III SA/Wa 3632/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Dominik Gajewski, sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi L. D. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z [...] kwietna 2015 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne skierowane do skarżącego – L.D. Z akt sprawy wnika, że Dyrektor Izby Celnej w P. prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych wystawionych w dniach 10 i 23 października 2014 r. W celu wyegzekwowania objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi należności organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych. W szczególności organ egzekucyjny sporządził dnia 26 stycznia 2015 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych oraz innych wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w L. Przedmiotowe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 2 lutego 2015 r. Pismem z 16 lutego 2015 r. skarżący wniósł skargę na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu wskazał, że zastosowane środki egzekucyjne stanowią zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. W konsekwencji, skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowych zajęć. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. oddalił przedmiotową skargę. W uzasadnieniu stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w P. dokonując skarżonych czynności prawidłowo zastosował przepisy prawa regulujące formę i sposób dokonania przedmiotowych czynności. Ponadto wskazał, że argumentacja odnosząca się do uciążliwości zastosowanych środków egzekucyjnych nie podlega rozpatrzeniu w ramach przedmiotowego postępowania. Skarżący nie zgadzając się z powołanym rozstrzygnięciem wniósł na nie zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej – "u.p.e.a."), poprzez wydanie postanowienia oddalającego skargę na czynność, w sytuacji, gdy skarga była zasadna oraz uznanie że stronie nie przysługuje skarga na czynność w związku z zastosowaniem nazbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz art. 8 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, co przejawiało się w nierozpatrzeniu podniesionego w: skardze na czynność zarzutu zastosowania zbył uciążliwego środka egzekucyjnego, a w konsekwencji oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Minister Finansów, powołując przepis art. 54 u.p.e.a. wskazał, że w ramach regulowanej tym przepisem skargi na czynności egzekucyjne można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Minister Finansów wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny zastosował jednocześnie dwa rodzaje środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. Ponadto, objęte przedmiotową skargą czynności egzekucyjne były dokonane zawiadomieniami sporządzonymi według wzoru określonego w drodze postanowienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz zawierają wszelkie niezbędne elementy wskazane § 2 niniejszego przepisu Minister Finansów zauważył, że organ egzekucyjny działając na podstawie art. 89 u.p.e.a. sporządził dnia 26 stycznia 2015 r. zawiadomienia o zajęciu należnej zobowiązanemu należności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatków, w tym podatku dochodowego w Urzędzie Skarbowym w L. W treści przedmiotowych zawiadomień organ egzekucyjny wezwał dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności oraz aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Niniejsze zawiadomienie zawiera informację dla zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Zdaniem Ministra Finansów, nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób zgodny z treścią art. 89 u.p.e.a. Minister Finansów wskazał również, że organ egzekucyjny działając na podstawie art. 80 u.p.e.a., dnia 26 stycznia 2015 r. sporządził również zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W treści przedmiotowych zawiadomień organ egzekucyjny wezwał dłużników zajętej wierzytelności, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywali wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazali zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomili organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Przedmiotowe zawiadomienie zawierało również przeznaczone dla zobowiązanego pouczenie o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W ocenie Ministra Finansów, przedmiotowe czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób zgodny z art. 80 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Minister Finansów wskazał, iż zarzut ten wykracza poza ramy skargi na czynności egzekucyjne składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. Sformułowany przez zobowiązanego zarzut może stanowić podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na podstawie przepisu art. 33 § 1 u.p.e.a. Natomiast okoliczności, które stanowią podstawę zgłoszenia zarzutów nie mogą być przedmiotem merytorycznej oceny przy rozpatrywaniu innych, przewidzianych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, środków zaskarżenia. Zdaniem Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej w P., trafnie uczynił przedmiotem rozpatrzenia wyłącznie kwestie podlegające ocenie w: trybie art. 54 u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne – wbrew oczekiwaniom zobowiązanego – nie może stanowić uniwersalnego środka zaskarżenia, służy ona bowiem tylko i wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości konkretnej czynności egzekucyjnej. Minister Finansów jednocześnie wyjaśnił, że niezależnie od powyższego zarzut zastosowania zbył uciążliwego środka egzekucyjnego pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej; - art. 54 § 1 u.p.e.a., poprzez wydanie postanowienia oddalającego skargę na czynności egzekucyjne w sytuacji, gdy skarga była w pełni zasadna oraz uznanie, iż skarżącemu nie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną w związku z zastosowaniem nazbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie zgadza się z poglądem Ministra Finansów, iż zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej – przez pryzmat zarzutu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego – wykracza poza ramy skargi na czynności egzekucyjne składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. Skarżący argumentował, że w niniejszej sprawie nie przysługiwało mu prawo do złożenia zarzutu na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, bowiem w momencie wystawienia zaskarżonych zawiadomień o zajęciu upłynął już termin na złożenie takiego zarzutu na podstawie art. 33 § pkt 8 u.p.e.a. Prawo do wniesienia zarzutów przysługuje bowiem w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułów wykonawczych osobie zobowiązanej. W niniejszym postępowaniu egzekucyjnym tytuły wykonawcze zostały doręczone 24 i 30 października 2014 r. Natomiast zaskarżone zawiadomienia o zajęciach zostały wystawione w dniu 26 stycznia 2015r. Skarżący wskazał, że skorzystał z prawa do złożenia zarzutów w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, co zostało dokonane pismami z