III FSK 314/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1119/17 w sprawie ze skargi O.S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 11 grudnia 2017 r., III SA/Wa 1119/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 22 grudnia 2016 r., w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. i z art. 133 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. niewyjaśnienie dlaczego kwestia doręczenia decyzji wymiarowej (oraz postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności) nie może podlegać weryfikacji w ramach postępowania egzekucyjnego, podczas gdy w postępowaniu egzekucyjnym należy badać, czy w momencie wszczęcia egzekucji decyzja (oraz postanowienie o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności) weszła do obrotu prawnego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż - z jednej strony - uniemożliwia w tym zakresie sformułowanie merytorycznych zarzutów kasacyjnych wobec zaskarżonego wyroku, z drugiej zaś - wskazuje na niedostateczne wyjaśnienie zasadności zastosowania w przedmiotowej sprawie normy zawartej w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.); 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a u.pe.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży oraz następnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (i sądu) zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistniejącego oraz niewymagalnego obowiązku, należało rozpatrzyć merytorycznie, nie zaś stwierdzić ich niedopuszczalność, gdyż nie były one przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu (sądowym, administracyjnym ani podatkowym). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim niezasadny jest zarzut dalej idący, a mianowicie naruszenia art. 34 § 1a w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Pierwszy z przywołanych przepisów stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Istotą tej regulacji jest, aby zarzut, który był już przedmiotem rozstrzygnięcia organu (wierzyciela) lub mógł być przedmiotem takiego rozstrzygnięcia w toczącym się uprzednio postępowaniu, nie był ponownie rozstrzygany na etapie postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 6 października 2020 r., II FSK 1316/20). Innymi słowy wprowadza ona zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego postępowania, wskazanego w art. 34 § 1a u.p.e.a. Jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych przepis art. 34 § 1a u.p.e.a. odczytywany łącznie z art. 34 § 4 u.p.e.a., pozbawia organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu (na przykład prowadzonym przez wierzyciela) był zarzut tożsamy z zarzutem egzekucyjnym. Organ egzekucyjny zobowiązany jest wówczas do wydania postanowienia "w sprawie zgłoszonych zarzutów", ale zamiast zarzuty ocenić merytorycznie - przez stwierdzenie ich zasadności bądź niezasadności, powinien zarzuty rozpatrzyć procesowo, przez stwierdzenie niedopuszczalności zarzutów (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 16 kwietnia 2020 r., I SA/Sz 866/19). W rozpoznanej sprawie stanowisko wierzyciela zostało wyrażone w postanowieniu z 10 lutego 2015 r. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej na to postanowienie SKO uchyliło je i stwierdziło niedopuszczalność zarzutów. Po rozpoznaniu skargi wniesionej przez skarżącą do WSA w Białymstoku, Sąd ten prawomocnym wyrokiem z 22 grudnia 2015 r., I SA/Bk 687/15 uchylił zaskarżone postanowienie SKO. W uzasadnieniu wskazał wiążące, że prawidłowo SKO uznało zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. za niedopuszczalne. Powyższe rozstrzygnięcie było wiążące nie tylko z uwagi na treść art. 34 § 1a u.p.e.a., ale także z mocy art. 170 p.p.s.a. Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i art. 133 p.p.s.a. to jest on również oczywiście niezasadny. Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej uzasadnienie wyroku spełnia wszystkie ustawowe kryteria, odnosi się wyczerpująco do zasadniczych problemów sprawy, na podstawie akt sprawy i tym samym spełnia wszystkie kryteria kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określone w art. 1 § 2 p.u.s.a. Nadmienić należy, że sąd pierwszej instancji dokonał również kontroli aktów w postępowaniu zarzutowym – zarówno przez wierzyciela, jak i organ egzekucyjny z uwzględnieniem stanu prawnego powstałego po 15 sierpnia 2015 r., a dotyczącym zmian w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Jacek Pruszyński