II FZ 115/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. sp. jawna w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w punkcie 2 wyroku z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 789/17 w sprawie ze skargi G. sp. jawna w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 789/17) w sprawie ze skargi G. sp. jawna w K. w punkcie pierwszym wyroku stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 13 maja 2017 r., a w punkcie drugim zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 11.377 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta obejmuje uiszczony wpis sądowy od skargi (5.960 zł), ½ kosztów zastępstwa procesowego (5.400 zł) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł). W uzasadnieniu powyższego wyroku w odniesieniu do punktu 2 Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i uznał, że w sprawie niniejszej doszło do uzasadnionego przypadku odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd wziął pod uwagę, że spółka wniosła cztery skargi, przy czym zarzuty skarg i ich uzasadnienie były tożsame, a to oznacza, że wkład pracy pełnomocnika de facto koncentrował się na podważeniu zasadności opodatkowania pożyczek. Sąd, dokonując analizy przepisu art. 211 i 212 p.p.s.a. uznał przy tym, że użyte w treści art. 206 p.p.s.a. sformułowanie "kosztów postępowania" obejmuje całe koszty postępowania sądowego, w tym koszty zastępstwa procesowego i z tego tytułu zasądził je w ½ części. Natomiast zwrot wydatków obejmuje wydatki, jakie tytułem wynagrodzenia poniosła strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, według stawek określonych w odrębnych przepisach. W rozpoznawanej sprawie zastosowano § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2017 r., poz. 1798). Na powyższe postanowienie w zakresie kosztów spółka wywiodła zażalenie. Zarzuciła w nim naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania tj. 1. art. 206 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, kiedy skarga została w całości uwzględniona, tj. stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji; 2. § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714, z późn. zm.) poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, kiedy rozporządzenie określa szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, podczas gdy w sprawie akt ten nie ma zastosowania, a rozstrzygnięcie w sprawie sąd powinien wydać w oparciu o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804, ze zm.); 3. art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 2 pkt 7 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804, ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu stawki wynagrodzenia radcy prawnego wynoszącej połowę stawki minimalnej określonej przepisami ww. rozporządzenia, zamiast prawidłowej, minimalnej stawki 10.800 zł; 4. § 2 pkt 7 w zw. z § 16 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. poprzez ich niezastosowanie i nieustalenie kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, określonej ww. rozporządzeniem, tj. kwoty 10.800 zł. W konsekwencji wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia zawartego w punkcie II wyroku, na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a., w ten sposób, że: "zasądza się od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 16.777 zł (szesnaście tysięcy siedemset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania", względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia zawartego w punkcie II wyroku i przekazanie w tym zakresie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. W każdym przypadku wniosła o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 199 p.p.s.a. stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zwrot kosztów przysługuje także skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. (stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a.). Przepis art. 205 § 2 p.p.s.a. za jeden z elementów niezbędnych kosztów postępowania uważa wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego), jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. Wyjątek od powyższej zasady stanowi art. 206 p.p.s.a., który wyraża zasadę miarkowania (stosunkowego rozdzielania) kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jego treścią, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z powyższego wynika, że stosowanie art. 206 p.p.s.a. ustawodawca pozostawił do uznania sądu i uzależnił od wykazania zaistnienia uzasadnionego przypadku. Jak wskazuje się w literaturze, w nowym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje dużą swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4). Doktryna zaznacza, że art. 206 p.p.s.a. przyznaje po stronie uznanie, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Art. 206, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 774). W orzecznictwie wskazano, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r. o sygn. akt I OZ 930/16; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16). Orzekając o kosztach na podstawie art. 206 p.p.s.a., warunkiem prawidłowego zastosowania przez Wojewódzki Sąd z w/w przepisu jest wyjaśnienie podstawy jego zastosowania, wskazanie dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Wyjaśnienie to ma być precyzyjne. Naczelny Sąd Administracyjny, aprobując orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w zakresie miarkowania zwrotu kosztów postępowania sądowego uznał, że uzasadnienie Sądu pierwszej instancji powyższe wymogi spełnia, gdyż wyjaśniono dlaczego zastosowano tę instytucję. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd miał na uwadze przesłanki, które miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia pełnomocnika. Z uwagi na datę wniesienia skargi oraz fakt, że strona sama wybrała sobie pełnomocnika Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko spółki, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku błędnie podał podstawę prawną, na której oparł rozstrzygnięcie o kosztach postępowania: zamiast § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 z późn. zm.) wskazał § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2017 r., poz. 1798). Jednakże nie ma to istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia bowiem Sąd ten zastosował prawidłową stawkę minimalną, jaka powinna zostać przyznana za czynności radcy prawnego przy wartości przedmiotu sprawy w wysokości 596.000 zł tj. 10.800 zł (§ 2 pkt 7 rozporządzenia). I właśnie ta kwota stała się podstawą dla Sądu do miarkowania kosztów postępowania sądowadministracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zasądzając zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie niższej niż przewidziana w § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, prawidłowo zwrócił uwagę na charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika skarżącej spółki. Sąd pierwszej instancji bowiem wskazał, że spółka wniosła cztery skargi, których zarzuty oraz uzasadnienie były tożsame. W konsekwencji oznacza to, że wkład pracy pełnomocnika głównie koncentrował się na podważeniu zasadności opodatkowania pożyczek. Dodać należy, że również we wszystkich sprawach argumentacja skarżącej spółki była identyczna. Pozwoliło to Sądowi pierwszej instancji na połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania. W takiej sytuacji – wbrew argumentacji podniesionej w zażaleniu, miarkowanie wysokości kosztów zastępstwa procesowego dokonane przez Sąd Wojewódzki uznać należy w tym zakresie za prawidłowe, mieszczące się w granicach uznania. Podkreślić trzeba, że pogląd dotyczący miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia NSA m.in.: z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 544/16, z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 709/16 oraz z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 686/16). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, bowiem nie przewiduje tego art. 209 w zw. z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.