dnia 29 października 2014 r. oraz 6 listopada 2014 r. Jednakże niemożliwym wówczas było podniesienie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, bowiem środek ten nie został jeszcze zastosowany. W ocenie Skarżącego, skoro w sprawie nie przysługiwało mu już prawo do złożenia zarzutu na podstawie art. 33 u.p.e.a., to właściwym środkiem prawnym na zaskarżenie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego była właśnie skarga na czynność egzekucyjną. Nierozpatrzenie tego zarzutu prowadzi do bezpodstawnego odebrania skarżącemu prawa do skarżenia faktu stosowania przez organ egzekucyjny nazbyt uciążliwych środków egzekucyjnych. Skarżący wskazał, iż dokonane przez Dyrektora Izby Celnej w P. zajęcia stanowią dla niego zbyt uciążliwy środek przymusowego egzekwowania zobowiązań podatkowych, gdyż egzekucja z rachunków bankowych może doprowadzić do nieodwracalnych skutków w postaci konieczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, z uwagi na niemożność regulowania bieżących zobowiązań. Również próba zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w L. stanowi dla skarżącego zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Może bowiem doprowadzić do pewnych zakłóceń w rozliczaniu się z podatków z urzędem skarbowym. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej – "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie Ministra Finansów z [...] września 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z [...] kwietnia 2015 r. oddające skargę na czynności egzekucyjne. Na wstępie rozważań należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 69/08). Obalenie podjętej wobec dłużnika czynności egzekucyjnej w trybie skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. może nastąpić więc jedynie poprzez kwestionowanie sposobu i formy przeprowadzenia danej czynności egzekucyjnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2833/14). Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Tak więc organ egzekucyjny dokonując oceny czynności egzekucyjnych bada, czy w ramach zastosowanego środka czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami u.p.e.a. Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu dokonał analizy treści postanowienia organu egzekucyjnego i stwierdził, że zostało ono wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. I tak organ odwoławczy odwołał się do treści art. 7 u.p.e.a. wskazując, że organ egzekucyjny zastosował dwa ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych (tiret 5) oraz egzekucję z rachunku bankowego (tiret 4). Organ odwoławczy omówił tryb zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. należności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku oraz wierzytelności z rachunku bankowego stwierdzając, że działania organu egzekucyjnego były zgodne z art. 89 i art. 80 u.p.e.a. Z kolei zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zostały sporządzone zgodnie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. wzorem dla tego rodzaju druków określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 655). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie. Okoliczności tych skarżący nie kwestionował tak w zażaleniu, jak również w skardze na postanowienie organu odwoławczego. Z tego też względu przeprowadzanie szerszych rozważań co do tych okoliczności uznać należy za niecelowe. Sąd zauważa, że w istocie argumentacja wniesionej przez skarżącego skargi na czynności egzekucyjne, a następnie zażalenia oraz skargi do sądu administracyjnego, dotyczy wyłącznie kwestii związanych z zastosowaniem – w ocenie skarżącego – zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżący zwraca przede wszystkim uwagę na okoliczność, że nie mógł tej kwestii podnieść w ramach przewidzianej w art. 33 u.p.e.a. instytucji zarzutów, bowiem w terminie, w którym można wnieść zarzuty (7 dni od doręczenia tytułów wykonawczych) nie wystawiono jeszcze zawiadomień o zajęciu. W konsekwencji, skoro skarżącemu nie przysługiwało prawo do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., to właściwym środkiem prawnym na zaskarżenie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego była – w ocenie skarżącego – skarga na czynności egzekucyjne. Zdaniem skarżącego, nierozpoznanie tego zarzutu stanowi nie tylko naruszenie art. 54 u.p.e.a., ale także zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, określonej w art. art. 8 K.p.a. Sąd nie podziela powyższej argumentacji. Zauważyć bowiem należy, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; wyrok NSA z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z 24 października 2014r., sygn. akt II GSK 1377/13). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Skarga w tym trybie służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Podkreślić należy, że środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (zob. wyrok NSA z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13). Sąd podziela stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wykracza poza zakres przedmiotowy skargi na czynności egzekucyjne i nie mógł być rozpoznany w ramach tego środka zaskarżenia. Jednocześnie Sąd nie zgadza się z argumentacją skarżącego, że nie miał on możliwości podnieść zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w trybie art. 33 u.p.e.a., z uwagi na upływ terminu na wniesienie zarzutów. Zauważyć bowiem należy, że w istocie termin na wniesienie zarzutów egzekucyjnych został określony pośrednio w art. 27 u.p.e.a., dotyczącym elementów obowiązkowych tytułu wykonawczego. Jak stanowi bowiem art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera, m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji w orzecznictwie przyjmuje się zwykle, że bieg terminu na wniesienie zarzutów rozpoczyna się od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Jednakże – w przypadku podniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka – termin ten liczy się od daty doręczenia postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego/zawiadomienia o zajęciu (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 października 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2350/15, wyrok WSA w Poznaniu z 12 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 238/13 oraz wyrok WSA w Krakowie z 10 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1100/15). W konsekwencji, skarżący miał możliwość skorzystania z tego środka zaskarżenia, czego nie uczynił, mimo że był reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym, za niezasadne uznać należy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 54 u.p.e.a. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że wniesiona w sprawie skarga na czynności egzekucyjne, z uwagi na jej treść, nie mogła być potraktowana przez organ egzekucyjny jako – w istocie – zarzut w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem skarga ta została wniesiona po upływie 7 dni do dnia doręczania zawiadomień o zajęciu. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę w całości.