I OSK 1599/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. L.i B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 1520/16 w sprawie ze skargi H.L. i B.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną: 2. oddala wniosek [...] Sp. z o.o. z/s w Z. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 17 marca 2017 r. (sygn. akt II SA/Kr 1520/16), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu administracyjnym (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę H. L. i B. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...], odmawiającą zwrotu nieruchomości oznaczonej jako dawne parcele gruntowe l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...]i l. kat. [...] gm. kat. [...] na rzecz H. L.i B.B.. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, H. L. i B.B. zarzuciły Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że ww. przepis ma zastosowanie, gdy prawo użytkowania wieczystego powstało ex lege, a więc z mocy samego prawa, mimo iż w takich okolicznościach jego zastosowanie nie jest możliwe wobec braku łącznego spełnienia przesłanek ustawowych, 2. art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zostały spełnione i nie zachodzą ustawowe przesłanki wyłączające jego zastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargą kasacyjną [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] wnosiła o jej oddalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zarzutów zawartych w skargach kasacyjnych. Zarzuty te zostały oparte wyłącznie na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego w postaci: art. 229 i 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zarzuty te należało uznać za nieusprawiedliwione a jednocześnie częściowo niepoprawnie sformułowanie (nie wskazano bowiem ani daty ustawy, ani miejsca jej publikacji, chociaż ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana, łącznie z wydaniem kolejnych tekstów jednolitych). W rozpoznawanej sprawie nie był sporny stan faktyczny, a istota zagadnienia sprowadzała się do właściwej wykładni art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm. - dalej: "u.g.n."). Zgodnie z tym przepisem, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zdaniem organów obu instancji, Sądu Wojewódzkiego oraz uczestniczki postępowania - [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...], powyższy przepis należało rozumieć w ten sposób, że zawarta w art. 229 u.g.n. norma prawna nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego. Istotny jest sam fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy. Z punktu widzenia tego przepisu obojętne jest zatem, czy prawo to powstało: ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej – ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. W ocenie natomiast skarżących, przepis art. 229 u.g.n. winien odnosić się tylko do przypadków, gdy prawo użytkowania wieczystego powstało w drodze czynności prawnej. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że w świetle treści omawianego przepisu art. 229 u.g.n., objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość musi być przed dniem 1 stycznia 1998 r.: po pierwsze, sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej użytkowaniem wieczystym, po drugie, nabywcą lub wieczystym użytkownikiem musi być osoba trzecia - w rozumieniu tego przepisu - a po trzecie, prawo to musi być ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i stan ten (własność osoby trzeciej lub ujawnione w księdze wieczystej na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego) musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy. Istota tego unormowania, a które jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n., polega bowiem na tym, że ustawodawca w ten sposób zapewnił stabilność pewnych stanów prawnych, powstałych przed wejściem w życie ustawy, która obecnie reguluje (ogólnie mówiąc) stosunki gruntowe. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1010/07, LEX nr 496214), omawiany przepis ma na celu utrwalenie ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Regulacja ta (przejściowa) odnosi się do zaszłości ukształtowanych w poprzednim porządku prawnym i nie narusza zasady nie retroakcji. W tej sytuacji – zdaniem składu orzekającego, który powyższą wykładnię prawa podziela - nie ma więc zatem żadnych podstaw by - na tle regulacji prawnej zawartej w art. 229 u.g.n. – dokonywać rozróżnień wg sposobu nabycia przez osobę trzecią prawa własności czy prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości. Nadmienić też wypada, że pogląd ten jest ugruntowany zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie (vide: wyroki NSA: z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 648/08, Lexis.pl nr 2475276, z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 904/10, Lexis.pl nr 2520781, z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1251/10, Lexis.pl nr 2596598 i z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1880/11, Lexis.pl nr 7299590 a także: Paweł Czechowski (red.) " Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" oraz Bończak-Kucharczyk Ewa – "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany". System Informacji LEX). Pogląd ten podziela przy tym w pełni skład orzekający, co oznacza, że skoro decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1994 r. nr [...] stwierdzono nabycie - z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r.- przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] stanowiącego działki nr [...] (z podziału której powstała m.in. działka nr [...]), nr [...],[...],[...] (podzielona następnie na działki nr [...] i nr [...]) i nr [...]obj. Kw nr [...] a prawo to (jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr [...] jako przysługujące "[...]" S.A. z siedzibą w [...]) zostało wpisane 5 września 1995 r. na wniosek z dnia 7 grudnia 1994 r., to – skutkiem regulacji zawartej w art. 229 u.g.n. – wniosek o zwrot nieruchomości, stanowiących dawne parcele gruntowe l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. kat. [...], nie mógł być w ogóle merytorycznie rozpatrywany. Roszczenie zawarte bowiem w tym wniosku wygasło. Z tej przyczyny przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie mógł mieć w tym przypadku żadnego zastosowania. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zgłoszony przez uczestniczkę postępowania – [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] podlegał oddaleniu z uwagi na brak podstawy prawnej pozwalającej na jego uwzględnienie.