III SA/Wa 1374/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Honorata Łopianowska, sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz Wójta Gminy N. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "Naczelnik", "NUS" albo "Organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec O. S.A. z siedziba w W. , na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wójta Gminy N. (dalej też "Skarżący", "Wójt" albo "Strona") dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], obejmującego należność z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie należności głównej 24 543 zł plus odsetki za zwłokę. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjnej zostało ostatecznie umorzone w związku z uznaniem za uzasadnione zarzutów wniesionych przez O. S.A. na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej "upea" albo "ustawa"). Zawiadomieniem z dnia 17 października 2016 r. Organ egzekucyjny obciążył Stronę kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kwocie 2 395 zł oraz kwotą odsetek ustawowych w wysokości 294, 80 zł. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. wydanym w związku z wniesieniem przez Stronę wniosku na podstawie art. 64c § ustawy, NUS obciążył Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 2 689, 80 zł, w tym koszty egzekucyjne w kwocie 2 395 zł i odsetki ustawowe wyliczone na dzień 13 października 2016 r. w kwocie 294, 80zł. Wójt w dniu [...] listopada 2016 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "Kpa") oraz art. 64c § 3 upea. W uzasadnieniu Strona podkreśliła, że ocena niezgodności z prawem nie może być dokonywana w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy na dzień umarzania postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej też "DIS" albo "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że następstwem zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. było powstanie kosztów egzekucyjnych, składających się z opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. DIS potwierdził prawidłowość wyliczenia przez Organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych. Wskazał, że na mocy art. 64 § 6 ustawy opłata manipulacyjna wyniosła w niniejszej sprawie 399, 16 zł (39 916,17 zł x 1%), a wysokość opłaty za czynność egzekucyjną została ustalona zgodnie z art. 64 § 1 pkt ustawy i wyniosła 1 995, 81 zł (39 916, 17 zł x 5%). Przy czym kwota 39 916, 17 zł stanowiła zaległość podatkową na dzień 12 grudnia 2014 r. Następnie DIS wskazał na wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1177/13, który orzekł, iż dla zastosowania art. 64c § 3 upea konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze musi dojść do pobrania od zobowiązanego ustalonych kosztów egzekucyjnych, a po drugie po zakończeniu postępowania egzekucyjnego musi okazać się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego było niezgodne z prawem. Obie przesłanki winny być spełnione łącznie. W ocenie DIS obie przesłanki zostały w niniejszej sprawie spełnione. Wskazano, że dłużnik zajętej wierzytelności zrealizował zajęcie przekazując kwotę 43 472, 27 zł, z czego kwota 2 395 zł została zaksięgowana na pokrycie kosztów egzekucyjnych poniesionych przez Organ egzekucyjny. Organ odwoławczy odwołując się do orzecznictwa stwierdził, że uznanie tytułu wykonawczego za niezgody z prawem musi nastąpić prawomocnym rozstrzygnięcie innego organu lub sądu. Ostatecznym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. Skarżący, na podstawie art. 34 § 1 i 2 ustawy, uznał zarzuty O. S.A. W skardze do Sądu Wójt zarzucił wydanemu postanowieniu naruszenie: - art. 64 c § 3 upea, poprzez przyjęcie, że zaistniały stan faktyczny wypełnia treść tego przepisu; - art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 i art. 124 Kpa. W uzasadnieniu Skargi Wójt zauważył, że DIS jako podstawę prawną wydanego postanowienia błędnie wskazał art. 64c § 1ustawy, podczas gdy w uzasadnieniu prawidłowo odwołuje się do art. 64c § 3. Skarżący stwierdził również, że tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z przepisami, egzekwowana należność była wymagalna wobec istnienia obowiązku podatkowego wynikającego z decyzji istniejącej na ten dzień w obrocie prawnym. Wyjaśniono, że w dacie uznania zarzutów Strona nie mogła dokonać innego rozstrzygnięcia, ponieważ istniał w obrocie prawnym wyrok WSA w Krakowie uchylający decyzję SKO z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2009 -2010 oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nr [...]