem systemowym przepis art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej był zsynchronizowany - terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste (por. przywoływany już wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2010 r. I OSK 669/09).
Nie istniała zatem przeszkoda prawna, w postaci należenia nieruchomości do przedsiębiorstwa państwowego, dla którego organem założycielskim nie był terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego, uniemożliwiająca komunalizację przedmiotowej nieruchomości. "Należenie" to wszak rozumieć należy jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Wskazał na to już Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486), dokonując wykładni art. 5 ust. 1 ustawy, gdzie wyjaśniał, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) "należało" do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem dopiero wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia różnego rodzaju uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Wprawdzie uchwały Trybunału zawierające powszechną wykładnię ustaw utraciły swoją moc (art. 239 ust. 3 Konstytucji RP), to niemniej argumentację przywoływaną przez Trybunał przy podejmowaniu tej uchwały skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Znajduje ona także potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (vide np. wyroki: WSA w Warszawie z 30 listopada 2011 r. I SA/Wa 1196/11 Lex nr 1150672; NSA z 6 lutego 2013 r. I OSK 1697/11 Lex nr 1277666).
Skoro zatem nieruchomość położona w W. przy ul. [...], w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność państwową i po myśli art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. należała wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego (a nie ww. przedsiębiorstwa państwowego), to uchylenie w takich okolicznościach faktyczno-prawnych przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową pierwszoinstancyjnej decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] i odmowa potwierdzenia nabycia przez Dzielnicę [...] z mocy prawa własności tej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. narusza w sposób mający wpływ na wynika sprawy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustaw z dnia 10 maja 1990 r. z uwagi na jego niezastosowanie, mimo zaistnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą normy prawnej w nim zawartej i z tego względu podjęta przez ów organ decyzja nie może się ostać.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku podjęcia przez organ odwoławczy w sprawie decyzji tę ocenę uwzględniającej oraz uzasadnienia jej z godnie ze standardami ustanowionymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło