I SA/Wa 256/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2018 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...], przyznał E. K. świadczenie wychowawcze na syna M. K. na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. Postanowieniem z [...] lutego 2018 r. Prezydent [...] wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z [...] lipca 2016 r. na podstawie art. 145§1 pkt 5 kpa. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., Nr [...] Prezydent [...] orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. i orzekł o ustaleniu świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. w wysokości 500 zł miesięcznie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] lipca 2016 r. i o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na to dziecko od [...] sierpnia 2016 r. do [...] września 2017r. Od decyzji tej odwołanie złożyła E. K. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 195) i wskazał, iż z akt sprawy wynika, że na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2014 r. częściowo zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2016 r. sygn. akt [...], miejscem zamieszkania W. K. jest każdorazowe miejsce zamieszkiwania ojca S. K., a sposób ukształtowania opieki nad dzieckiem w tym wyroku nie pozwala na przyjęcie, że jest to opieka naprzemienna. Niezamieszkiwanie skarżącej z córką W. K. oraz niesprawowanie opieki naprzemiennej nad nią przesądza, że od dnia [...] lipca 2016 r. W. K. nie mogła być zaliczona do rodziny skarżącej w rozumieniu nadanym mu przez ustawę. Skutkiem tego jest to, że od tego momentu małoletniego M. K. należy uznać za pierwsze dziecko w rodzinie, a o przyznaniu świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie skarżąca nie wnioskowała, ani nie wykazała spełnienie kryterium dochodowego warunkującego z mocy ustawy przyznania świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie. Organ I instancji prawidłowo więc uznał, że od miesiąca sierpnia 2016 r. nie przysługuje jej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. Końcowo organ wskazał, że w sprawie uchylenie decyzji prawidłowo powinno nastąpić na podstawie art. 151 §1 pkt 2 kpa. Wadliwość uzasadnienia decyzji organu I instancji w zakresie podstawy uchylenia decyzji nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcia sprawy. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła E. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji poprzedzającej. W skardze zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego tj. - art. 2, 32 i art. 71 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko rodzicowi ze względu na orzeczony rozwód pomimo realizowania przez tego prawa do sprawowania naprzemiennej opieki nad dzieckiem; - art. 2 pkt 14 w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że W. K. nie jest pierwszym dzieckiem w rozumieniu ustawy; - art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie; - art. 7 w zw. z art. 77§1 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że dziecko skarżącej nie pozostaje pod opieką naprzemienna swoich rozwiedzionych rodziców; - art. 8 kpa poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa ; - art. 10§1 kpa poprzez niewyjaśnienie czy skarżąca faktycznie sprawowała opiekę nad W. K. i w jakim wymiarze, a także ustalenie czy opieka ta miała charakter opieki naprzemiennej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wydając swoje decyzje organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia właściwe normy prawne i końcowo wywiodły z nich adekwatne konsekwencje prawne. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uchylającą, w wyniku wznowienia postępowania, decyzję przyznającą skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na wymienione w decyzji dziecko M. K. i orzekającą o przyznaniu tego świadczenia w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] lipca 2016 r. oraz o odmowie przyznania tego świadczenia w okresie od [...] sierpnia 2016 r do [...] września 2017 r. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że do członków rodziny skarżącej została włączona córka W. K. jako pierwsze dziecko w rodzinie, gdy tymczasem miejscem zamieszkiwania W. K. jest każdorazowo miejsce zamieszkania ojca S. K.. Podstawę dowodową dokonanych przez organ ustaleń w sprawie stanowił wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] [...] Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2016 r. sygn. akt [...], znajdujące się w aktach administracyjnych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.; dalej zwana ustawą). Zagadnieniami spornymi w rozpatrywanej sprawie pozostaje wykładnia ostatniego zdania art. 2 pkt 16 ww. ustawy w kontekście oceny, czy córka skarżącej może być zaliczona do członków rodziny skarżącej w rozumieniu pojęcia "rodziny" przyjętej na potrzeby tej ustawy oraz czy w tej mierze organ dokonał niewadliwych ustaleń faktycznych. Trzeba zauważyć, że definicja "rodziny", zawarta jest w art. 2 punkt 16 ustawy. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o "rodzinie" - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); Przepis ten w końcowych fragmentach określa wprost, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko zaś w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Na tle wykładni powołanego przepisu, tzn. interpretacji pojęcia opieki naprzemiennej, linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowała się jako stabilna i prezentowana jest niezmiennie w najnowszym orzecznictwie tego Sądu (por. wyroki NSA – z 27 czerwca 2019 r. I OSK 2225/17, z 15 maja 2019 r. I OSK 3668/18, z 11 kwietnia 2019 r. I OSK 2032/17, z 27 marca 2019 r. I OSK 2145/18, z 12 lutego 2019 r. I OSK 2059/18 publik CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie podziela argumentację tamże prezentowaną, trafnie zresztą cytowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy. Trzeba zatem stwierdzić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny a jednoczesne zaliczenia go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. Wyjątek ten następuje w przypadku, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych. Pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest jednak kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. W konsekwencji tego - organy administracji publicznej nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - domniemywać. Organy orzekające w rozpoznawanej sprawie trafnie oceniły, że z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. sygn. akt [...] , częściowo zmienionym ( ale nie w zakresie miejsca zamieszkania W. K.) wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2016 r. sygn. akt [...] orzekającym rozwiązanie małżeństwa skarżącej, wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką W. K. zostało powierzone obojgu rodzicom, z tym ustaleniem, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania ojca. Taka treść sentencji tego wyroku nie pozwala na przyjęcie, że wymieniona małoletnia pozostaje pod opieką naprzemienną rodziców. Słusznie zatem organ uznał, że brak jest spełnienia przesłanki z art. 2 pkt 16 ustawy, to znaczy legitymowania się przez skarżącą stosownym orzeczeniem sądu, z którego fakt opieki naprzemiennej miałby wynikać, co przesądza o braku podstaw do tego by organ prowadził postępowanie dowodowe w celu zbadania, czy faktycznie sprawowana jest opieka naprzemienna. Sama ocena skarżącej co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez rodziców nie może zastąpić wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. W konsekwencji powyższego, prawidłowo rozstrzygnięto o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego za okres określony w zaskarżonej decyzji. Wobec uzyskania powyższej informacji o wydaniu i treści ww. wyroku Sądu Apelacyjnego w [...], częściowo zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2014 r. 2014 r. sygn. akt [...], organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W myśl wskazanego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Taka okolicznością jest brak możliwości zaliczenia W. K. do rodziny skarżącej w rozumieniu ustawy z 11 lutego 2016 r. Z akt wynika, że skarżąca nie poinformowała organu, w trakcie pobierania świadczenia, o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Stąd też okoliczność ta, istotna dla sprawy, nie była znana organowi w dniu wydawania decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia, a zatem wystąpiła przesłanka wzruszenia decyzji ostatecznej przyznającej prawo, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Prawidłowo zatem organ I instancji stwierdzając istnienie przyczyny wznowieniowej w sprawie skarżącej, wznowił postępowanie i przeprowadził drugi etap postępowania rozpoznawczego, finalnie wydając nową decyzję, w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Z podanych powyżej przyczyn, Sąd uznał za bezskuteczne zarzuty skargi odnośnie naruszenia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jak i z zakresu naruszenia procedury administracyjnej. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) skargę oddalił.