I OZ 438/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. M. i G. S. na postanowienie zawarte w punkcie IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SAB/Wa 17/19 w zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. i G. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie IV wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2019 r. sygn. akt VII SAB/Wa 17/19 w całości. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt VII SAB/Wa 17/19), uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w punkcie IV wyroku zasądził od organu na rzecz skarżących T. M. i G. S. kwoty po 100 zł (sto złotych) dla każdego z nich tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz solidarnie na rzecz wskazanych skarżących kwotę 514 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), uwzględniając wysokość dwu wpisów od skargi (200 zł) opłaty skarbowe od pełnomocnictwa (34 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego, z tym że w odniesieniu do tychże kosztów Sąd I instancji przyjął, że zwrot kosztów w podwójnej wysokości (2 x 480 zł) wynikającej z liczby skarżących działających na zasadzie współuczestnictwa formalnego (art. 202 § 1 P.p.s.a.) powinien podlegać koniecznemu miarkowaniu. Ustalając, że w rozpoznawanej prawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 P.p.s.a. Sąd I instancji wziął od uwagę nakład pracy pełnomocnika, przyjmując, że treść skargi sformułowanej w imieniu T. M. i G. S. opierająca się na zbieżności postawionych organowi zarzutów oraz tożsamej argumentacji nie wskazywała na to, by reprezentowanie obojga skarżących wymagało od pełnomocnika skarżących nakładu pracy odpowiadającego liczbie osób zastępowanych w postępowaniu sądowym. Zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie kosztów sądowych złożyli skarżący, stwierdzając, że Sąd I instancji zaniżył przysługujące im koszty procesu i błędnie orzekł o ich solidarnym charakterze. Skarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, tj.: 1) art. 202 § 1 P.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu, na mocy którego zasądzono na rzecz skarżących koszty zastępstwa procesowego w sposób solidarny, w sytuacji gdy koszty zastępstwa adwokackiego winny zostać rozliczone odrębnie, w odniesieniu do skargi każdego ze współuczestników formalnych sporu (analogicznie do sposobu rozliczenia kosztu wpisu sądowego); 2) art. 202 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący dochodzili wspólnych uprawnień, w sytuacji gdy charakter roszczeń każdego ze współuczestników formalnych sporu był indywidualny, to jest rekompensata w kwocie 400,00 euro przewidziana dla każdego pasażera dotkniętego opóźnieniem, co za tym idzie brak było podstawy prawnej dla zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego, w sposób solidarny. 3) art. 206 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż: a) miarkowanie indywidualnie należnych współuczestnikom formalnym kosztów procesu, tożsame jest ze zmianą ich charakteru - to jest z indywidualnej należności do należności solidarnej; b) błędne uznanie, iż nakład pracy pełnomocnika procesowego jest przesłanką uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa adwokackiego, poza stawkę minimalną, określoną przepisami szczegółowymi- co w konsekwencji ogranicza prawo do skarżących do Sądu ; c) błędne uznanie, iż art. 206 P.p.s.a. ma zastosowanie dla innych sytuacji, niż związanych z nadużyciem prawa podmiotowego strony (co w niniejszej sytuacji nie mogło mieć miejsca). W związku z powyższym, skarżący wnieśli o zmianę punktu IV skarżonego wyroku poprzez zastąpienie jego dotychczasowego brzmienia treścią "zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących T. M. oraz G. S. kwot po 597,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym po: a) 480,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego; b) 100,00 złotych- tytułem kosztu opłaty od skargi; c) 17,00 złotych- tytułem kosztów opłaty od pełnomocnictwa." Ponadto skarżący wnieśli o przedstawienie następujących pytań prawnych powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego,: "Czy współuczestnikom formalnym, o jakich mowa w art 202 § 1 Ppsa w zw. z treścią art 205 § 1 i 2 Ppsa, reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem przysługuje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej pojedynczej stawce kosztów zastępstwa adwokackiego, określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie czy też w wysokości odpowiadającej iloczynowi stawki zastępstwa procesowego, o której wyżej mowa oraz ilości współuczestników formalnych?"; "Czy na gruncie przepisów Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności art. 206 Ppsa, możliwe jest w przypadkach współuczestnictwa formalnego rozliczenie kosztów należnych współuczestnikowi przez obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego- poniżej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach wykonawczych?". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. "w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". Stosownie zaś do art. 205 § 2 P.p.s.a. "do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony". Z kolei przepis art. 202 ww. ustawy reguluje kwestię zasad ponoszenia kosztów postępowania w sprawach, w których po stronie skarżącej występują współuczestnicy w sporze. Zgodnie z nim "jeżeli po stronie skarżącej występuje kilku uprawnionych w sprawie, zwrot kosztów przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie" (§ 1). "Jeżeli uprawnienia lub obowiązki skarżących, o których mowa w § 1, związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz solidarnie" (§ 2). W orzecznictwie podkreśla się, że wspólność uprawnień lub obowiązków skarżących, w wyniku której zwrot kosztów następuje solidarnie dotyczy sytuacji współuczestnictwa materialnego, zaś zasada rozdzielnego zwrotu kosztów ma zastosowanie w przypadku współuczestnictwa formalnego (por. np. postanowienie NSA z: 1 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 385/10, 5 marca 2019 r. sygn. akt I OZ 177/19 i 23 maja 2019 r. sygn. akt I OZ 419/18 – orzeczenia przywołane w uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że skarżący są współuczestnikami formalnymi sporu, zatem do zwrotu kosztów na ich rzecz znajdzie zastosowanie art. 202 § 1 P.p.s.a. nakazujący zwrot kosztów odpowiednio do udziału w sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uprawnienia skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia nie są wspólne. Każdemu z nich przysługują odrębne uprawnienia na podstawie przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Każdy z nich posiada swój indywidualny interes prawny w zaskarżeniu przewlekłości prowadzenia przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postępowania w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika przepisów powołanego wyżej rozporządzenia (w tym w zakresie obowiązku wypłaty na rzecz każdego ze skarżących jako pasażera odszkodowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia). Nie ma przy tym istotnego znaczenia to, że cel, który chcą osiągnąć skarżący, skarżąc przewlekłość postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, jest wspólny (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt I OZ 161/19, postanowienia NSA z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I OZ 1170/18 i I OZ 1171/18). W tym stanie rzeczy nie sposób podzielić stanowiska Sądu I instancji, że skarżącym przysługiwać powinien solidarnie zwrot 514 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Nie można również uznać za dopuszczalne połączenie współuczestnictwa formalnego z solidarnym zwrotem kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OZ 962/19). Z tych też względów zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 202 § 1 i 2 P.p.s.a. Zauważyć również trzeba, że zgodnie z art. 206 P.p.s.a. "sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu". Przepis ten dopuszcza możliwość miarkowania kosztów postępowania na rzecz skarżącego (skarżących) od organu w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, a ustalenie czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", zostało pozostawione do uznania sądu. Sąd dokonuje analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej uzasadniony przypadek. W razie miarkowania kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r. sygn. akt II FZ 8/11). Ponieważ art. 206 P.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 tej ustawy , to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka – Medek [w:]. B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka – Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz – komentarz do art. 206, LEX/el). Z tych też przyczyn, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 206 P.p.s.a., bowiem przepis może znaleźć zastosowanie w przypadku występowania w sprawie współuczestników formalnych reprezentowanych przez jednego pełnomocnika, jak w niniejszej sprawie, a jego zastosowanie nie jest ograniczone jedynie do "nadużycia prawa podmiotowego" - jak podnosi się w zażaleniu, ale zależy od uznania sądu. Tym samym Sąd I instancji był uprawniony do zastosowania tego przepisu, jednakże zasądzenie kosztów nie mogło nastąpić solidarnie. Odnosząc się do wniosku o przedstawienie powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego pytań prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości współuczestnictwo formalne skarżących w niniejszej sprawie i konieczność zastosowania regulacji zawartej w art. 202 § 1 P.p.s.a. Podobnie nie budzi wątpliwości Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie możliwość zastosowania w okolicznościach sprawy art. 206 P.p.s.a. dotyczącego miarkowania kosztów postępowania, aczkolwiek będzie on przedmiotem ponownej oceny Sądu I instancji. Z uwagi na powyżej stwierdzone uchybienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.