I SA/Gl 162/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów B. B. (dalej: zobowiązana, strona, skarżąca) w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do nr [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko zobowiązanej tytuły wykonawcze nr od [...] do nr [...], obejmujące należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za czerwiec 2018. W tym samym dniu Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z., działając jako organ egzekucyjny, nadał ww. dokumentom klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Zawiadomieniami z dnia [...] nr [...] do [...] organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. Bank S.A. Zawiadomienia te zostały doręczone stronie wraz z odpisami tytułów wykonawczych w dniu [...]. Trzema pismami z dnia 19 września 2018 r. zobowiązana zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych z dnia [...]. Wskazała na: wadliwe sporządzenie tytułu wykonawczego, niewykazanie, iż doszło do skutecznego doręczenia obligatoryjnego upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, brak umocowania osoby, która sporządziła tytuł wykonawczy, ponieważ stronie nie doręczono niezbędnego upoważnienia, o którym mowa na pieczęci oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym wobec czego zbędne było wydawanie odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela) uznał te zarzuty za nieuzasadnione. W zażaleniu strona podniosła, że egzekucję prowadzono w sposób niedopuszczalny, albowiem organ nie wykazał w sposób wymagany przepisami prawa wysokości zobowiązania, a nadto nie zostało jej wcześniej doręczone upomnienie. Zdaniem zobowiązanej doręczenie upomnienia było wadliwe, a zatem nie może nieść za sobą ujemnych dla niej skutków prawnych. Z uwagi na wadliwość wystawionego tytułu wykonawczego wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia. Wskazał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W myśl § 2 powołanego art. 34 na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Zgodnie zaś z § 4 i § 5 art. 34, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Dalej zacytował treść art. 33 § 1 u.p.e.a., stwierdzając, że zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn taksatywnie wymienionych w tym przepisie, a postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty w terminie otwartym na ich zgłoszenie (por. wyroki NSA: z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I OSK 522/07, z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 407/10). Jednym z elementów procedury rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności o charakterze pieniężnym, zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., jest uzyskanie wypowiedzi wierzyciela, w myśl przepisu art. 34 § 1 tej ustawy. Jednak, postanowienia wspomnianego art. 34 § 1 u.p.e.a. są bezprzedmiotowe w przypadku tożsamości wierzyciela i organu egzekucyjnego, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Dalej organ nadzoru wskazał, że nie znalazła uzasadnienia podniesiona przez zobowiązaną okoliczność nie otrzymania upomnienia wzywającego do uiszczenia należności. Wierzyciel poinformował, że pismem z dnia 19 lipca 2018 r. skierowano do strony upomnienie, odebrane przez zobowiązaną osobiście w dniu 9 sierpnia 2018 r. Potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy i wynika z niego, że strona w dniu 9 sierpnia 2018 r. własnoręcznym podpisem potwierdziła odbiór przesyłki, a strona nie wskazała w zażaleniu, na czym owa wadliwość doręczenia miałaby polegać. Następnie, aprobując stanowisko organu egzekucyjnego odnośnie zarzutu niedopuszczalności egzekucji, organ nadzoru stwierdził, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność egzekucji może wynikać z różnych powodów: w danej sprawie może być dopuszczalna egzekucja sądowa, a nie administracyjna, egzekucja może być niedopuszczalna wobec danej osoby, korzystającej z immunitetu itp. Art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczy niedopuszczalności egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa wart. 33 § 1 pkt 2 tej ustawy. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FSK 461/10). Może też wchodzić w rachubę niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego, np. niedopuszczalność stosowania przymusu bezpośredniego przez organy cywilne wobec osób wymienionych w art. 153-153a § 1, niedopuszczalność stosowania określonych środków egzekucyjnych wobec jednostek budżetowych (art. 69) lub zastosowanie środka egzekucyjnego nieprzewidzianego w ustawie (np. wymierzenie grzywny w celu przymuszenia w wyższym wymiarze, niż przewiduje ustawa). W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia wskazano, że organ egzekucyjny nie miał obowiązku przekazania zobowiązanej wraz z odpisem tytułu wykonawczego upoważnienia dla osoby, która sporządziła tytuł wykonawczy. Pełnomocnictwa osób podpisanych na tytułach wykonawczych znajdują się na ogólnodostępnej stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie art. 268a k.p.a. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. może upoważnić w formie pisemnej pracowników tej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu, w ustalonym zakresie, w tym do wydawania postanowień w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, czy też do podpisywania tytułów wykonawczych. Uznając za bezzasadny zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., organ nadzoru stwierdził, że przedmiotowe dokumenty zawierają wszystkie wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 1 – 14 u.p.e.a. Zaznaczył przy tym, że w pozycji E1 tytułów wykonawczych wierzyciel wskazał kwoty należności pieniężnej, datę od której nalicza się odsetki, kwoty odsetek na dzień wystawienia tytułów wykonawczych, bezpodstawny jest zatem zarzut zobowiązanej w tym zakresie. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji oraz nieprawidłowe dokonanie zajęcia rachunku bankowego. Wobec tak sformułowanych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Zawnioskowała także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała jedynie, że zajęcia środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym dokonano bezprawnie, gdyż nie istnieją podstawy do zastosowania tego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia [...] nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do nr [...]. Dokonując tej kontroli, w ramach której Sąd posłuży się m.in. argumentacją przedstawioną w wyroku z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1142/18, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni podziela, przywołać należy na wstępie treść art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Stanowi on, że zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zamknięty katalog zarzutów zawarty został w art. 33 § 1 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W rozpoznawanej sprawie wydanie wspomnianego postanowienia było jednak bezprzedmiotowe, gdyż organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem (por. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007/5/112). W ocenie Sądu organy zasadnie uznały za chybiony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.). Przyczyny niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., mają charakter formalny. Egzekucja administracyjna może być niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do zobowiązanego lub do organu egzekucyjnego. Z przyczyn podmiotowych egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy przepisy prawa wyłączają prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, a także gdy egzekucję prowadzi podmiot niebędący organem egzekucyjnym. Przesłanki przedmiotowe niedopuszczalności egzekucji natomiast odnoszą się do przedmiotu egzekucji i jej podstaw. Z przesłanką przedmiotową niedopuszczalności egzekucji mamy do czynienia, gdy jej przedmiotem jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej lub, gdy tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot nieuprawniony. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie ulega wątpliwości, iż zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlegają egzekucji administracyjnej (art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. oraz art. 24 ust. 2 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych -t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.). Wskazać przyjdzie także, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wymieniony został w art. 19 § 4 u.p.e.a. jako organ egzekucyjny uprawniony do prowadzenia egzekucji m.in. z rachunku bankowego. Ponadto nie stwierdzono przeszkód do prowadzenia egzekucji w stosunku do zobowiązanej, jak również innych okoliczności, które wyłączałyby dopuszczalność egzekucji. W kontekście tych uwag ewentualne naruszenie art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2187 z późn. zm. – dalej u.p.b.) nie może uzasadniać zarzutu z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Wspomniany przepis u.p.b. stanowi, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2017 r. poz. 847 z późn. zm.), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, regulacja zawarta w art. 54 ust. 1 u.p.b. skierowana jest do banku. Bank bowiem w ramach zawartej umowy z posiadaczem rachunku bankowego, stosownie do brzmienia tego uregulowania, jest zobligowany do zabezpieczenia znajdujących się na nim środków. Zwrócić należy uwagę, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma wiedzy na temat ilości środków pieniężnych zgromadzonych na nim. Bank nie udziela takiej informacji organowi egzekucyjnemu wobec obowiązującej go tajemnicy bankowej. Bank zobligowany jest jedynie do poinformowania organu egzekucyjnego o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, np. w przypadku braku środków (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Zatem art. 54 ust. 1 u.p.b. wyznacza granice tzw. przywileju egzekucyjnego. Posiadaczowi stosownego rachunku bankowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w tym przepisie, i bez znaczenia jest źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku. Wskazać jednakże należy, że przekazanie przez bank egzekwowanej kwoty w sytuacji, gdy na rachunku środki nie przekraczały minimum wolnego od zajęcia, o którym mowa w art. 54 ust. 1 u.p.b., stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego. Relacje umowne znajdują się zaś poza kognicją organów administracyjnych. W takim przypadku strona umowy może dochodzić swych praw na drodze cywilnej (por. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 840/16, Lex nr 2226946; z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 120/17, Lex nr 2297757). W kategoriach niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego nie może być traktowany także zarzut niewykazania wysokości zobowiązania dochodzonego w drodze przymusowego ściągnięcia. Otóż w myśl art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności, wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Niemniej jednak zauważyć należy, że w tytułach wykonawczych (w poz. E1), których dotyczą zarzuty zobowiązanej podano kwoty należności pieniężnej, datę od której nalicza się odsetki, kwoty odsetek na dzień wystawienia tytułów wykonawczych, a także podstawę prawną dochodzonego obowiązku, którą jest deklaracja złożona przez płatnika składek (art. 3a § 1 u.p.e.a.). Bezpodstawny jest zatem zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., zważywszy, że sporne tytuły wykonawcze spełniają wszelkie wymogi wynikające z art. 27 § 1 pkt 1 – 14 u.p.e.a., a upoważnienie dla osoby, podpisanej na tytule wykonawczym nie jest doręczane wraz z nim (pełnomocnictwa osób podpisanych na tytułach wykonawczych, udzielone zgodnie z uprawnieniem wynikającym z art. 268 k.p.a. umieszczone są na ogólnodostępnej stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Organ egzekucyjny wykazał także bezzasadność zarzutu dotyczącego braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Otóż pismem z dnia 19 lipca 2018 r. nr [...] skierowano do zobowiązanej upomnienie, które zostało odebrane przez nią osobiście w dniu 9 sierpnia 2018 r. W zażaleniu na rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne skarżąca przyznaje, że dokument taki został do niej wysłany, jednak nie został jej skutecznie doręczony. Nie wyjaśnia przy tym na czym miałaby polegać owa wadliwość doręczenia. Jak wskazał organ odwoławczy, analiza zwrotnego potwierdzenia doręczenia przeczy temu twierdzeniu. Zauważyć należy, że na dokumencie tym widnieje podpis skarżącej kwitujący odbiór przesyłki listowej zawierającej wspomniane upomnienie. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.