. Podkreślono, że przedmiotowy wyrok tylko uchylał decyzje, a nie stwierdził ich nieważności. Dlatego też brak jest podstaw do przyjęcia, że wszczęta przez Stronę egzekucja w oparciu o uchyloną decyzję była nielegalna i naruszała obowiązujący porządek prawny. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innego powodu, niż w niej podniesiony. Argumentacja Wójta zastosowana w skardze stanowić mogłaby wyczerpujące uzasadnienie postanowienia wydanego wskutek wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 ustawy, w którym zarzuty takie uznane zostałyby za niezasadne. Wójt wskazuje bowiem, za istniejącym orzecznictwem sądowym, że uchylenie przez sąd administracyjny decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego nie świadczy o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji. Sąd zauważa jednak, że po wniesieniu przez zobowiązanego zarzutów do prowadzonej egzekucji Wójt, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r., uznał te zarzuty za zasadne, wskutek czego organ egzekucyjny (Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W.) w dniu [...] września 2016 r. wydał postanowienie uwzględniające niektóre zarzuty i umorzył postępowanie egzekucyjne. Jeśli nawet Wójt ma rację twierdząc, że uchylenie przez WSA w Krakowie decyzji wymiarowej nie stanowiło o nielegalności egzekucji, to powstaje pytanie, dlaczego postępowanie egzekucyjne – za zgodą Wójta - zostało ostatecznie umorzone. Przyczyn uwzględnienia zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego nie można badać obecnie, w toku postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Faktem jest, że w obrocie prawnym istnieje ostateczne postanowienie Naczelnika, w którym stwierdzono, że wszczęcie egzekucji było niezgodne z prawem (postępowanie egzekucyjne umorzono), zaś przyczyna tego stanu rzeczy wynikała z wadliwości decyzji wymiarowej wydanej przez Wójta (analogicznie np. w wyroku NSA o sygn. II FSK 3836/14 oraz szeregu innych wyrokach tam wskazanych). Należy więc uznać, że okazało się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co spowodował Wójt jako wierzyciel. Zaszła więc przesłanka do obciążenia Wójta kosztami egzekucyjnymi z art. 64c § 3 upea. U podstaw takiego wniosku pozostają powody wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które później zostało umorzone. Otóż tym powodem było wydanie decyzji wymiarowej, która – jak należy uznać po wydaniu wyroku WSA w Krakowie (I SA Kr 228/15) oraz NSA (II FSK 3608/15) – obiektywnie była wadliwa. Decyzję tę wydał właśnie Wójt, toteż Organ ten "spowodował" niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy. Niemniej należy zauważyć, że zaskarżone postanowienie zawiera dwa zakresy rozstrzygnięcia: 1) wskazuje, kto ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, 2) określa wysokość tych kosztów. Spór w sprawie dotyczył tylko pierwszej z tych kwestii, i w tym zakresie rację należało przyznać Dyrektorowi Izby Skarbowej w W.. Strony nie zauważyły jednak, że w dniu 28 czerwca 2016 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok (SK 31/14), w którym art. 64 § 1 pkt 4 ustawy uznał za sprzeczny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Trybunał uznał, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, iż w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika (należy przyjąć, że – w wypadku, kiedy koszty obciążają wierzyciela – także z perspektywy tego wierzyciela) stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, iż z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. W niniejszej sprawie koszty ustalono z zastosowaniem wskazanych, niekonstytucyjnych przepisów ustawy. Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wysokości kosztów, kształtujące się po wyroku Trybunału, wskazuje, że w prowadzonych nadal przez organy egzekucyjne postępowaniach w przedmiocie kosztów "...rozstrzygnięcie kwestii kosztów (...) postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma ten wyrok" (vide np. wyroki NSA o sygn. II FSK 1021/16, II FSK 1047/16, II FSK 204/14, II FSK 1484/15). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na koszty te złożył się tylko uiszczony wpis od skargi (100 zł).