I OSK 1682/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-12-03
Skład orzekający: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak, Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy informacje dotyczące sposobu wykorzystywania samochodów służbowych przez kadrę zarządzającą spółką prawa handlowego, w której Skarb Państwa ma pozycję dominującą, oraz koszty z tym związane, stanowią informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Sąd wskazał na niejasności w uzasadnieniu wyroku WSA co do statusu własnościowego spółki oraz na potrzebę ponownej oceny, czy spółka wykonuje zadania publiczne lub dysponuje majątkiem publicznym w kontekście wnioskowanych informacji.Stan faktyczny
Fundacja domagała się od spółki energetycznej udostępnienia informacji publicznej dotyczącej samochodów służbowych posiadanych przez zarząd, radę nadzorczą lub dyrektorów, w tym ich marki, zasad użytkowania, kosztów paliwa oraz informacji o sprzedaży. Spółka odmówiła, uznając wnioskowane informacje za niepubliczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zobowiązał spółkę do udostępnienia informacji, stwierdzając bezczynność. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując kwalifikację wnioskowanych informacji jako publicznych oraz sposób ustalenia jej statusu jako podmiotu zobowiązanego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zasądził od Fundacji na rzecz Spółki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant sekretarz sądowy P.L. po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. Oddział w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt II SAB/Lu 163/17 w sprawie ze skargi Fundacji [...] w [...] na bezczynność [...] S.A. w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; 2. zasądza od Fundacji [...] na rzecz [...] S.A. Oddział w [...] kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt II SAB/Lu 163/17 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji A. w B. na bezczynność C. S.A. w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, (1) zobowiązał C. S.A. w B. do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] sierpnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku, (2) stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, (3) zasądził od C. S.A. w B. na rzecz Fundacji A. w B. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz (4) oddalił skargę w pozostałym zakresie.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r., przesłanym drogą elektroniczną, Fundacja A., dalej jako "Fundacja", domagała się od C. S.A., dalej jako "Spółka", informacji publicznej w zakresie odpowiedzi na następujące pytania: "1) czy zarząd, rada nadzorcza lub osoby na stanowiskach dyrektorskich w Spółce mają do dyspozycji samochody służbowe? 2) Jeżeli tak to: a) jaka jest marka i rok produkcji poszczególnych samochodów; b) jakie są zasady użytkowania tych samochodów; c) jakie były koszty paliwa do tych samochodów, poniesione w 2015r., 2016 r. i 2017r. do chwili rozpatrzenia wniosku (dla każdego roku oddzielnie). 3) Czy któryś z samochodów służbowych, będących w dyspozycji zarządu, rady nadzorczej lub dyrektorów zostały w ciągu minionych 3 lat sprzedane? Jeśli tak, to na jakich zasadach odbywała się sprzedaż, kto został nabywcą i za jaką cenę?"
Pismem z [...] sierpnia 2017 r. Spółka poinformowała Fundację, że
wnioskowane informacje nie stanowią informacji publicznej. Ponadto wskazała, że "koszty użytkowania floty pojazdów ujęte są zbiorczo w sprawozdaniu finansowym przygotowywanym za dany rok obrotowy".
Wskutek powyższego Fundacja wniosła skargę na bezczynność Spółki. W jej ocenie Spółka jest spółką prawa handlowego, w której 100% udziałów posiada spółka Skarbu Państwa C. S.A., co wynika z danych udostępnionych w Biuletynie Informacji Publicznej, a zatem jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Spółka potwierdziła, że jako przedsiębiorstwo energetyczne wykonuje zadania publiczne, a więc stosownie do art. 4 ust.1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 2058 ze zm.), dalej jako "u.d.i.p.", jest zobowiązana do udostępnienia informacji publicznej. Dotyczy to jednak tego rodzaju informacji, które dotyczą realizacji zadań publicznych, mających znaczenie dla sfery regulowanej prawem publicznym. Takiej cechy nie mają natomiast dane związane z używaniem samochodów służbowych przez szeroko opisaną we wniosku kadrę menadżerską Spółki oraz z gospodarowaniem tymi samochodami. Kwestie związane ze środkami transportu, korzystaniem/sprzedażą odbywają się w ramach wewnętrznej gospodarki finansowej Spółki. Wskazała, że wnioskowane informacje w niezbędnym dla ochrony interesu publicznego zakresie są udostępniane w dokumentach finansowych Spółki, tj. sprawozdaniach finansowych za lata obrotowe. Dane dotyczące kosztów paliwa do pojazdów służbowych za dany rok obrotowy znajdują się w rachunkach zysków i strat, zaś dochody uzyskane ze sprzedaży pojazdów Spółki w rachunku zysków i strat, stanowiącym część sprawozdania finansowego Spółki.
