I GZ 240/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka po rozpoznaniu w dniu 25 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S.A. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 105/19 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze A. S.A. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie długu celnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 6 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 105/19 w sprawie wniosku A. S.A. w O. o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w sprawie ze skargi A. S.A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, iż wyrokiem z 17 września 2019 r. uwzględniono skargę A. S.A. z/s w O., uchylono zaskarżoną decyzję, oraz orzeczono o kosztach postępowania sądowego miedzy jego stronami zasądzono od organu na rzecz skarżącej spółki kwotę 1639 zł. Na skutek zażalenia spółki postanowieniem z 16 stycznia 2020 r. sygn. I GZ 464/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił punkt 2) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 września 2019 r. sygn. I SA/Rz 105/19 i w zakresie kosztów postępowania przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Powołując przepisy art. 200 i 205 .ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd kasacyjny zwrócił uwagę, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić "w niezbędnym" zakresie. Jak wskazał Sąd, miarkowanie wysokości kosztów określone w art. 206 p.p.s.a. wymaga stwierdzenia uzasadnionego przypadku, który nie jest immanentnie związany z częściowym uwzględnieniem skargi. Stosując miarkowanie sąd jest obowiązany wyjaśnić powody, dla których to uczynił, a także sposób i powody przyjętej metody miarkowania. Zawarte w uzasadnieniu wyroku wywody wymagań tych nie spełniły, ponieważ nie wyjaśniały sposobu obliczenia zasądzonej kwoty. Stosując art. 206 p.p.s.a. należy wyjaśnić stronie metodę i powody obniżenia kwoty kosztów. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej spółki o zwrot kosztów postępowania Sąd I instancji wskazał, iż wyrokiem z 17 września 2019 r. uwzględniono skargę i uchylono zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że okoliczności faktyczne związane z usunięciem towaru spod dozoru celnego zostały ustalone prawidłowo. Postępowanie wymagało uzupełnienia pod kątem ustalenia kręgu dłużników długu celnego, przy czym nie wykluczono z tego grona skarżącej spółki jako głównego zobowiązanego ani osoby go przewożącej, lecz zwrócono uwagę na konieczność oceny, czy do kręgu tego nie należy też nadawca towaru, jako podmiot odpowiedzialny solidarnie z ww. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, nie może stanowić uzupełnienia decyzji, w której uzasadnieniu powinno zostać zawarte stosowne wyjaśnienie w tym zakresie. Sąd zakwestionował też sposób wyceny (przyjętej metody) przewożonych towarów, a przez to wyliczenie wartości celnej. Cytując treść art. 200 p.p.s.a., Sąd wskazał, że na koszty złożyły się: wpis od skargi w kwocie 722 zł, opłata skarbowa od złożonego do akt dokumentu pełnomocnictwa 17 zł, a ponadto wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) skarżącej spółki. Wysokość tego ostatniego uzależniona była od wartości przedmiotu zaskarżenia, a wynosiła ona 24.035 zł. Zasadniczo powinno ono być zatem określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, dalej: rozporządzenie), który określa je na 3600 zł. Niemniej, art. 206 p.p.s.a. stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W ocenie Sądu uwzględnienie skargi nastąpiło w warunkach określonych w art. 206 p.p.s.a. Głównym i zasadniczym zagadnieniem w sprawie była kwestia powstania długu celnego i usunięcia towaru spod dozoru celnego. W tym zakresie zarzuty skargi nie zostały uwzględnione. Sąd nie zakwestionował również odpowiedzialności skarżącej spółki i osoby przewożącej towar. Polecił tylko organowi ocenić, czy do kręgu osób odpowiedzialnych solidarnie nie powinien należeć jeszcze inny podmiot, a ustalenia w tym zakresie musza znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, a nie pismach procesowych składanych w toku postępowania sądowego. Z powstaniem długu celnego łączy się nierozerwalnie zagadnienie ustalenia wartości celnej towaru, ponieważ ma ona wpływ na wysokość należności celnych. Dlatego też, dostrzegając uchybienia w dokonanej wycenie, polecono organowi ponownie przeanalizować tę kwestię. Nie ulegało jednak wątpliwości Sądu, że ten element postępowania w sprawie wystąpił i nadal będzie się z nim wiązał, tyle że chodziło o określenie jego wartości najbardziej zbliżonej do wartości określonej normatywnie w przepisach prawa celnego W świetle powyższego zasadne było zastosowanie do wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej miarkowania, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. Zakres uwzględnionej skargi w relacji do przedmiotu postępowania był nieznaczny, a wskazania co do dalszego postępowania miały charakter weryfikacyjny. Dlatego Sąd uznał, że wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki powinno wynieść 1/4 należnej opłaty określonej w ww. rozporządzeniu, tj. 900 zł. Odpowiada ono zakresowi uwzględnionej skargi i wkładu pracy pełnomocnika w końcowy wynik sprawy. Łącznie koszty postępowania wyniosły 1639 zł. Zażaleniem na postanowienie pełnomocnik skarżacej spółki zaskarżył je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego w zaniżonej wysokości, niewspółmiernej do stopnia uwzględnienia zarzutów skarżącej i zakresu uwzględnienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 p.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi. Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek: Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4). W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. jest wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu Sąd pierwszej instancji odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w części nie naruszył art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że w sprawie mamy do czynienia z uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Z oceną przyjętą przez Sąd pierwszej instancji – dopuszczającą dostosowanie wynagrodzenia pełnomocnika do stopnia uwzględniania skargi – należy się zgodzić. Uzasadnionym powodem miarkowania kosztów zastępstwa procesowego nie była kwestia samego powstania długu celnego i usunięcia towaru spod dozoru celnego. W tym zakresie zarzuty skargi nie zostały uwzględnione. Sąd nie zakwestionował odpowiedzialności skarżącej spółki i osoby przewożącej towar. Polecił organowi ocenić, czy do kręgu osób odpowiedzialnych solidarnie nie powinien należeć jeszcze inny podmiot, a ustalenia w tym zakresie musza znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, a nie pismach procesowych składanych w toku postępowania sądowego. Z powstaniem długu celnego łączy się nierozerwalnie zagadnienie ustalenia wartości celnej towaru, ponieważ ma ona wpływ na wysokość należności celnych. Dlatego też, dostrzegając uchybienia w dokonanej wycenie, polecono organowi ponownie przeanalizować tę kwestię. Nie ulegało jednak wątpliwości Sądu, że ten element postępowania w sprawie wystąpił i nadal będzie się z nim wiązał, tyle że chodziło o określenie jego wartości najbardziej zbliżonej do wartości określonej normatywnie w przepisach prawa celnego Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnym było w tych okolicznościach zastosowanie do wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej miarkowania, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. Zakres uwzględnionej skargi w relacji do przedmiotu postępowania był nieznaczny, a wskazania co do dalszego postępowania miały charakter weryfikacyjny. Dlatego Sąd I instancji zasadnie uznał, że wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki powinno wynieść 1/4 należnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.