I FZ 140/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 889/18 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 5 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego 2013 r. do stycznia 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 11 kwietnia 2019 r. w sprawie VIII SA/Wa 889/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił wstrzymania na wniosek R.J. (dalej "Skarżący" lub "Strona") wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 5 października 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego 2013 r. do stycznia 2014 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że przedstawiona we wniosku argumentacja sprowadzała się do nakreślenia ogólnikowych następstw wykonania zaskarżonej decyzji, z których nie wynikało, że - na skutek wykonania aktu - kondycja finansowa lub możliwości płatnicze Skarżącego zagrożą jego sytuacji lub sytuacji jego najbliższej rodziny. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że akta sprawy wskazują na regulowanie przez Skarżącego na bieżąco zobowiązań cywilnoprawnych. Zdaniem sądu w argumentacji Skarżącego zabrakło konkretnych okoliczności, pozwalających stwierdzić, że w świetle art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie uprawdopodobnił bowiem, że wykonanie objętej skargą decyzji rzeczywiście będzie skutkować niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki, których rozmiary mogą przekroczyć zwykłe następstwa zapłaty lub zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Odnosząc się zaś do podniesionych zarzutów merytorycznych, skierowanych przeciwko decyzji organu podatkowego, sąd pierwszej instancji wskazał, że ich ocena wykracza poza zakres przedmiotowy rozpoznawanej sprawy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę, poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 7 lutego 2018 r. lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podważa w szczególności ocenę sądu pierwszej instancji dotyczącą jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, opartą na stwierdzeniu, że na bieżąco reguluje on zobowiązania cywilnoprawne, a nie reguluje dobrowolnie należności publicznoprawnych wynikających z zaskarżonej decyzji. Zdaniem Strony aktualny stan faktyczny jest odmienny od przyjętego przez sąd pierwszej instancji. W tym zakresie Skarżący ponownie podniósł, że część jego świadczeń emerytalnych jest przedmiotem zajęcia egzekucyjnego na poczet należności wynikających z zaskarżonej decyzji, a pozostała po potrąceniu kwota emerytury jest niewystarczająca na pokrycie kosztów utrzymania Strony i jego rodziny oraz spłatę zobowiązań kredytowych. Niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków Skarżący upatruje w możliwości wypowiedzenia przez banki umów kredytowych, postawienia w stan natychmiastowej wymagalności całych pozostałych do spłaty kwot kredytów i wszczęcia postępowań egzekucyjnych w tym zakresie. Tym samym, zdaniem Strony, do odwrócenia skutków powstałych w wyniku ww. ewentualnych zdarzeń nie wystarczy sam zwrot wyegzekwowanych należności wraz z odsetkami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonego aktu lub czynności na wniosek strony, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest nie tylko wskazanie przez stronę okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, ale również i ich konkretyzacja w przedstawionym materiale dowodowym. Obowiązkiem sądu w ramach dyspozycji art. 61 § 3 p.p.s.a. nie jest bowiem udowodnienie braku przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2018, s. 205). Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku poszukiwania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy hipotetycznym stanem rzeczy a ogólną sytuacją majątkową strony domagającej się ochrony w trybie w nim przewidzianym (por. I. Makaruk, Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zagadnienia wybrane, ZNSA 2016/3, s. 86). To w interesie strony leży zatem takie sformułowanie wniosku, by był on precyzyjny i dotyczył konkretnych zagrożeń, których upatruje ona w wykonaniu decyzji organu podatkowego. Również w interesie skarżącego leży poparcie tychże twierdzeń stosownymi dokumentami. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku nie oznacza bowiem gołosłownego stwierdzenia przez podmiot powołujący się na te okoliczności, że one zachodzą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 sierpnia 2014 r., II FSK 998/14; z 13 listopada 2014 r., II FZ 1504/14; z 29 maja 2009 r., I FZ 148/09; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podzielić zapatrywanie sądu pierwszej instancji, że ograniczenie się przez Stronę we wniosku o wstrzymanie wykonania objętej skargą decyzji organu podatkowego do ogólnej charakterystyki jej sytuacji finansowej, z której wynika jedynie to, że Strona reguluje na bieżąco swoje zobowiązania cywilnoprawne (na poziomie 2200 zł), a ponadto, że dochody Strony - po potrąceniu ww. należności oraz należności publicznoprawnych (na skutek wykonania przedmiotowej decyzji) - będą niewystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny - nie pozwala stwierdzić, że są to okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., mogące skutkować wstrzymaniem wykonania decyzji administracyjnej. Należy również odnotować, że z całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy (w szczególności z dokumentacji zgromadzonej na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy) wynika, że w skład rodziny Skarżącego - poza nim samym - wchodzi jedynie jego małżonka, która również uzyskuje dochody (emerytura) oraz posiada składniki majątku (udział w prawie własności budynku mieszkalnego). Za koniecznością wstrzymania wykonania decyzji organów podatkowych nie może przemawiać przy tym fakt, że Skarżący zobowiązany jest zabezpieczyć część uzyskiwanych miesięcznych dochodów na poczet spłaty zobowiązań z tytułu umów kredytu. Powyższe prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego przyznania zobowiązaniom o charakterze prywatnoprawnym preferencji w stosunku do należności względem Skarbu Państwa. Należy ponadto mieć na uwadze, że zgodnie z art. 239e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej "O.p."), decyzja ostateczna organu podatkowego podlega wykonaniu, chyba że wstrzymano jej wykonanie. Zgodnie natomiast z art. 128 powołanej ustawy decyzje ostateczne to decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz w ustawach podatkowych. Instytucja wstrzymania wykonania ma zatem charakter wyjątkowy. Z tego względu przyznanie stronie ochrony tymczasowej nie służy zabezpieczeniu jej przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji (zob. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2016, art. 61), bowiem powstanie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej, która ma doprowadzić do wykonania konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1350/13 i z 23 stycznia 2015 r., II FZ 2138/14). W tych okolicznościach zawarta we wniosku o wstrzymanie wykonania argumentacja Strony, która nie wykraczała poza normalne konsekwencje egzekucji administracyjnej, nie zasługiwała na uwzględnienie. Końcowo, odnosząc się do zmodyfikowanej argumentacji Skarżącego przedstawionej już na etapie postępowania zażaleniowego (zagrożenie spłaty zobowiązań prywatnoprawnych i skutki ich nieregulowania) dodać należy, że postępowanie to ma na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia (art. 194 § 1 P.p.s.a.), a nie, jak zdaje się domagać tego Skarżący, ponowne rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Z tych względów okoliczności powołane w zażaleniu, a stanowiące w istocie rozwinięcie podnoszonych dotychczas kwestii, pozostały poza oceną Naczelnego Sadu Administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.