II FSK 441/19
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2021-11-09
Skład orzekający: Jan Rudowski, Antoni Hanusz, Alina Rzepecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy faktura dokumentująca transakcję, która nie miała miejsca, może stanowić podstawę do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że faktura odzwierciedlająca nierzeczywiste zdarzenie gospodarcze nie może stanowić podstawy do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów. Kluczowe jest rzeczywiste poniesienie kosztu i jego związek z przychodami, a sama faktura, jeśli nie odzwierciedla faktycznej transakcji, nie spełnia tych wymogów.Stan faktyczny
Spółka zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 r., kwestionując odmowę uwzględnienia wydatków w wysokości ponad 1,8 mln zł poniesionych na zakup towaru od firmy A. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną i zasądzono od P. [...] sp. z o.o. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 10 800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Alina Rzepecka (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 611/18 w sprawie ze skargi P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 10 800 (słownie: dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z 7 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 611/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji, Sąd) na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę P. [...] sp. z o.o. z/s w W. (dalej: Spółka, Strona, Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ) z 20 kwietnia 2018 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 r. wraz z odsetkami od nieuregulowanych w terminie zaliczek za miesiące styczeń, luty i od kwietnia do grudnia 2014 r. Wyrok (podobnie, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa. gov.pl/.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Spółki zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie:
I. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego - art. 15 ust. 1 ustawy z dnia
15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1888 ze zm., dalej: u.p.d.o.p.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, bezpodstawnie odmawiając uwzględnienia kosztów poniesionych przez podatnika
w wysokości 1.859.224,11 zł., wynikających z zakupu towaru od A. J. F. (dalej: A.), podczas gdy okoliczności sprawy wskazują na uzasadnione uznanie wymienionych wydatków za takie koszty, w związku z tym, że: zostały poniesione
w celu uzyskania przychodów, zostały prawidłowo udokumentowane, wykonanie usług potwierdzili: świadkowie i zebrane przez organ podatkowy dokumenty w sprawie oraz wydatków tych nie wymieniono w u.p.d.o.p. jako wydatków niestanowiących kosztów podatkowych, przy czym z ostrożności procesowej wskazano, że uznanie przez organy, że faktury, które mają stanowić dowód poniesienia określonych wydatków i ich kosztowego charakteru są fałszywe nie oznacza automatycznie, że podatnik traci prawo do obniżenia podstawy opodatkowania o koszty wynikające z tych faktur, jeżeli w inny sposób dowiedziono, że podatnik poniósł taki wydatek i że miał on kosztowy charakter;
II. art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, gdzie uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) braku zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 w związku z art. 210 § 4 ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: O.p.), a także art. 180 § 1, art. 188, art. 199a § 3, art. 233 § 1 pkt 1, art. 233 § 2 pkt 2 lit. O.p. przez nie uchylenie decyzji DIAS oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: NUS) z 23 listopada 2017 r.,
w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 r. w części nie uwzględniającej przez organ podatkowy kosztów poniesionych przez stronę w kwocie 1 859 224,11 zł oraz odsetek za zwłokę
- w sytuacji, gdzie obie decyzje nie były prawidłowe i podlegały uchyleniu;
b) braku zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 208 § 1 O.p. o umorzenie postępowania w tej części jako bezprzedmiotowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ uzasadniając bezzasadność podniesionych przez Spółkę zarzutów wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z 14 lutego 2019 r. zw. "Replika na odpowiedź na skargę kasacyjną" pełnomocnik doprecyzował zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. przez błędną wykładnie niewłaściwe zastosowanie, oraz powołując się na fakt zaistnienia oczywistej omyłki wskazał, że zamiast art. 233 § 2 pkt 2 lit. O.p. prawidłowo winno być - art. 233
§ 2 pkt 2 lit. a) O.p.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem
w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005r., sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma zawierać rozwinięcie podniesionych zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu, a w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 12 października 2005 r., sygn. akt I FSK 155/05). Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno przede wszystkim przedstawiać argumenty mające na celu wskazanie słuszności podstaw kasacyjnych.
W skardze kasacyjnej nie wystarczy wymienić w luźny sposób kilku przepisów. Trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd pierwszej instancji.
Przypomnienie powyższych zasad co do rozstrzygania o zarzutach skargi kasacyjnej było konieczne, albowiem wniesiony w sprawie środek zaskarżenia nie w pełni odpowiada powyższym wymogom, zwłaszcza w warstwie uzasadnienia poszczególnych zarzutów. Taki zaś sposób sformułowania skargi kasacyjnej ma znaczący wpływ na możliwość i zakres wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zawartych
w niej zarzutów.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
Lektura skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210
§ 1 pkt 6 w zw. z art. 210 § 4 O.p.), oraz art. 180 § 1, art. 188, art. 199a § 3, art. 233 § 1 pkt 1, art. 233 § 2 pkt 2 lit. a O.p. dowodzi, że przedmiotowy zarzut nie został właściwie uzasadniony. W punkcie wyjścia należy zaznaczyć, że w sytuacji, gdy kasator zarzuca naruszenie norm o charakterze zasad konieczne jest precyzyjne określenie konkretnych okoliczności procesowych, skutkujących naruszeniem tych przepisów. Samo wymienienie przepisów, czy też wskazanie, że uszczerbku doznała którakolwiek
z zasad postępowania nie jest wystarczające, aby tego rodzaju zarzut okazał się skuteczny. Dla celowego wykazania, że uchybiono zasadom konieczne jest wytknięcie konkretnych nieprawidłowości w postępowaniu i wykazanie, jakie przepisy postępowania podatkowego zostały w ten sposób naruszone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2013 r., II FSK 1239/11). W tej sprawie uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera czytelnego przyporządkowania zawartej
w nim treści do konkretnych wymienionych jako naruszone przepisów z uwzględnieniem ich brzmienia.
Ponadto, prezentowane argumenty stanowią jedynie luźną polemikę z zaskarżonym wyrokiem, zupełnie abstrahującą od argumentacji zawartej w jego motywach. Autor skargi kasacyjnej zdawkowo i nader pobieżnie odniósł się do kwestii mających elementarne znaczenie dla rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd pierwszej
instancji. Zupełnie pominął zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy.
Za to wielokrotnie posługiwał się ogólnymi sformułowaniami. Przykładowo, stwierdził,
że jest inny sposób udowodnienia poniesienia wydatku o kosztowym charakterze, ale nie wyjaśnił jaki to sposób. Zarzucił nie podjęcie wystarczających działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego, ale nie podał jakie ponadto powinien był
organ przeprowadzić. Podobnie nie wyjaśnił, w czym dokładnie upatruje niejednoznaczność materiału dowodowego, który miał uzasadniać zastosowanie
przez organy art. 199a § 3 O.p.
Tak skonstruowane motywy nie mogą mieć siłą rzeczy – mocy sprawczej – skutecznego podważenia poczynionych w toku postępowania ustaleń i na ich tle wywiedzionych wniosków.
Nadto mając na względzie to, że skarga kasacyjna jako pismo procesowe ma samodzielny byt i jej uzasadnienie powinno zawierać własną argumentację
z ustosunkowaniem się do rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1756/04), nie można uznać
za właściwe i skuteczne odsyłanie w jej motywach do protokołu zapoznania się
z dowodami w sprawie z odwołania z 8 grudnia 2017 r. oraz postanowienia
z 20 kwietnia 2018 r. Tak uczyniono w odniesieniu do naruszenie art. 180 § 1 O.p.
i art. 188 O.p. (k- 10 skargi kasacyjnej).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjęta przez stronę próba podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez organy i zaakceptowanych przez WSA nie może być uznana za skuteczną. Ocena zebranego materiału dowodowego w sposób odmienny od oczekiwań strony, ale znajdujący odzwierciedlenie w materiale sprawy, nie jest wyrazem naruszenia zasad prowadzenia postępowania przewidzianych Ordynacji podatkowej, a powołanych przez skarżącą Spółkę w zarzutach skargi kasacyjnej.
Wbrew zatem twierdzeniom skargi kasacyjnej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał pełne podstawy do przyjęcia, że transakcje udokumentowane przedmiotowymi fakturami wystawionymi przez A. nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych mających miejsce pomiędzy wskazanym podmiotem a skarżącą.
W ślad za Sądem pierwszej instancji należy wskazać, że z akt wynika, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie w celu ustalenia przebiegu zdarzeń gospodarczych z udziałem strony i kontrahentów A. W tym celu poddano analizie sposób funkcjonowania tego podmiotu oraz Skarżącej, jak też sposób
i warunki realizacji spornych transakcji. W ramach przeprowadzanych czynności poddano analizie dokumentację, jak również przesłuchano świadków, w tym m.in. strony transakcji, pracowników strony, inne osoby uczestniczące w transakcjach (m.in. A. P.). Na tej podstawie organ stwierdził, że firma A. nie mogła dokonać sprzedaży na rzecz strony towarów w wielkościach i wartościach według wystawionych faktur, ponieważ firma ta nie dysponowała taką ilością towaru. Wniosek ten należy uznać za trafny.
Przeprowadzone postępowanie jednoznacznie wykazało, że sprzedaż akumulatorów dla A. potwierdziły tylko podmioty gospodarcze – w konsekwencji - taką też wartość kosztów uznano. Natomiast nie potwierdziło wskazywanego przez A. pozostałego źródła pochodzenia towaru, tj. zakupu od osób fizycznych nie prowadzących działalności. Jak dowiedziono, innych źródeł A. nie miała.
Z 1940 zawartych umów tylko 14 umów zawiera prawdziwe dane, w pozostałych natomiast są uwidocznione nieprawdziwe dane - nieistniejące numery PESEL. Niemniej, weryfikacja ww. 14 umów wykazała, że również i te osoby nie potwierdziły sprzedaży na rzecz A. Z kolei losowe sprawdzenia wśród pozostałych umów "osób", według adresu czy nazwiska, także nie potwierdziły transakcji.
Organ w toku postępowania przeanalizował również sposób funkcjonowania A. i wykazał że jedynym odbiorcą tej firmy była strona, siedzibą firmy był lokal mieszkalny, w którym nigdy nie prowadzono działalności, firma nie miała żadnego zaplecza ani osobowego ani technicznego, ani nawet biurowego. Jak ustalono faktury A. były wystawiane w biurze skarżącej - były drukowane na jej sprzęcie, A. nie zatrudniała pracowników, nie miała żadnych pojazdów, nie prowadziła ewidencji magazynowej. Podmiot ten w ogóle nie uczestniczył w żadnych czynnościach zakupu przez swoją firmę, nie posiadał również wiedzy o prowadzonej działalności. Jak natomiast ustalono to kierowcy strony jeździli do kontrahentów, przywozili towar, który także był składowany u strony, zapłatę za towar także dokonywała bezpośrednio strona, z własnych środków (gotówką). Także zapłata dla A. była dokonywana gotówką. W postępowaniu wskazywany był także udział córki J. F. - A. P. w transakcjach, jednak charakter działań ww. był sprzecznie opisywany. Według oświadczenia samej A. P. nie była ona przedstawicielem firmy A., jej udział w transakcjach polegał na "obserwowaniu".
W świetle powyższych ustaleń, w żaden sposób nie zakwestionowanych skutecznie skargą kasacyjną, słusznie WSA uznał, że powołane w decyzji okoliczności potwierdzają, że A. od podanych w jej dokumentach osób fizycznych nie nabyła akumulatorów i nie ma żadnego innego źródła posiadania przez A. akumulatorów, które miałaby sprzedać stronie. Tym samym, wykluczono możliwość, aby skarżąca nabyła akumulatory od A.. Z kolei jeżeli dochodziło do innych transakcji, w których brała udział sama strona, to przede wszystkim nie są to transakcje udokumentowane fakturami, na które powołuje się strona. Ponadto nie wiadomo z kim te transakcje były zawierane.
Nie sposób podzielić zarzutu strony co do nie wskazania przez organ, które faktury A. nie odzwierciedlają faktycznych transakcji. Kwestię tę wyjaśnił już WSA
w wyroku, podane argumenty należy uznać za właściwe, uwarunkowane okolicznościami stanu faktycznego. Mianowicie, w sprawie ustalono, że nie każdej dostawie dla strony od ww. podmiotu towarzyszyło wystawienie odrębnej faktury, towar był przywożony, a dopiero po jakimś czasie była wystawiana faktura. Dlatego jako koszt uzyskania przychodu u skarżącej uznano wartość odpowiadającą potwierdzonym nabyciom A. od podmiotów gospodarczych, natomiast pozostała kwota wynikająca z faktur od A., jako nie mająca potwierdzenia w rzeczywistych transakcjach nie została uwzględniona.
Podsumowując tą część rozważań należy stwierdzić, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie zebrano kompletny materiał dowodowy, a jego ocena nie została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona. Spółka nie przedstawiła dowodów, z których wynikałoby, że poniosła określony w konkretnych i prawidłowo zakwestionowanych przez organy podatkowe fakturach opisany przez siebie wydatki.
Przechodząc do oceny zasadności sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że skarżąca nie zdołała skutecznie zakwestionować stanu faktycznego ustalonego przez organy podatkowe
i zaakceptowanego przez WSA.
Wobec powyższego do zastosowania prawa materialnego konieczne jest przyjęcie niepodważonego ustalenia, zgodnie z którym skarżąca nie poniosła wydatków związanych z transakcjami udokumentowanymi zakwestionowanymi fakturami.
