III SA/Łd 702/19

Dnia 22 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi R.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi S.P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A7a kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżoną decyzją z [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] w przedmiocie wymeldowania R. K. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Z akt sprawy wynika, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w T. II Wydział Karny z 30 października 2017 r. sygn. akt [...] R. K. został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności za znęcanie się fizycznie i psychicznie nad osobami najbliższymi - żoną G. i synem D.. Wykonanie kary rozpoczął 17 kwietnia 2017 r. Jednocześnie sąd zastosował wobec niego środki karne w formie nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z żoną i synem na okres 5 lat oraz w formie zakazu zbliżania się do żony i syna na odległość mniejszą niż 100 m na ten sam okres. Pismem z 21 stycznia 2019 r. G. K. wniosła o wymeldowanie R. K. z pobytu stałego pod adresem N.C., ul. A1, [...] R., wskazując, że małżonek obecnie przebywa w zakładzie karnym. Decyzją z [...] Wójt Gminy R. orzekł zgodnie z wnioskiem o wymeldowaniu R.K. z pobytu stałego przyjmując, że w okolicznościach sprawy ziściły się przesłanki wymeldowania przewidziane w art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 ze zm.) R.K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, nie zgadzając się z jej treścią. Decyzją z [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości N.C. przy ul. A1 w gminie R. i jako właściciel budynku jest podmiotem legitymowanym do żądania wymeldowania z pobytu stałego męża. R. K. opuścił miejsce pobytu stałego i został osadzony w areszcie celem odbycia kary pozbawienia wolności. W ocenie organu odwoławczego skoro R.K. nie przebywa w spornym lokalu od kwietnia 2017 r., to organ I instancji słusznie przyjął, że w sprawie zostały spełnione przewidziane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanki wymeldowania z pobytu stałego. Ponadto z uwagi na orzeczony wobec R. K. nakaz opuszczenia spornego lokalu na okres 5 lat i zakaz zbliżania się do żony brak jest obiektywnych możliwości na jego powrót do zamieszkania w spornym lokalu przed upływem okresu zastosowania środków karnych. Dopiero po ustaniu orzeczonych środków karnych R.K. będzie mógł ubiegać się o powrót do zamieszkania w spornym lokalu. W dalszej kolejności organ zaznaczył, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy traktować sytuację, gdy obywatel polski opuszcza miejsce pobytu stałego na skutek zatrzymania przez organy ścigania, skazania prawomocnym wyrokiem i osadzenia w zakładzie karnym, względnie areszcie śledczym. W ocenie Wojewody [...] zatem opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności i stanowi podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Jednocześnie utrzymywanie w ewidencji ludności wpisu o zameldowaniu R. K. w miejscowości N. C. przy ul. A1 w sytuacji, gdy nie może on tam zgodnie z prawem zamieszkiwać, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej i jako takie było sprzeczne z celem prowadzenia ewidencji ludności, którym w świetle art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności jest potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i jej celem jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Odpowiadając na pytanie odwołującego, gdzie ma się udać po wyjściu na wolność, aby zapewnić sobie lokal mieszkalny i pomoc finansową, organ odwoławczy wyjaśnił, że może on ubiegać się o lokal mieszkalny z zasobów gminy, pomoc gminnego ośrodka pomocy społecznej oraz o udzielenie wsparcia z funduszu pomocy postpenitencjarnej lub funduszu sprawiedliwości. Natomiast ewentualne dochodzenie zwrotu rzeczy osobistych pozostawionych przez stronę w spornym lokalu będzie możliwe na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. R. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W treści skargi wyjaśnił, że obecnie przebywa w areszcie śledczym w P.. Wskazał, że ma 55 lat, cierpi na cukrzycę i oczekuje na operację przepukliny. Nie posiada żadnego zatrudnienia ani środków pieniężnych. Nie wie, gdzie ma szukać pomocy finansowej i pomocy w znalezieniu noclegu po zakończeniu odbywania kary. Jednocześnie skarżący podkreślił, że występował z prośbą o pomoc finansową i pomoc w przyznaniu lokalu mieszkalnego do Wójta Gminy R. i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.. Wójt poinformował go, że gmina nie posiada lokali mieszkalnych, natomiast GOPS poinformował, że rozpatrzy jego sytuację po wyjściu na wolność. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wobec tego, że w swojej skardze skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów naruszenia przepisów procedury administracyjnej bądź przepisów ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1382 ze zm.). w punkcie wyjścia rozważań w przedmiotowej sprawie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, iż zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 824/11 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – dalej "CBOSA",). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Zatem przy ustalaniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności należy mieć na uwadze, że zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy, a więc nie ma ono nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym przysługującym danej osobie względem określonego lokalu. Jeżeli opuszcza ona miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełni obowiązku wymeldowania się, właściwy organ gminy z urzędu lub na wniosek musi podjąć decyzję w sprawie wymeldowania. Dla przyjęcia zatem podstaw uzasadniających wydanie przez organ decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Na gruncie omawianego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych opracowano pewne ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu przyjmując, że w sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu nosiło cechy trwałości i dobrowolności, połączone było z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. W orzecznictwie tym wskazuje się jednak jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności szczególne, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi (por wyroki WSA w Rzeszowie z 4 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1635/16, wyrok NSA z 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13, wyrok NSA z 19 marca 2014 r, sygn. akt II OSK 2556/12, wyrok NSA z 5 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2145/12, wyrok WSA w Szczecinie z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 663/13, wyrok WSA w Szczecinie z 3 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 614/16, wyrok WSA w Krakowie z 7 czerwca 2019 r. dostępne w CBOSA). Z przytoczonego powyżej orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika jednolity i ustabilizowany pogląd prawny, aby za przesłankę wymeldowania z pobytu stałego sprawcy przestępstw/czynów zabronionych przeciwko rodzinie, wobec którego orzeczono eksmisję, karę pozbawienia wolności lub ponadto zakaz zbliżania się do domowników, nie uznawać typowych i tradycyjnie wymaganych cech trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu. Przeszkodę do wymeldowania takiej osoby nie stanowi również okoliczność nieposiadania innego miejsca stałego pobytu. Wobec powyższego w pełni podzielić należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 551/17, iż: "Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności." W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się zatem dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa karnego doszło do sytuacji, w której sprawca został odizolowany od członków jego rodziny, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie. W takiej sytuacji prawo sprawcy do powrotu do poprzedniego miejsca pobytu nie może uzyskać pierwszeństwa w zestawieniu z koniecznością ochrony dobra rodziny. Osoba, która dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa (por. wyrok WSA w Warszawie z 28 września 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 77/16 dostępny w CBOSA). Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że skarżący opuścił lokal, w którym był zameldowany, w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem przez sąd powszechny. Miało to miejsce 17 kwietnia 2017 roku i od tego czasu w lokalu tym nie przebywa. Co istotne wyrokiem z 30 października 2017 r w sprawie sygn. akt [...] orzeczono wobec skarżącego nie tylko karę pozbawienia wolności na okres 2 lat lecz także zastosowano środki karne w formie nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z żoną i synem na okres 5 lat oraz w formie zakazu zbliżania się do żony i syna na odległość mniejszą niż 100 m również przez okres 5 lat. Wobec powyższego w ocenie sądu organ prawidłowo ocenił, że skarżący nie ma możliwości powrotu do lokalu po opuszczeniu zakładu karnego, gdyż lokal stanowi wyłączną własność wnioskodawczyni - uczestniczki niniejszego postępowania G. K., która nie wyraża na to zgody. Dodatkowo orzeczone wobec niego środki karne w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z żoną i synem na okres 5 lat oraz w formie zakazu zbliżania się do żony i syna na odległość mniejszą niż 100 m. pozostające w mocy w dalszym ciągu, już po opuszczeniu przez skarżącego zakładu karnego, uniemożliwiają jego przebywanie w spornym lokalu. Z tych przyczyn jako niewadliwe ocenić należy ustalenia organów obu instancji, że skarżący opuścił miejsce swojego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Powyższe okoliczności przemawiają w sposób nie budzący wątpliwości za spełnieniem w stosunku do skarżącego przesłanek wymeldowania z pobytu stałego pod adresem N.C., ul. A1, [...] R. Utrzymanie w takiej sytuacji zameldowania skarżącego sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, a skoro skarżący nie ma realnych możliwości na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów prawa procesowego. Organy bowiem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy. Zajęte w sprawie stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. zawierającym wskazanie faktów i dowodów, na których organ się oparł, oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie. Jednocześnie organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności i zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 18). EC