IV SA/Wa 3074/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E.sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą w L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził uchybienie terminu przez [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnej W uzasadnieniu Minister podał, że postanowienie z dnia [...] lipca 2018 r. zostało doręczone wnioskodawcy z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a. (zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi) ponieważ skierowano je bezpośrednio do strony, z pominięciem reprezentującego stronę pełnomocnika. W ocenie Ministra inna jest sytuacja gdy w postępowaniu administracyjnym występuje - jak w rozpatrywanej sprawie - kilka stron, a inna gdy orzeczenie organu kierowane jest do jednej strony. W przypadku mnogości stron postępowania postanowienie nieodręczone stronie może uzyskać przymiot ostateczności. Dzieje się tak w przypadku doręczenia postanowienia tylko niektórym stronom i pominięcia pozostałych stron postępowania. Wówczas postanowienie wchodzi do obrotu prawnego z chwilą doręczenia niektórym stronom i uzyskuje przymiot ostateczności po upływie terminu do wniesienia zażalenia liczonego od daty ostatniego doręczenia. Pominięte strony mogą albo wnieść zażalenie, jeżeli zmieszczą się w tak zwanym terminie otwartym albo złożyć wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli termin do wniesienia zażalenia upłynął. Pominięcie pełnomocnika i doręczenie postanowienia bezpośrednio stronie nie wyklucza również możliwości skutecznego złożenia zażalenia w terminie liczonym od dnia tego doręczenia. Minister podał, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone wszystkim stronom postępowania (w tym wnioskodawcy z pominięciem pełnomocnika) w dniu 23 lipca 2018 r., co ze zwrotnych potwierdzeń odbioru. Zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Zatem mając na uwadze wcześniej wskazane okoliczności, termin na wniesienie zażalenia upłynął w dniu 30 lipca 2018 r. Natomiast pełnomocnik strony skarżącej wniósł zażalenie w dniu 31 lipca 2018 r. a więc z uchybieniem terminu. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], reprezentowana przez adwokata, podnosząc zarzut naruszenia art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że doręczenie pisma stronie, a nie jej pełnomocnikowi powoduje skutek doręczenie i rozpoczęcie biegu terminu. Z uwagi na powyższe naruszenie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że postanowienie Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnej, nie doręczono, ustanowionemu w toku postępowania administracyjnego pełnomocnikowi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], lecz bezpośrednio stronie. Wobec tego ocenić należało, w jaki sposób wpłynęło to na sytuację procesową strony i czy można było w związku z tym stwierdzić, że rozpoczął bieg termin na wniesienie zażalenia od powyższego postanowienia. Zgodnie z art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. W niniejszej sprawie do wniosku z dnia 29 czerwca 2018 r. o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnych, spółka [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] dołączyła pełnomocnictwo procesowe dla adw. M. K. Obejmowało ono m.in. "prowadzenie we wszystkich instancjach postępowania o wyrażenie zgody na nabycie gruntów". Do wniosku dołączono także wydruk z KRS określający sposób reprezentacji wnioskodawcy. Wobec tego, skoro brak było wątpliwości co do zakresu udzielonego pełnomocnictwa, organ winien doręczać wszystkie pisma ustanowionemu pełnomocnikowi, zwłaszcza, że nie zostało ono później zmienione czy wypowiedziane. Tymczasem postanowienie organu I. instancji zostało doręczone bezpośrednio stronie, z pominięciem jej prawidłowo umocowanego pełnomocnika. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w k.p.a. zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. II GSK 4916/16). Przepis ten ma pełnić funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego czynności procesowych nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi (por. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. I OSK 259/17). Przyjmuje się także, że wykładnia art. 40 § 2 k.p.a. wskazując, iż doręczenie decyzji stronie z pominięciem pełnomocnika jest bezskuteczne, ma na celu ochronę strony przed negatywnymi, arbitralnymi działaniami organów administracji publicznej tak, aby nie pozbawić strony prawa do sądu. Strona ustanawiając pełnomocnika chce się ustrzec przed skutkami nieznajomości prawa, więc jeżeli organ pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to w ten sposób niweczy skutki wspomnianej staranności strony w dążeniu do ochrony jej praw i interesów oraz zapewnienia sobie ochrony, jaką powinna uzyskać w państwie prawa (por. wyrok NSA z 14 marca 2014 r., II OSK 2536/12). Wskazać także należy, że doręczenie rozstrzygnięcia stronie zamiast ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona zostaje poinformowana o treści pisma (orzeczenia). Natomiast skutki prawne związane z doręczeniem rozpoczynają się dopiero z datą skutecznego doręczenia pisma (orzeczenia) ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z 21 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1855/13, sygn. I OSK 2364/16 z 7 marca 2017 r.). W niniejszej sprawie Minister nie rozważył wnikliwie, jakie skutki wywołało nieprawidłowe doręczenie postanowienia organu I. instancji. Bezskuteczność wadliwego doręczenia trzeba rozpatrywać bowiem w zakresie skutków, które dotyczą wadliwego doręczenia a nie jego legalności. Skutki te wiążą się przede wszystkim z możliwością zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia. Gdyby bowiem okazało się, że pełnomocnik, mimo nieprawidłowego doręczenia tego postanowienia, wniósł zażalenie w terminie 7 dni od dnia doręczenia go stronie, nie poniosłaby ona negatywnych skutków zaniedbania organu. Natomiast w niniejszej sprawie zażalenie zostało wniesione po upływie 8 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia stronie. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy organ II. instancji, mając świadomość nieprawidłowego doręczenia postanowienia organu I. instancji oraz z uwagi na ujemne konsekwencje prawne, nie był uprawniony do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W takiej sytuacji wiedząc, że pełnomocnik strony zapoznał się z treścią postanowienia organu I. instancji i sformułował od niego zażalenie, organ II. instancji kierując się zasadą szybkości postępowania, powinien przyjąć, że zażalenie zostało wniesione w terminie. Przyjmuje się bowiem, że nie jest dopuszczalne ponowne doręczenie pełnomocnikowi rozstrzygnięcia uprzednio wadliwie doręczonej z jego pominięciem. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 119 pkt 3 i 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji. W pkt 2 orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 cyt. ustawy.