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Skoro mowa jest w nim o kosztach poniesionych, to niewątpliwie chodzi tu o wydatki, które mają charakter rzeczywisty, a ponadto niezbędne jest istnienie ich związku z przychodami. W konsekwencji, podstawowe znaczenie ma po pierwsze w ogóle poniesienie kosztów związanych z przychodami,
a po drugie prawidłowe udokumentowanie ponoszonych kosztów, gdyż w ten sposób możliwe jest wykazanie (ustalenie), że spełnione zostały ustawowe przesłanki pozwalające na uznanie danego wydatku za koszt uzyskania przychodów w rozumieniu cytowanego przepisu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie konkretnego zdarzenia gospodarczego, polegającego na zakupie towarów i usług
u konkretnego sprzedawcy, za konkretną cenę, ale i odpowiednie udokumentowanie tej operacji. Nie wystarczy, że podatnik mógł gdziekolwiek nabyć towar i usługi oraz wykorzystać je w działalności gospodarczej, aby wydatek ten mógł zaliczyć do
kosztów uzyskania przychodów (por. np. wyroki NSA z: 18 grudnia 2015 r. sygn. akt
II FSK 2821/13, 2 lutego 2016 r. sygn. akt II FSK 3531/13, 12 lutego 2014 sygn. akt
II FSK 1864/12, 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 462/11, 20 lipca 2010 r. sygn. akt
II FSK 418/09). Umożliwia to ustalenie, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki pozwalające kwalifikować dany wydatek jako koszt uzyskania przychodu w rozumieniu ustawy podatkowej. Obowiązek prawidłowego udokumentowania spoczywa na podatniku, ponieważ to on dokonuje określonych wydatków i zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów, pomniejsza podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym. Należy zatem stwierdzić, że koszt udokumentowany dowodem źródłowym, który dotyczy towaru lub usługi, które de facto nie były w obrocie, nie może stanowić podstawy zapisu w księgach podatkowych, a po jego wyeliminowaniu, czyli nie uznaniu za dowód zapisu w księgach podatkowych, w konsekwencji nie współtworzy podstawy ustalenia dochodu na zasadach wynikających z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p. Podatnik zatem powinien wykazać nie tylko, że koszt został poniesiony, ale również, że został poniesiony w celu uzyskania przychodów. Jeżeli podatnik prowadzący działalność gospodarczą dokonuje określonych płatności, to powinny być one ekwiwalentem za rzeczywiście dostarczone mu towary lub usługi, te bowiem bezpośrednio odsprzedane lub wykorzystane do wytworzenia innych towarów lub usług przynoszą mu następnie przychód. Tylko w takim ujęciu można rozważać istnienie związku pomiędzy kosztem,
a przychodem, czyli poniesieniem kosztów w celu uzyskania przychodów. Jeżeli zatem podatnik dysponuje na potwierdzenie dokonania, np. transakcji zakupu usług określonym dokumentem, z którego wynika, że usługi te zostały nabyte od wskazanego w tym dokumencie podmiotu, a postępowanie dowodowe wykaże, że podmiot taki nie dostarczył w rzeczywistości tych towarów, to w takim przypadku, nie można traktować
kwoty uwidocznionej na takim - nie odpowiadającym rzeczywistości dokumencie,
w kategoriach kosztów uzyskania przychodów.
Należy podzielić pogląd wyrażony w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że udokumentowanie poniesienia wydatku mającego stanowić koszt uzyskania przychodu nie może ograniczać się jedynie do posiadania przez podatnika i zaewidencjonowania faktury. Faktura musi bowiem odzwierciedlać rzeczywiste zdarzenie gospodarcze. Nie będzie można uznać za prawidłową fakturę, gdy ta w rzeczywistości nie odpowiada zdarzeniu gospodarczemu, które dokumentuje, w szczególności, gdy zdarzenie gospodarcze w ogóle nie zaistniało, zaistniało w innej niż wskazano dacie lub
w rozmiarach innych niż wynika z faktury bądź też zaistniało między innymi, niż to stwierdza faktura, podmiotami gospodarczymi. Rzetelność transakcji jest warunkiem sine qua non uznania wydatku za potrącalny koszt podatkowy, a organy podatkowe muszą dysponować środkami dowodowymi, aby w każdej chwili mogły zweryfikować wydatki z uwzględnieniem przepisu art, 22 ust. 1 u.p.d.o.f.
W niniejszej sprawie takich dowodów strona nie dostarczyła. W tym kontekście okoliczność, że organ nie zakwestionował faktu posiadania przez stronę złomu ujętego w spornych fakturach VAT i jego dalszej odsprzedaży, nie oznacza, że sporne wydatki mogą stanowić koszty podatkowe. Prowadziłoby to bowiem do akceptacji rozliczenia podatkowego opartego na nierzeczywistym obrocie towarowym.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie
art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło