II SA/Wa 616/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Protokolant referent stażysta Magdalena Morawiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] września 2018 r. o odmowie przyznania p. K. T., zwanej dalej "Skarżącą", świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: – zgodnie z art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną", ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych może przyznać - w drodze wyjątku – świadczenia, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, – jak stąd wynika przyznanie emerytury w drodze wyjątku jest możliwe, gdy są spełnione następujące przesłanki - wnioskodawca: – jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej; – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania; – warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione łącznie - niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, – przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych, – renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej; w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej (tak Wyrok WSA, sygn. akt II SA/Wa 460/07 – dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query – w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"), – zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku; kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym; konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które ojciec Skarżącej, zwany dalej "Ubezpieczonym", nie miał wpływu, – w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że za szczególną okoliczność - na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej - uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków; okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, – w wyniku analizy zebranego materiału dowodowego nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których Ubezpieczony nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym; nie wykazano bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które Ubezpieczony nie miał wpływu, – z przedłożonej dokumentacji wynika, że Skarżąca udokumentowała 24 lata, 10 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych jej ojca, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 55 lat, – przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego; okres ten powinien być adekwatny do wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły (np. wyrok NSA, sygn. akt II SA 2235/01, dostępny w LEX nr 82805), – ponadto w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca Skarżącej, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych – Skarżąca udokumentowała jedynie 1 rok, 9 miesięcy, 29 dni tych okresów; w okresach: od [...] grudnia 1992 r. do [...] marca 1994 r., od [...] listopada 2002 r. do [...] sierpnia 2004 r., od [...] września 2008 r. do [...] października 2011 r., od [...] lipca 2012 r. do [...] maja 2015 r., od [...] września 2016 r. do [...] stycznia 2018 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca Skarżącej pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, – wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (tak wyrok WSA, sygn. akt II SA/Wa 714/09, dostępny w CBOSA), – na podstawie przedłożonej przez Skarżącą dokumentacji medycznej lekarz orzecznik ZUS ustalił, że [...] lutego 2018 r. powstała u ojca Skarżącej zarówno częściowa, jak i całkowita niezdolność do pracy; ponadto okresy zatrudnienia wynikające z dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy były już wcześniej zaliczone do stażu ojca Skarżącej, – Skarżąca podniosła, że przeszkodą uniemożliwiającą podjęcie pracy przez jej ojca była choroba [...]; [...] osoby ubezpieczonej nie jest jednak szczególną okolicznością, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiedniego okresu ubezpieczenia; pojawienie się choroby nie eliminuje bowiem automatycznie z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia (tak wyrok WSA, sygn. akt II SA/Wa 1638/09, dostępny w CBOSA), – samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy; subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (tak wyrok WSA, sygn. akt II SA/Wa 1317/07, dostępny w CBOSA), – w związku z tym w sprawie nie ma podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W skardze Skarżąca opisała trudną sytuację materialną oraz osobistą w jakiej się obecnie znajduje i podniosła, że nieprzyznanie jej renty rodzinnej uważa za niesprawiedliwe. Wskazała, że jej zmarły ojciec był [...] i w ostatnim okresie życia nie był w stanie ani pracować, ani ponosić odpowiedzialności za własne zachowania. Skarżąca wskazała, że kontynuuje naukę, ale w związku z brakiem wystarczających środków do życia nie będzie w stanie zdobyć wykształcenia, które umożliwi jej podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W trakcie rozprawy (k. 44) pełnomocnik Skarżącej podniósł, że organ nie uwzględnił okoliczności odbywania 3-miesięcznej kary więzienia przez ojca Skarżącej, co także mogło mieć wpływ na możliwość znalezienia przez niego zatrudnienia. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Trafnie organ odwoławczy skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej należy jedynie ponownie wskazać, że świadczenie w drodze wyjątku – z woli prawodawcy – może być przyznane jedynie osobom, które spełniają łącznie wszystkie cztery przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Jednym z warunków jest to, że niespełnienie przez osobę ubezpieczoną wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Nie można uznać, że sam [...] ma charakter okoliczności szczególnej niezależnej od osoby chorej i powodującej całkowitą niezdolność do pracy - mimo że skutki tej choroby często nie zależą od jej woli. Pojawienie się tej choroby nie eliminuje z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić poważne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Negatywnych skutków [...] można jednak uniknąć w drodze skutecznego leczenia [...]. W danej sprawie strona nie wykazała ani nawet nie podnosiła, aby Ubezpieczony podejmował konsekwentne wysiłki, by się leczyć, ale nie przynosiło to efektów. W niniejszej sprawie negatywne konsekwencje dolegliwości i słabości ojca ponoszą niestety jego dzieci - mimo że nie są winne sytuacji, w której się znalazły. W kontekście przyznania danego świadczenia w drodze wyjątku nie jest ważne kto z niego będzie korzystał, lecz kumulatywne spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W niniejszej sprawie warunki te nie zostały spełnione. Znaczenie danego świadczenia dla możliwości edukacyjnych dziecka Ubezpieczonego - nie może mieć znaczenia w sprawie gdy o prawie w danym zakresie przesądza jedynie spełnienie warunków wskazanych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Należy zgodzić się z tym, że organ nie zajął się kwestią odbywania przez ojca Skarżącej kary więzienia, jednak nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Pozbawienie wolności – trwające 3 miesiące – nie stanowiło przeszkody do tego, aby Ubezpieczony szukał zatrudnienia po zakończeniu odbywania kary. Negatywne natomiast konsekwencje przebywania w więzieniu, w kontekście utraty zaufania na rynku pracy, nie mogą być traktowane jako obiektywnie niezależne od Ubezpieczonego. Było to bowiem konsekwencją naruszenia przezeń prawa. Nie może być to więc okolicznością, stanowiącą przesłankę uzyskania świadczenia w drodze wyjątku zarówno dla samego Ubezpieczonego, jak i korzystających z pochodnego prawa osób mu bliskich. W sprawie nie naruszono zawartych w K.p.a. przepisów procesowych, w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych jej uwarunkowań faktycznych (okoliczność istotna – łączny staż ubezpieczeniowy ojca Skarżącej - nie jest sporna, trafnie wywiedziono brak wystąpienia szczególnych okoliczności dla nabycia praw na zwykłych zasadach), uzasadnienia orzeczenia (art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 wobec art. 8 § 1 i art. 11) oraz przepisu prawa materialnego, zakreślającego kiedy dane świadczenie może być w ogóle przyznane (art. 83 ustawy emerytalnej). Sąd nie spostrzegł z urzędu lub wobec argumentacji skargi wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.