I OZ 570/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji W. w L. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Sądu z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt: II SAB/Lu 176/16 z uzasadnieniem oddalającego skargę Fundacji W. w L. na bezczynność Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 stycznia 2017 r. (k. 43, sygn. akt: II SAB/Lu 176/16) wezwano skarżącą Fundację do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, o który wystąpiono wnioskiem z dnia 13 grudnia 2016 r. Fundacja w zażaleniu zarzuciła naruszenie art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej p.p.s.a., podnosząc, że posiada status organizacji pożytku publicznego, a tym samym zwolniona jest ustawowo z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie własnej, a za taką uważa postępowanie wszczęte swoją skargą na bezczynność Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ze złożonego do akt sprawy odpisu z Rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego, wynika że skarżąca Fundacja posiada status organizacji pożytku publicznego, a w zakresie celów jej działania znajduje się zwiększanie przejrzystości i jawności w życiu publicznym oraz kontrola obywatelska instytucji publicznych oraz korzystających ze srodków publicznych. Wobec treści art. 239 § 2 p.p.s.a. w sprawie wymagane jest ustalenie, czy Fundacja działa we własnej sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2016 r., II OZ 650/16; z dnia 28 kwietnia 2016 r., II OZ 420/16; z dnia 16 grudnia 2015 r., II OZ 1283/15, publ. CBOSA). Procedura sądowoadministracyjna zawęża bowiem wyłączenie podmiotowe w zakresie uiszczania opłat sądowych, które dotyczy organizacji pożytku publicznego, tylko do spraw własnych, jakie prowadzą. Ponadto zauważyć należy, że kwestia ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą obowiązkiem jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych. Wszystkie odstępstwa od tej zasady, wynikające z regulacji szczególnych, w tym z art. 239 p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski: komentarz do art. 240 [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, C.H.BECK, Warszawa 2015, s. 907). Reguły te są pomocne przy odkodowaniu pojęcia “sprawy własnej", o której mowa w art. 239 § 2 p.p.s.a. W związku z tym pojęcie to odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona, ale w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Sformułowanie “sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie, nie można uznać, że Fundacja występuje jako strona we “własnej sprawie" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Fundacji, co nie wpływa bezpośrednio na jej prawa i obowiązki oraz nie zmienia jej sytuacji prawnej. Nie można bowiem utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, gdyż w takim przypadku zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w całości zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w powołanych w zażaleniu (jako zawierające błędne stanowisko), postanowieniach NSA z dnia 26 października 2016 r., I OZ 957/16 oraz I OZ 1013/16. Należy także wskazać, że powołane orzeczenia stanowią część ugruntowanego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie zwoleń organizacji pożytku publicznego od kosztów sądowych w kontekście rozumienia pojęcia “sprawy własnej". Analogiczne stanowisko zajmował NSA wielokrotnie, m.in. w postanowieniach z dnia 18 listopada 2016 r., I OZ 2397/16; z dnia 24 listopada 2016 r., I OZ 1331/16; z dnia 1 grdnia 2016 r., I OZ 1597/16; z dnia 9 grudnia 2016 r., I OZ 1799/16; z dnia 18 stycznia 2017 r., I OZ 2132/16,; z dnia 31 stycznia 2017 r., I OZ 193/17; z dnia 3 lutego 2017 r., I OZ 165/17. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Fundacja nie korzysta ze zwolnienia zawartego w art. 239 § 2 p.p.s.a., tj. zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, to prawidłowo została wezwana do uiszczenia opłaty sądowej, jaką stanowi opłata kancelaryjna. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.