I SA/Gd 1519/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 rok postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 23 listopada 2017 r. (data stempla pocztowego), strona skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1.500 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. K. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że według bilansu za rok 2015 wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, posiada środki trwałe o wartości 884.963,47 zł, osiągnęła zysk w kwocie 31.121,59 zł, na koniec października 2017 r. salda rachunków spółki prowadzone przez [...] oraz [...] były ujemne i wynosiły odpowiednio 62.575,74 zł oraz 3.244,42 zł, natomiast na koncie w [...] i [...] spółka posiadała środki w kwocie 33.803,49 zł i 3.934,96 zł, w kasie posiadała gotówkę w wysokości 52,95 zł. Spółka wyjaśniła przy tym, że środki zgromadzone na rachunku w [...] zostały zabezpieczone na poczet należności wobec ZUS (w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego i realizacją układu ratalnego) i mogą być przez spółkę wypłacane jedynie na pokrycie bieżących wynagrodzeń dla pracowników. W uzasadnieniu wniosku spółka podniosła, że z posiadanych środków nie jest w stanie uregulować wszystkich ciążących na niej zobowiązań finansowych, w tym z tytułu bieżących i zaległych podatków oraz należności wobec ZUS w łącznej wysokości 36.500 zł, z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 6.000 zł, z tytułu wynagrodzeń dla pracowników w wysokości około 38.000 zł oraz wobec dostawców w kwocie 17.000 zł. Spółka, aby terminowo zrealizować zawarte kontrakty i uniknąć kar umownych dokonuje pilnych zakupów materiałów. Z tych przyczyn nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postepowania ani w całości ani też w części. Do wniosku spółka dołączyła odpis decyzji z dnia 14 września 2017 r. o rozłożeniu na raty zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2012-2013 w kwocie 79.462,49 zł (wraz z odsetkami) oraz umowę z dnia 7 lutego 2017 r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek w kwocie 330.419,64 zł (wraz z odsetkami). Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r. skarżąca spółka nadesłała: (-) odpis bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r.; (-) odpis zeznania podatkowego CIT-8 za 2016 r.; (-) odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia do października 2017 r.; (-) zestawienie obrotów i sald kont bankowych (w tym walutowych Euro i USD) za miesiące od sierpnia do listopada 2017 r. oraz kasy za miesiące od sierpnia do 12 grudnia 2017 r.; (-) informację o wysokości przychodów, wydatków oraz środków pieniężnych, wartości środków trwałych oraz stanów magazynowych, stanu zobowiązań handlowych, kredytowych oraz wobec Skarbu Państwa na dzień 1 sierpnia 2017 r.; (-) zestawienie średnich miesięcznych wydatków poniesionych w okresie ostatnich czterech miesięcy począwszy od 1 sierpnia 2017 r. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nadmienić przy tym należy, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to pełnomocnika ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych jej możliwości płatniczych. Koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1/ wpis od skargi, który wynosi 1.500 zł; 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 750 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 3/ ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz 4/ ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). W pierwszej kolejności referendarz sądowy postanowił rozpoznać wniosek strony skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika. Z powołanej regulacji zawartej w art. 246 § 3 p.p.s.a. wprost wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną jest negatywną przesłanką ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. – zawodowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca spółka udzieliła w dniu 16 sierpnia 2017 r. doradcy podatkowemu K. K. pełnomocnictwa szczególnego do występowania w imieniu spółki w postępowaniu podatkowym przed organami podatkowymi obu instancji oraz przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w sprawie rozliczenia przez spółkę podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2012-2013, zaś ww. pełnomocnik, działając na podstawie tego upoważnienia, sporządził oraz wniósł skargę na decyzję wymiarową organu podatkowego. Na marginesie można wskazać, iż pełnomocnik ten reprezentował spółkę również na w toku postępowania przed organami podatkowymi na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 14 października 2016 r. (k. 917, t. III akt podatkowych) W tak ustalonym stanie sprawy stwierdzić należało, że po stronie skarżącej spółki zachodzi negatywna przesłanka przyznania jej prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, o której mowa w art. 246 § 3 p.p.s.a., uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku w tym zakresie. Przechodząc do rozpoznania wniosku w zakresie zwolnienia spółki od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Analizując dokumentację przedstawioną przez spółkę referendarz sądowy ustalił, że pomimo podnoszonych trudności finansowych, powstałych na skutek posiadanych zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2012-2013 oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek do ZUS, spółka kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej i z tego tytułu osiąga przychody w znacznym rozmiarze. Świadczy o tym wysokość przychodów osiągniętych przez spółkę w okresie od 1 stycznia do 1 sierpnia 2017 r., które wyniosły 2.080.676,38 zł (wynik netto ustalony z uwzględnieniem kosztów zakupów oraz innych kosztów osobowych i nieosobowych oraz bez amortyzacji wyniósł 133.506,27 zł). Natomiast z przedstawionych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, że z tytułu dostawy towarów oraz ich eksportu spółka osiągnęła przychody w łącznej kwocie 708.149 zł, a zatem jej średni miesięczny przychód wyniósł 236.049,66 zł. Jednocześnie spółka wskazała, że jej średnie miesięczne wydatki kształtują się na poziomie 97.660,91 zł. W kwocie tej spółka uwzględniła opłaty za najem lokali (2.142,08 zł), energię elektryczną (1.668,59 zł), telefony (1.529,71 zł), wynagrodzenia pracowników (35.046,25 zł), składki do ZUS (15.000 zł), zaliczki na podatek dochodowy od wypłacanych wynagrodzeń (3.500 zł), spłaty rat leasingowych (5.714,29 zł) i kredytu (5.500 zł), raty zaległości podatkowych (5.000 zł) oraz z tytułu składek (7.093 zł), a także pozostałe obciążenia i spłaty, które rodzajowo nie zostały określone (15.467 zł). Z powyższego wynika zatem, że średnio do dyspozycji spółki, po uwzględnieniu wszystkich ponoszonych przez nią bieżących kosztów, w tym zobowiązań wobec pracowników, leasingodawców, banków oraz spłat zaległości publicznoprawnych, pozostają środki w wysokości 138.388,75 zł. W konsekwencji nie sposób przyjąć, że z kwoty tej skarżąca spółka nie była w stanie zabezpieczyć środków na koszty niniejszego postępowania, w tym na wpis sądowy od skargi w kwocie 1.500 zł. Twierdzeniom spółki o braku środków na uiszczenie kosztów postępowania przeczą także zapisy dotyczące środków pieniężnych, które wpłynęły na jej rachunki bankowe i do kasy. Zaznaczyć przy tym należy, że dane w tym zakresie ustalone zostały na podstawie sporządzonego przez spółkę dokumentu "Obroty i salda kont bankowych oraz kasy", gdyż spółka nie nadesłała wymaganych wyciągów z rachunku bankowych. I tak, konta prowadzone przez [...] w sierpniu 2017 r. zasilone zostały środkami w łącznej kwocie 226.429,34 zł, 40.382,02 euro i 14.301,31 usd, we wrześniu 2017 r. – 167.044,89 zł, 24.675,94 euro i 7.619,84 usd, w październiku 2017 r. – 200.862,93 zł, 30.203,90 euro i 1.637,16 usd, w listopadzie 2017 r. – 210.342,27 zł, 46.924,23 euro i 7.391,81 usd, zaś do 13 grudnia 2017 r. – 114.542,82 zł. Na rachunki spółki w [...] w sierpniu 2017 r. wpłynęły środki w łącznej kwocie 63.762,67 zł i 1.250,92 euro, we wrześniu 2017 r. – 19.273,93 zł i 340 euro, w październiku 2017 r. – 23.447,51 zł i 4,00 euro, zaś w listopadzie 2017 r. – 27.142,99 zł. Natomiast wprawdzie saldo końcowe konta w [...] było ujemne, to na ten rachunek w sierpniu 2017 r. wpłaconą łącznie 17.113,61 zł, we wrześniu 2017 r. – 314,88 zł, w październiku 2017 r. – 11.867,39 zł a w listopadzie 2017 r. – 2.429,25 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że konta spółki nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu i spółka może nimi swobodnie dysponować, z wyłączeniem środków zgromadzonych na rachunku w [...], które w związku z układem ratalnym zawartym z ZUS i zawieszeniem postępowania egzekucyjnego może przeznaczyć wyłącznie na wynagrodzenia pracowników (w ww. miesiącach rachunek ten został zasilony odpowiednio kwotami 392,37 zł, 2.455,08 zł oraz 2.364,06 zł). Nadto, w przyjętym okresie spółka w kasie posiadała gotówkę w kwocie 19.732,42 zł, 88.040,92 zł, 10.604,43 zł, 59.942,13 zł, zaś do 12 grudnia 2017 r. – 8.569 zł. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w poszczególnych miesiącach od sierpnia do listopada oraz do 12 i 13 grudnia 2017 r. spółka dysponowała środkami w wysokości znacznie przewyższającej ponoszone przez nią miesięcznie wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak również kilkudziesięciokrotnie przewyższającej koszty postępowania w niniejszej sprawie, które mogła i winna była zabezpieczyć na poczet kosztów związanych z dochodzeniem swoich racji przed sądem. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżąca spółka nie ma środków na poniesienie tych kosztów. Na marginesie trzeba zwrócić uwagę, że koszty działalności spółki o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. W tak ustalonym stanie sprawy stwierdzić należało, że spółka posiada środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.