W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku, powołując się na art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., WSA stanął na stanowisku, że Spółka jest zobowiązana do udzielenia informacji publicznej. Następnie w oparciu o art. 1 ust. 1 u.d.i.p., art. 6 u.d.i.p. wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się szerokie rozumienie pojęcia informacji publicznej. Z tego względu uznał, że informacją
publiczną jest także informacja o sposobie wykorzystywania urządzeń technicznych i rozwiązań organizacyjnych służących realizacji ustawowych zadań osób pełniących funkcje publiczne, tj. samochodów służbowych, w szczególności w kontekście
kosztów, jakie te poniekąd "narzędzia pracy" generują. Sąd ten podkreślił, że wniosek Fundacji dotyczył kwestii dysponowania samochodami służbowymi przez osoby zarządzające spółką Skarbu Państwa, a także kosztów jakie generuje
wykorzystywanie tych samochodów, zaś jak wynika z wyjaśnień udzielonych Fundacji w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017 r., informacje te zbiorczo zawarte zostały w sprawozdaniu finansowym i są one jawne oraz powszechnie dostępne. Zdaniem WSA fakt ten dodatkowo przemawia za uznaniem danych o które wnioskowała Fundacja, za informację publiczną.
W oparciu o powyższe WSA stwierdził, że Spółka pozostaje w zwłoce w realizacji wniosku z dnia [...] sierpnia 2017 r., bowiem do dnia rozpoznania sprawy przez sąd nie rozpatrzyła go w wymaganym terminie, w sposób zgodny z jedną z przewidzianych w u.d.i.p. form działania. Fundacja nie otrzymała żądanej informacji, w sprawie nie doszło również do wydania decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Sąd pierwszej instancji uznał przy tym, że stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zaakcentował, że spółka nie pozostawiła wniosku skarżącej bez rozpoznania, lecz błędnie uznała, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej.
Końcowo WSA podniósł, że jego zdaniem Fundacja domaga się udostępnienia informacji publicznej przetworzonej. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Jako bezzasadny natomiast uznał wniosek Fundacji
o zasądzenie od Spółki kwoty pieniężnej z tytułu jej bezczynności na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Spółka, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu całości okoliczności faktycznych sprawy, w tym pominięcie odniesienia się do stanowiska Spółki wskazanego w odpowiedzi na skargę, w którym Spółka podniosła, iż żądane informacje nie mieszczą się w ramach realizacji zadań publicznych oraz brak oceny zadań Spółki wskazanych w art. 4 ust. 1 i 2, art. 7 oraz art. 9c ust 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo Energetyczne (Dz.U. z 2017 r., poz. 220 ze zm.), dalej jako "p.e.", wskutek czego sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że żądane informacje stanowią informację publiczną, a następczo nieprawidłowo orzekł o bezczynności Spółki w zakresie udzielenia informacji publicznej;
b) art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia przyjętej przez sąd pierwszej instancji podstawy dokonanych ustaleń faktycznych i prawnych tj. wyjaśnienia podstaw uznania przez sąd,
wskazanych przez skarżącą w zapytaniu informacji o sposobie wykorzystywania samochodów służbowych i rozwiązań organizacyjnych jako "służących realizacji ustawowych zadań osób pełniących funkcje publiczne". Zdaniem Spółki z powyższego można wnioskować, że sąd a priori uznał, że wskazane w zapytaniu organy (zarząd, rada nadzorcza) lub osoby na stanowiskach dyrektorskich są osobami pełniącymi funkcje publiczne, a ustalenie to przeprowadził bez wskazania przyczyn takiej kwalifikacji, co uniemożliwia kontrolę orzeczenia;
c) art. 133 p.p.s.a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a polegających na przyjęciu błędnych i sprzecznych ustaleń faktycznych, w treści uzasadnienia wskazanych następująco: "Wniosek Fundacji dotyczył kwestii dysponowania samochodami służbowymi przez osoby zarządzające spółką Skarbu Państwa, a także kosztów jakie generuje wykorzystywane tych samochodów", w sytuacji, gdy wniosek Fundacji dotyczył organów: zarządu, rady nadzorczej oraz osób na stanowiskach dyrektorskich Spółki niebędącej spółką Skarbu Państwa.
