II OZ 422/19

Dnia 15 maja 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. z o.o. S.K.A z siedzibą we [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2985/18 o odrzuceniu skargi [...] sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą we [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2985/18, odrzucił skargę [...] sp. z o.o. S.K.A z siedzibą we [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga podlega odrzuceniu, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm. dalej P.p.s.a.), ponieważ pełnomocnik skarżącej Spółki, pomimo doręczenia wezwania wraz z pouczeniem o skutkach jego niezastosowania, nie uzupełnił w terminie braku formalnego skargi w postaci nadesłania dokumentu potwierdzającego sposób reprezentacji skarżącej spółki (aktualnego odpisu z KRS-u). Pełnomocnik nadesłał bowiem odpis z KRS-u innej Spółki niż ta, którą reprezentuje w niniejszym postępowaniu. Uzupełnił jedynie – jak wskazał Sąd pierwszej instancji – zgodnie z pouczeniem brak formalny skargi polegający na nadesłaniu pełnomocnictwa oraz 12 odpisów skargi. Skarżąca Spółka w zażaleniu na postanowienie podniosła dwa zarzuty. Po pierwsze zarzut naruszenia art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z pominięciem art. 16 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2018 r., poz. 986 ze zm.) i w konsekwencji przyjęcie, że przedłożenie przez pełnomocnika pełnomocnictwa przy pierwszej czynności bez dokumentu wykazującego umocowanie osoby uprawnionej do działania za skarżącej spółkę udzielającej pełnomocnictwa stanowi niezachowanie warunku formalnego uniemożliwiającego nadanie prawidłowego biegu skardze w sytuacji, gdy umocowanie osoby uprawnionej do działania za skarżącą Spółkę wynika wprost z jawnego Krajowego Rejestru Sądowego i tym samym stanowi fakt powszechnie znany, który winien być brany przez Sąd pod uwagę z urzędu. Po drugie skarżąca Spółka podniosła zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. oraz art. 49 § 1 i 2 w zw. z art. 37 § 1 P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niepodjęcie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi i odrzucenie jej, pomimo niezaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., co w rezultacie doprowadziło do przedwczesnego zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Nadto skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie jej prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Zarzuty zażalenia w istocie zmierzają do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt P.p.s.a., w sytuacji, gdy zdaniem skarżącej Spółki, skarga nie posiadała braku formalnych w postaci odpisu z KRS-u, gdyż jest to rejestr jawny i wzywanie strony do nadesłania odpisu z tego rejestru w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. było bezzasadne. Takie stanowisko uznać należy za niezasadne. Przepis art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stanowi, że Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Zgodnie z art. 49 § 1 tej ustawy, termin do uzupełnienia braków formalnych wynosi 7 dni. Warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem, zostały określone w art. 57 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z nim, skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt od 1 do 3 omawianej regulacji, a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 46 P.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 1 pkt 4 tej ustawy, każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Według zaś § 3 wyżej wymienionego przepisu, do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Skoro art. 46 § 3 P.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi jest dołączenie pełnomocnictwa, to w przypadku spółki (jak w rozpatrywanym przypadku) należało złożyć – zgodnie z art. 28 i art. 29 P.p.s.a. – dokument, który stanowi umocowanie upoważniające do reprezentacji. Art. 28 § 1 P.p.s.a. stanowi bowiem, że osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Zgodnie zaś z art. 29 P.p.s.a., przedstawiciel ustawowy albo organ osoby prawnej oraz jednostki organizacyjnej mającej zdolność sądową ma obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Obecnie, w świetle tych regulacji, nie ulega już wątpliwości, że brak w tym zakresie jest brakiem formalnym, uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Jego nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie skutkuje odrzuceniem skargi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażany w orzecznictwie i piśmiennictwie pogląd, że umocowanie do reprezentowania spółek prawa handlowego wykazują, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 700 ze zm.), dokumenty wydawane przez Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego, takie jak odpisy (pełne, aktualne), wyciągi, zaświadczenia i pozostałe informacje (por. postanowienie NSA z 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 69/15). Zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że rejestr KRS jest jawny. Nie oznacza to jednakże, że Sąd może zastępować strony i uzupełniać za nie braki formalne składanych pism. Są to czynności procesowe stron, ich pełnomocników, przedstawicieli (co wynika chociażby z art. 29 P.p.s.a. i zawartego w nim zwrotu "mają obowiązek wykazać"), które nie mogą być podejmowane przez inne podmioty. Zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego, polegającego na niedołączeniu odpisu KRS-u i obciążenie tą czynnością Sąd musiałoby mieć oparcie ustawowe, a takiego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do zwolnienia strony od obowiązku uzupełniania braków formalnych i przerzucenia ciężaru czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie na Przewodniczącego Wydziału na etapie kontroli warunków formalnych skargi, bądź na Sąd na etapie oceny, czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia Przewodniczącego (por. postanowienia NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1731/12; z 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 69/15; z 8 listopada 2016 r., sygn. akt II FZ 716/16). Takimi przepisani nie są powołane przez skarżącą Spółkę art. 8 i 16 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym stanowiący jedynie o tym, że rejestr KRS jest rejestrem jawnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne znaczenie ma to, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca nie zamieścił takiego przepisu, jak np. art. 68 § 2 K.p.c., który stanowi podstawę do tego, aby sąd na podstawie Krajowego Rejestru Sądowego, do którego istnieje dostęp elektroniczny, ustalił sposób reprezentacji osoby prawnej. Co prawda zgodzić się należy z twierdzeniem, że Sąd może korzystać z pozyskiwanych samodzielnie dokumentów, lecz jedynie informacyjnie, kontrolnie, na etapie prowadzenia postępowania sądowego, nie zaś na etapie oceny, czy postępowanie to zostało wszczęte przez osobę należycie umocowaną do reprezentowania strony, która – pomimo wezwania – nie przedstawiła stosownych dokumentów. Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem autora zażalenia, iż nieuzupełnienie powyższego braku przez pełnomocnika (czy też uzupełnienie ale w sposób nieprawidłowy, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie) obligowało Sąd do wezwania skarżącej Spółki do podpisania skargi. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela dominujący w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, zgodnie z którym nieuzupełniony istotny brak formalny skargi, jakim bez wątpienia jest brak dokumentu, z którego wynikałby sposób reprezentacji skarżącej Spółki, nie może stać się innego rodzaju brakiem formalnym – brakiem podpisu skarżącego pod skargą, który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu w oparciu o treść art. 49 art. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. (zob. np. postanowienia NSA: z 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 825/15; z 9 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 103/18, orzeczenia publ. CBOSA). Należy również zwrócić uwagę, że w myśl art. 34 P.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika, powierzając mu prowadzenie sprawy z uwagi na jego wiedzę i kompetencje. Zgodnie zaś z art. 40 § 2 K.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Prawidłowo zatem Sąd skierował wezwanie do pełnomocnika i po bezskutecznym upływie terminu do wykonania wezwania, odrzucił skargę, nie wzywając uprzednio strony skarżącej do jej podpisania. Oceniając natomiast zarzut zażalenia odnoszący się do naruszenia przepisu art. 45 Konstytucji RP, to Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie należy umożliwić uzupełnienie braków formalnych skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości strona nie skorzystała w sposób odpowiedni, to ponosi konsekwencje procesowe swego zaniedbania. Każde nieuzupełnienie właściwie zdiagnozowanych istotnych braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem (por. postanowienia NSA z 29 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2319/11 i z 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 69/15). Co więcej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje również możliwość przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności, z której to instytucji strona nie skorzystała. Należy też zauważyć, że ciężar nałożony na stronę postępowania przed sądem administracyjnym w postaci obowiązku przedłożenia na wezwanie Sądu odpisu z KRS nie jest nadmierny. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz okoliczność nienadesłania w ustawowym terminie prawidłowego dokumentu potwierdzającego sposób reprezentacji skarżącej spółki, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. było zgodne z prawem. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 P.p.s.a.