I OSK 1593/19

Dnia 3 sierpnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2034/18 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r., IV SA/Wa 2034/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku ze znowelizowanym art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.1952.4.31 ze zm.), dalej jako "dekret z 1949 r.", w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.1952.4.25 ze zm.), dalej jako "ustawa zmieniająca dekret", przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dokonane czynności w toku trwającego postępowania wywłaszczeniowego, jak również je poprzedzające, pozostają w mocy i nie jest konieczne jego uzupełnienie o czynności wymagane przepisami dekretu z 1949 r. w zmienionym brzmieniu, w sytuacji gdy art. 4 ustawy zmieniającej dekret, powinien być rozumiany w ten sposób, że orzeczenia wydane po wejściu w życiu ustawy zmieniającej dekret, powinny spełniać wymogi wprowadzone przez ustawę zmieniającą; powyższe naruszenie prawa w konsekwencji spowodowało wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości bez opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, która to opinia powinna zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości jest niezbędne dla wykonawcy narodowych planów gospodarczych, nadto opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze; co więcej, nie można pomijać, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 r. dokonano wywłaszczenia kilkunastu nieruchomości należących do różnych osób, a omawiane orzeczenie było przedmiotem oceny w innych postępowaniach nieważnościowych, w których stwierdzono jego nieważność w częściach dotyczących innych objętych nim nieruchomości; wskutek tego, oceniając w postępowaniu nieważnościowym decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, nie można pomijać, że taki stan rzeczy oznacza, iż faktycznie w wyniku wydania tego samego aktu administracyjnego, sytuacja prawna jednostek została zróżnicowana, co pozostaje w sprzeczności z zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP); a wobec tego doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów; 2. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku ze znowelizowanym art. 7 ust. 4 dekretu z 1949 r. (po nowelizacji art. 8 ust. 4) w związku z § 6 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób niebędących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tych planów (M.P.89.1084), dalej jako: "zarządzenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego" w zw. z art. 36 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U.36.3411 ze zm.), dalej jako: "r.p.a.", polegające na przyjęciu, że 15-dniowy termin na zawarcie umów dotyczących nieruchomości rozpoczął swój bieg od dnia faktycznego wywieszenia ofert na tablicy ogłoszeń, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że termin ten biegnie od ostatniego dnia wywieszenia ofert na tablicy ogłoszeń; powyższe naruszenie w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że wniosek wywłaszczeniowy został złożony przed upływem wskazanego w tym przepisie 15-dniowego terminu na zawarcie ewentualnych umów; przyjęcie, że termin 15-dniowy należało liczyć już od dnia wywieszenia na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. obwieszczenia wzywającego byłych właścicieli do zawarcia umów sprzedaży nieruchomości oznacza uniemożliwienie stronom zapoznania się z jego treścią i dalej czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym; a wobec tego doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów; 3. art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 30 § 1 k.p.a., w związku z art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że skierowanie rozstrzygnięcia dotyczącego wywłaszczenia do osoby nieżyjącej w chwili jego wydania nie stanowi rażącego naruszenia prawa; powyższe naruszenie w konsekwencji skutkowało prowadzeniem postępowania administracyjnego i wydaniem decyzji w stosunku do osoby nieżyjącej, co jest nie do pogodzenia z obowiązkiem organu prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania, kręgu stron tego postępowania; a wobec tego doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe stanowisko szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek. Analizę zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż pomimo przywołania w podstawach zaskarżenia art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzuty kasacyjne dotyczą wyłącznie naruszenia prawa materialnego. Niepodniesienie natomiast zarzutów naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do podstawy faktycznej wyrokowania petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala aktualnie podważyć oceny okoliczności faktycznych dokonanych ww. wyrokiem, a w konsekwencji przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku. Konieczne jest także dostrzeżenie, iż kontrowersja wynikająca z postawionych zarzutów kasacyjnych odnosi się do sposobu oceny – w ramach postępowania nieważnościowego – legalności\\\ orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 r. nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości będącej parcelą katastralną nr [...], o powierzchni 120 m2, położoną w P. przy ul. W. [...], stanowiącą w momencie wywłaszczenia własność W. i S. małżonków O. W skardze kasacyjnej dotychczasowa ocena tegoż orzeczenia zakwestionowana została z punktu widzenia treści trzech grup przepisów, które – w ocenie autorki skargi kasacyjnej – zostały rażąco naruszenie w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przed odniesieniem się do poszczególnych regulacji prawnych uznawanych za rażąco naruszone, wypada przybliżyć pojęcia rażącego naruszenia prawa w rozumieniu powyższego przepisu. Otóż, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dość jednolicie przyjmuje się, że o tym, czy dany akt został wydany z rażącym naruszeniem prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa; charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki ekonomiczne lub gospodarcze, które wywołuje decyzja (vide: wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994/3/36; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995/2/91). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Jakkolwiek uznaje się, iż w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, którego stosowanie jest możliwe w bezpośrednim rozumieniu, to jednak przyjmując, iż podstawą orzekania nie są przepisy prawne, lecz normy prawne wywiedzione w praktyce stosowania prawa – w drodze wykładni prawa – z szeregu przepisów prawnych, to oczywistość naruszenia prawa występuje w sytuacji zastosowania prawa wbrew jednoznacznym i zgodnym rezultatom interpretacji otrzymanym na podstawie dyrektyw interpretacyjnych (językowych, systemowych, funkcjonalnych), które są typowe w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Natomiast różnice w wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, które w procesie stosowania prawa wymagają podjęcia decyzji o przyznaniu pierwszeństwa jednej z nich (vide: M.Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21) uniemożliwiają uznanie oczywistości naruszenia prawa. Nie jest bowiem rażącym naruszeniem prawa zastosowanie przepisu, którego wykładnia prowadzi do odmiennych rezultatów. Ponadto przepisem, który może być rażąco naruszony jest co do zasady przepis prawa materialnego, a przepis postępowania tylko wtedy gdy jego naruszenie skutkuje tym, że przepis będący podstawą decyzji został zastosowany w taki sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie tylko nie mógł powstać na gruncie tego przepisu, ale jego powstanie urąga zasadom demokratycznego państwa prawa. Inaczej mówiąc z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki gospodarcze lub społeczne niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Ich wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (vide: wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., I OSK 2217/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przechodząc w takiej sytuacji do oceny poszczególnych zarzutów kasacyjnych należy wskazać, iż nie można potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia w sposób rażący przepisu art. 5 dekretu z 1949 r. w zw. z art. 4 ustawy zmieniającej dekret. Nie jest bowiem błędną wykładnia tych przepisów, która uznaje za skuteczne i pozostające w mocy czynności dokonane w toku trwającego postępowania wywłaszczeniowego, także po wejściu w życie ustawy zmieniającej dekret, tj. po dniu 31 stycznia 1952 r. Z porównania treści norm art. 4 i art. 5 ustawy zmieniającej dekret wynika, że istota tych regulacji polegała na wprowadzeniu nowych rozwiązań materialnych i procesowych do postępowań już trwających, odpowiednio do fazy w jakiej postępowania te się znalazły i próba unifikacji postępowań wywłaszczeniowych prowadzonych dotychczas na odmiennych zasadach. Przy czym do postępowań wywłaszczeniowych prowadzonych na podstawie dekretu z 1949 r. odnosił się wyłącznie przepis art. 4 ustawy zmieniającej dekret. Przepis ten statuował zasadę mówiącą, iż postępowanie wywłaszczeniowe, będące w toku w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej dekret, wszczęte na podstawie dekretu z 1949 r., będzie nadal prowadzone zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Jakkolwiek przepis ten przewidywał także określone zastrzeżenia, to jednak nie odnosiły się one do kwestii zezwolenia na nabycie nieruchomości na podstawie art. 5 dekretu z 1949 r. Warto w tym kontekście wskazać, iż inaczej kwestia ta została uregulowana w art. 5 ustawy zmieniającej dekret. Przepis ten wskazywał, iż bieg postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego na innych zasadach niż przewidziane w dekrecie z 1949 r., podlegał wstrzymaniu do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, określonego w art. 5 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a po złożeniu tegoż zezwolenia postępowanie winno być prowadzone dalej na zasadach przewidzianych w dekrecie z 1949 r. W tego rodzaju postępowaniach uzyskanie zezwolenia na nabycie nieruchomości następowało już pod rządami art. 5 dekretu z 1949 r., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą dekret. W takiej sytuacji wydanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości następowało na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej. Sens unormowania art. 5 ustawy zmieniającej dekret polegał na tym, aby postępowania inne, niż prowadzone na podstawie dekretu z 1949 r., dostosować do procedury nabywania i przekazywania nieruchomości określonej w tym dekrecie. Regulacja ta nie odnosiła się jednak do postępowań prowadzonych już na podstawie ww. dekretu. Jak już była o tym mowa, do postępowań tych znajdował zastosowanie art. 4 ustawy zmieniającej dekret, który przez użycie sformułowania "będzie nadal prowadzone zgodnie z przepisami niniejszej ustawy", wyraźnie wskazywał na konieczność wprowadzenia do trwających już postępowań nowych rozwiązań przewidzianych ustawą o zmianie dekretu, odpowiednio do fazy w jakiej postępowania te się znalazły w dniu wejścia w życie owej ustawy. Trafne jest zatem stanowisko prezentowane w zaskarżonym wyroku, według którego wymóg uzyskania opinii przed wydaniem zezwolenia zaczął obowiązywać w stosunku do zezwoleń wydawanych po wejściu w życie ustawy zmieniającej dekret, a więc od dnia 31 stycznia 1952 r. W konsekwencji należy przyjąć, że wymóg uzyskania opinii nie odnosił się do postępowań prowadzonych na podstawie dekretu z 1949 r., w których zezwolenie na nabycie nieruchomości zostało już wydane. (vide: wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2015 r., I OSK 776/14; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., I OSK 979/14; wyrok NSA z dnia 18 maja 2018 r., I OSK 1651/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wypada także dostrzec, iż z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że tyczący przedmiotowej nieruchomości wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w P. został złożony w organie wywłaszczeniowym w dniu [...] listopada 1951 r. Z kolei w dniu [...] września 1951 r. wydane zostało przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenie na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Z punktu widzenia treści ocenianego zarzutu kasacyjnego wypada także dostrzec, iż wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zostało poprzedzone wnioskiem Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w P. z dnia [...] sierpnia 1951 r. o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości i zezwoleniem Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...] września 1951 r., zezwalającym Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w P. na zgłoszenie wniosku o nabycie m.in. przedmiotowej nieruchomości. Ponadto udzielone zezwolenie poprzedzone zostało również wydaniem zaświadczenia lokalizacyjnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1951 r. wyrażającym zgodę na lokalizację budownictwa mieszkaniowego m.in. na obszarze nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie. W takiej sytuacji na gruncie wymagań art. 5 dekretu z 1949 r., w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą zmieniającą dekret, brak jest podstaw do kwestionowania poprawności zezwolenie na nabycie przedmiotowej nieruchomości udzielonego w dniu [...] września 1951 r. przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 5 dekretu z 1949 r. w zw. z art. 4 ustawy zmieniającej dekret, a w szczególności nie można zgodzić się zarzutem kwalifikowanego jego naruszenia, o jakim mówi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie jest natomiast przedmiotem niniejszego postępowania ocena prawidłowości zastosowania art. 5 dekretu z 1949 r. dokonana w toku innych postępowań kwestionujących legalność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 r. Nie jest zatem aktualnie dopuszczalne recenzowanie innych rozstrzygnięć podjętych w toku postępowań nadzorczych tyczących tegoż orzeczenia, a odnoszących się do innych nieruchomości objętych jego zakresem. Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, z przywołanych powyżej powodów nie podzielił stanowiska, iż przedmiotowe orzeczenie narusza art. 5 dekretu z 1949 r., w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą zmieniającą w zw. z art. 4 tejże ustawy. Podjęte dotychczas w toku innych postępowań rozstrzygnięcia tyczące legalności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. nie mogą być też postrzegane jako źródło uprawnienia skarżącej, do dokonania tożsamej oceny w toku niniejszej sprawy. Sformułowanie zatem w toku badanego postępowania odmiennej oceny jego legalności, przekonywująco umotywowanej i znajdującej oparcie w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, nie prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP lub zasady państwa prawnego wynikającej z treści art. 2 Konstytucji RP. Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 4 dekretu z 1949 r. (po nowelizacji art. 8 ust. 4) i w zw. z § 6 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz art. 36 r.p.a. w zakresie zachowania terminu do zawarcie umów dotyczących nieruchomości. Oceniając powyższy zarzut wypada zauważyć, iż przepis art. 7 dekretu z 1949 r., w brzmieniu z dnia wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, kiedy to znalazł zastosowanie w niniejszej sprawie, przewidywał, iż wykonawca narodowych planów gospodarczych był zobowiązany wezwać właściciela nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu, by przekazał mu tę nieruchomość za cenę określoną przez wykonawcę na podstawie art. 28 dekretu z 1949 r., a zatwierdzoną przez władzę naczelną wykonawcy (art. 7 ust. 1). Jeżeli natomiast w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, nie zostanie zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, "wówczas wykonawca planu może nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia" (art. 7 ust. 4). Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż w zezwoleniu na nabycie przedmiotowej nieruchomości Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wyraził zgodę na dokonywanie wezwań kierowanych do właścicieli nieruchomości za pomocą publicznych obwieszczeń. Obwieszczenie wzywające właścicieli nieruchomości do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości było wywieszone na tablicy ogłoszeń w okresie od dnia [...] października do [...] listopada 1951 r. Wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P. złożyła natomiast w dniu [...] listopada 1951 r., zaś samo wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło w dniu [...] listopada 1951 r. Przepisy r.p.a., dekretu z 1949 r. oraz zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nie regulowały kwestii długości terminu wywieszenia obwieszczenia. Natomiast § 6 tegoż zarządzenia wskazywał, iż o ile w ciągu 15 dni od daty ogłoszenia na tablicy ogłoszeń zarządu gminnego (miejskiego) miejsca położenia nieruchomości, z jakichkolwiek przyczyn nie zostanie zawarta umowa odstąpienia nieruchomości, może nastąpić wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Regulacja ta wskazuje zatem na datę dokonania ogłoszenia na tablicy ogłoszeń, jako na moment, od którego należało liczyć termin 15-dniowy na dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Nawet jednak przyjmując, tak jak tego domaga się autorka kasacji, iż termin ten należałoby liczyć od dnia zakończenia wywieszenia obwieszczenia, to termin 15-dniowy, o którym mówi art. 7 ust. 4 dekretu z 1949 r. został zachowany w okolicznościach niniejszej sprawy. Pomiędzy datą zakończenia wywieszenia obwieszczenia, a datą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego upłynęło bowiem 19 dni. Ponadto wypada podkreślić trafność argumentacji odwołującej się do treści analizowanego przepisu, z której wynika jedynie uprawnienie do nabycia w drodze wywłaszczenia nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu po bezskutecznym upływie 15-dniowego terminu, nie zaś termin do wszczęcia postępowania nieważnościowego. Niezasadny jest zatem zarzut kasacyjny naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 4 dekretu z 1949 r., § 6 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz art. 36 r.p.a. Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 30 § 1 oraz art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że skierowanie rozstrzygnięcia dotyczącego wywłaszczenia do osoby nieżyjącej w chwili jego wydania nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Jakkolwiek skierowanie decyzji do osoby zmarłej jest co do zasady kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, i to niezależnie od tego, czy wynikało ono z uchybień organu prowadzącego postępowanie, to jednak w doktrynie i w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest zapatrywanie, że powyższe nie dotyczy sytuacji, gdy decyzja jest jednocześnie skierowana do wyłącznego i jedynego spadkobiercy zmarłej osoby. Mając bowiem na uwadze racje ekonomiczne i gospodarcze oraz wzgląd na stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego, nie można uznać, iż w takiej sytuacji dochodzi do rażącego naruszenia prawa (vide: P.M.Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022, uwagi do art. 156; wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., I OSK 29/14; wyrok NSA z dnia 30 listopada 2016 r., I OSK 132/15; wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2017 r., I OSK 2309/15; wyrok NSA z dnia 26 października 2018 r., I OSK 238/17; wyrok NSA z dnia 19 września 2019 r., I OSK 92/19; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2019 r., I OSK 729/18; wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., II OSK 2341/19; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 2193/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro zatem kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 r. zostało skierowane także do W.O., będącej jedyną spadkobierczynią nieżyjącego już wówczas S.O., to wadliwość prawna skierowania powyższego orzeczenia także do nieżyjącego już od 1934 r. S.O., nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa. W. O. nie została bowiem pozbawiona możliwości realizacji swoich uprawnień procesowych i zakwestionowania wydanego rozstrzygnięcia. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia. Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.