Zdaniem skarżącej kasacyjnie powyższe naruszenia przepisów postępowania spowodowały, że na podstawie uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji nie jest możliwe jednoznacznie ustalenie przesłanek, jakimi kierował się on podejmując orzeczenie, a wada ta zasadniczo nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia.
Skarżąca kasacyjnie Spółka "w wypadku nieuwzględnienia przez sąd zarzutów procesowych" wskazała także na naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie mające istotny wpływ na wynik
sprawy tj.:
a) art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., poprzez błędną wykładnię przepisu polegającą na uznaniu, że przez "dominującą pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym" należy rozumieć także pośredni udział Skarbu Państwa w strukturze własnościowej podmiotu. Podczas, gdy
z przepisu wynika, że chodzi o bezpośredni udział w strukturze własnościowej, który umożliwia wpływanie na decyzje podmiotu i działanie w znacznym zakresie niezależnie od innych akcjonariuszy ("działanie w znacznym zakresie niezależnie od
konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów"). W ocenie Spółki na powyższe wskazuje również domniemanie wyrażone w tym przepisie zgodnie z którym przedsiębiorca (tu: Skarb Państwa) ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku właściwym przekracza 40%;
b) art. 1 ust. 1 i ust. 2 i precyzującego go art. 6 ust. 1 u.d.i.p. oraz art. 61 Konstytucji RP w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., art. 4 ust 1 i 2, art. 9c ust. 3 p.e. oraz w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że "co do zasady - wszystko, co wiąże się bezpośrednio z funkcjonowaniem i trybem działania podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.d.i.p. stanowi informację publiczną", co spowodowało błędne zakwalifikowanie wszystkich wnioskowanych przez skarżącą informacji, jako stanowiących informację publiczną podczas, gdy żądane informacje nie mieszczą się w zakresie informacji publicznej, ze względu na fakt, że nie są nośnikiem informacji o sprawach publicznych, a także że nie wiążą się z wykonywaniem zadań publicznych. Niewłaściwe zastosowanie przepisu miało w ocenie Spółki istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowa kwalifikacja żądanych informacji jako niestanowiących informacji
publicznej nie doprowadziłaby do uznania bezczynności Spółki na podstawie art. 16 u.d.i.p.;
- a w konsekwencji naruszenie art. 149 § 1 pkt. 1, 3 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie mimo braku przesłanek do wydania w stanie niniejszej sprawy opartego na tym przepisie rozstrzygnięcia, pomimo wystąpienia przesłanek do oddalenia skargi (brak przesłanek do uznania żądanych od Spółki informacji jako posiadających walor informacji publicznej).
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Fundacji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o przyznanie jej zwrotu poniesionych kosztów postępowania oraz o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że ustalony w toku postępowania stan faktyczny nie jest pełny, w uzasadnieniu nie wyjaśniono całości okoliczności faktycznych sprawy, co nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji. Ponadto w ocenie Spółki żądanym informacjom nie sposób przypisać charakteru informacji publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a
upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Trafne okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 133 § 1 p.p.s.a. Według art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Z kolei przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi on, że uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać
prawidłowości przyjętego przez sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, publik. CBOSA).
Podnosząc zarzut naruszenia powołanych przepisów w niniejszej sprawie C. S.A. eksponuje niejasność wypowiedzi Sądu I instancji. Zauważa bowiem, że w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku wskazano, iż wniosek Fundacji dotyczył kwestii dysponowania samochodami służbowymi przez osoby zarządzające spółką Skarbu Państwa, podczas gdy owa Spółka nie ma takiego statusu. Zarzut Skarżącej kasacyjnie należało uznać za uzasadniony, bowiem brak precyzji Sądu I instancji w zakresie struktury własności Skarżącej kasacyjnie może mieć istotne znaczenie z punktu widzenia przedmiotu sporu. Na stronie piątej uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje się bowiem, że Spółka jest podmiotem, w którym dominującą pozycję ma Skarb Państwa. Dalej Sąd I instancji zauważa, że według KRS wyłącznym posiadaczem akcji C. S.A., jest D. S.A., której większościowym udziałowcem posiadającym 57,39 % akcji jest Skarb Państwa. Z kolei na stronie szóstej Sąd I instancji stwierdza, że wniosek "dotyczył kwestii dysponowania samochodami służbowymi przez osoby zarządzające spółką Skarbu Państwa..".
W świetle przedstawionych wywodów trudno ustalić jak Sąd I instancji interpretuje strukturę własności majątku należącego do Skarżącej kasacyjnie.
Ustalenia w tej mierze są istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy, bowiem przedmiotem sporu jest kwestia informacji o mieniu Spółki, którą to Spółkę Sąd I instancji zalicza do kręgu podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Według tego przepisu można wyodrębnić trzy kategorie podmiotów zobowiązanych potencjalnie do udzielenia informacji publicznej, niemniej jednak przedstawiona wyżej argumentacja WSA w Lublinie nastręcza uzasadnione wątpliwości co do toku rozumowania tego Sądu.
Zasadne okazały się także zarzuty naruszenia prawa materialnego. Przepis art. 4. ust. 1 u.d.i.p. stanowi, że "Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności:1) organy władzy publicznej; 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych; 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa; 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego; 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.".
Według powołanego przepisu obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. W dalszej części tego przepisu ustawodawca używa zwrotu "w szczególności", a następnie dokonuje wyliczenia pięciu grup podmiotów. Oznacza to, iż ustawodawca obowiązkiem udostępniania informacji publicznej objął dwie zasadnicze grupy: pierwsza to władze publiczne, a druga to podmioty wykonujące zadania publiczne, niebędące władzami publicznymi. Dalsze wyliczenie dokonane przez ustawodawcę w punktach 1-5 ust. 1 art. 4 u.d.i.p. tworzy katalog otwarty podmiotów zobowiązanych - jest ono wyliczeniem przykładowym i niewyczerpującym. Tym samym każde ustalenie, czy adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest podmiotem zobowiązanym do jej udostępnienia, musi dokonywać się poprzez ustalenie, czy zawiera się on w zakresie pojęcia władzy publicznej, a w przypadku odpowiedzi negatywnej, czy wykonuje zadania publiczne.
Jak już wspomniano w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. ustawodawca wyodrębnił trzy grupy podmiotów zobowiązanych. Są to: 1) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne, 2) podmioty
reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które dysponują majątkiem publicznym, 3) osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Spełnienie choćby jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek pozwala przyjąć, że dany podmiot jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 3 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3288/15). Istota art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. sprowadza się do objęcia obowiązkiem udostępnienia informacji publicznej również podmiotów prywatnych realizujących zadania publiczne, lub dysponujących majątkiem publicznym. Jest to konieczne i niezbędne do realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej w dobie decentralizacji administracji publicznej
i prywatyzacji wykonywania zadań publicznych. Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, to właśnie przepis art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. stanowi podstawę obowiązku udostępniania informacji publicznych m.in. przez niepubliczne szkoły wyższe, niepubliczne jednostki systemu oświaty (przedszkola, szkoły), stowarzyszenia realizujące zadania publiczne, spółki wykonujące publiczny transport zbiorowy, bowiem wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1682/18).
Przedstawione przez Sąd I instancji orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy powszechnie akceptowanego poglądu, że
przedsiębiorstwo energetyczne wykonuje zadania publiczne w sprawach związanych
z dystrybucją energii i w tym zakresie jest ono zobowiązane do udzielenia informacji publicznej (wyroki NSA z: 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 816/13, 4 kwietnia 2013 r. I OSK 102/13, 26 września 2013 r., sygn. akt I OSK 831/13). Skład orzekający pogląd ten podziela. Jednakże wniosek złożony w rozpoznawanej sprawie trudno uznać za dotyczący informacji związanych z dystrybucją energii. Wniosek dotyczy eksploatacji samochodów służbowych przez kierownictwo Spółki i ewentualnej sprzedaży tych samochodów.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji, biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej przez NSA wykładnię art. 4 ust. 1 u.d.i.p., rozważy czy Spółka jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia żądanej informacji we wskazanym we wniosku zakresie. Sąd dokona niezbędnych ustaleń pozwalających ocenić, czy podmiot ten wykonuje zadania publiczne lub czy dysponuje majątkiem publicznym. W uchwale z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt I OPS 1/05 podjętej w składzie 7 sędziów (publik. ONSAiWSA 2005 r. Nr 4, poz. 63), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż wykonywanie zadań publicznych (wykonywanie władzy publicznej) przez określony podmiot powinno pozostawać w związku (powinno wynikać) z określonych unormowań ustawowych lub rozstrzygnięć opartych o unormowania ustawowe, które powierzają (zlecają) określone zadania publiczne określonym podmiotom.
Z tych względów na podstawie art. 185 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło