VIII SA/Wa 38/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg: A. K., M. K., E. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2019 r. numer [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargi. Zaskarżonym postanowieniem z [...]listopada 2019 r., w wyniku rozpatrzenia zażalenia E. R., M. K. i A. K. (dalej: "skarżące" lub "strona"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "organ odwoławczy", "SKO" lub "Kolegium") na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; dalej: "Op", "Ordynacja podatkowa") utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] (dalej także: "organ I instancji") z [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki z treści Księgi Wieczystej nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...] z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z [...]lipca 2019r. skarżące wystąpiły z wnioskiem o wydanie zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki z treści Księgi Wieczystej nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżących powołał się m.in. na treść poglądów prawnych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżące podniosły, że w ugruntowanym orzecznictwie administracyjnym, wprost wywodzonym ze stanowiska Trybunału, panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Op powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Op, w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Postanowieniem z dnia [...]sierpnia 2019 r. na podstawie art. 306c w zw. z art. 306h, art. 216 Ordynacji podatkowej, Prezydent Miasta [...]odmówił skarżącym wydania zaświadczenia o żądanej treści. Organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że organ podatkowy przeanalizował stan zaległości widniejący na karcie prowadzonej dla rozliczeń podatku od nieruchomości położonej w [...]przy ul [...] i stwierdził, że zaległości za lata 1998 – 2002 zostały odpisane zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., nie figurują w ewidencji księgowej i nie obciążają skarżących, jako dłużników rzeczowych. Podniósł, iż kwestie zobowiązań podatkowych od 1 stycznia 2003 r. reguluje art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który nie był przedmiotem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wskazał również, że w kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych za lata 2003-2011 zabezpieczonych na hipotece, w kontekście ww. wyroku oraz orzeczeń sądów administracyjnych kierował się wskazaniem Ministerstwa Finansów, które jednoznacznie stwierdza, że organy podatkowe muszą respektować zasadę domniemania konstytucyjności przepisu i organ podatkowy nie może odstąpić od stosowania art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe związane są przy tym przepisami prawa powszechnie obowiązującego i nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów. W zażaleniu na powyższe postanowienie organu I instancji, wnosząc o zobowiązanie Urzędu Miasta do wydania zaświadczenia zgodnie z wnioskiem, skarżące postawiły szereg zarzutów naruszenia przepisów, tj. art. 64 ust. 2, art. 2 w związku z art. 84 Konstytucji RP w zw. z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 306c w zw. z art. 306h § 5 Op poprzez zastosowanie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej i wydanie przedmiotowego postanowienia pomimo niekonstytucyjnej regulacji prawnej, istotnie naruszającej interes podatnika posiadającego nieruchomość, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 40/12 z 8.10.2013 r.; art. 100 i art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez niewyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości i brak pozytywnego ustosunkowania się do wniosku, mimo obowiązku dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki; art. 70 § 8 Op poprzez niezastosowanie i uznanie, że wierzytelność nie przedawniła się, podczas gdy wierzytelność ta wygasła na skutek przedawnienia nie spowoduje wygaśnięcia zobowiązania oraz art. 59 § 1 pkt 9 Op poprzez niezastosowanie i uznanie, że przedawnienie nie spowoduje wygaśnięcia zobowiązania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]postanowieniem z dnia [...]listopada 2019 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Przypomniało następnie, że sprawa niniejsza została zainicjowana wnioskiem skarżących o wydanie zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki z treści księgi wieczystej nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...], z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Wskazało, że organ I instancji ustalił, iż na karcie prowadzonej dla rozliczeń podatku od nieruchomość położonej w [...]przy ul. [...]widnieje zaległość z tytułu podatku od nieruchomości oraz odsetek za zwłokę za lata 2003-2011, natomiast zaległości za lata 2012-2016 na wniosek podatników, decyzją organu z 9 maja 2018 r., rozłożono na miesięczne raty z terminem płatności ostatniej raty. Nadto, zaległości za lata 1998-2002 zostały odpisane zgodnie w wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt. SK 40/12 i nie figurują w ewidencji księgowej, i nie obciążają skarżących jako dłużników rzeczowych. Organ odwoławczy zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy wskazał na treść art. 94 i art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (j.t. Dz. U. z 2018r., poz. 1916 ze zm.; dalej: " ustawa o księgach wieczystych"), art. 306a § 1, art. 306e § 1, art. 306h § 5, art. 70 § 8 Op oraz na treść poglądów prawnych zawartych w powołanym wyżej wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12. Stwierdził, że kwestie zobowiązań podatkowych powstałych od 1 stycznia 2003 r. reguluje art. 70 § 8 Op, który nie był przedmiotem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wniosek o zbadanie zgodności art. 70 § 8 Op z art. 64 ust. 2 oraz art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji RP oczekuje na rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt K 10/16). Nie nastąpiła zatem zmiana lub uchylenie uregulowania zawartego w art. 70 § 8 Op, a to znaczy, że przepis ten nadal obowiązuje. Organy władzy publicznej zaś, zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji są zobligowane zatem do jego stosowania. Następnie przedstawił charakter instytucji wydawania zaświadczeń, uregulowaną w powołanych wyżej przepisach Op wyjaśniając, że zgodnie z art. 306a § 3 Ordynacji podatkowej, zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania. Jest zatem aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym i nie może w żaden sposób kształtować, czy też determinować istnienia lub zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie. Wydanie zaświadczenia może, ale nie musi poprzedzać przeprowadzenie przez organ podatkowy postępowania wyjaśniającego. Jego zakres jest jednak ograniczony do podjęcia czynności niezbędnych. Rolą tego postępowania jest przede wszystkim ustalenie treści zaświadczenia na podstawie zgromadzonych przez organ danych z ewidencji rejestrów czy innych zbiorów danych. Nie powinno więc rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych, w tym wypadku, czy doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 września 2019 r., sygn. akt I SA/Go 546/19). Kolegium podniosło, iż w ramach instytucji objętej art. 306a w zw. z art. 306e Op nie można żądać stwierdzenia przedawnienia zaległości podatkowej, a do tego sprowadza się w istocie wniosek skarżących. Nie jest to bowiem przedmiot tego postępowania. Tym bardziej organy w sprawie nie były na tym etapie postępowania uprawnione do badania powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jego wpływu na zobowiązanie podatkowe (por. wyroki NSA z 25 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 670/17; z 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1978/14 i WSA w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 146/18). A. K. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 38/20, M. K. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 39/20, E. R. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 40/20 wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na wskazane powyżej postanowienie Kolegium z dnia [...]listopada 2019 r. Wobec tego, iż ww. sprawy mogły być objęte jedną skargą Sąd postanowieniami z dnia [...]stycznia 2020 r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "ppsa"), połączył sprawy VIII SA/Wa 38/20, VIII SA/Wa 39/20 i VIII SA/Wa 40/20 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą VIII SA/Wa 38/20. We wniesionych skargach, występując o zobowiązanie organu do wydania zaświadczenia stanowiącego podstawę do ubiegania się o wykreślenie hipotek w związku z jej wygaśnięciem na skutek przedawnienia, skarżące postawiły następujące zarzuty naruszenia przepisów: - art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 84 Konstytucji RP w zw. z art. 70 § 8 Op w zw. z art. 306c w zw. z art. 306h § 5 Ordynacji podatkowej poprzez zastosowanie art. 70 § 8 Op i wydanie przedmiotowego postanowienia pomimo niekonstytucyjnej regulacji prawnej, istotnie naruszającej interes podatnika posiadającego nieruchomość, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 40/12 z dnia 8 października 2013r.; - art. 100 ustawy o księgach wieczystych, z którego wynika, że w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel zobowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, SKO zaś pomimo dyspozycji zawartej w niniejszej regulacji nie wyraża zgody na wykreślenie hipoteki z Księgi Wieczystej przedmiotowej nieruchomości; - art. 94 ustawy o księgach wieczystych, z którego wynika, że wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, które czyni zasadnym wniosek skarżących o wykreślenie hipoteki, a wobec którego organy obu instancji nie ustosunkowały się pozytywnie; - art. 70 § 8 Op poprzez uznanie, że wierzytelność G.K. wobec Urzędu Miasta nie przedawniła się na skutek upływu 5 lat licząc od dnia, w którym stała się wymagalna, pomimo że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż przedmiotowa wierzytelność wygasła na skutek przedawnienia; - art. 59 § 1 pkt 9 Op poprzez niezastosowanie i uznanie, że przedawnienie nie spowoduje wygaśnięcia zobowiązania. W odpowiedzi na skargę SKO wystąpiło oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w niniejszej sprawie dotyczy zasadności odmowy wydania na wniosek skarżących zaświadczenia o żądanej treści w ramach unormowanej w Dziale VIIIA Op (art. 306a – 306n) instytucji wydawania zaświadczeń. Skarżące utrzymują, że Prezydent Miasta [...]zobowiązany był do wydania zaświadczenia pozwalającego na wykreślenie hipoteki ze wskazanej księgi wieczystej nieruchomości położonej w [...], z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, albowiem art. 70 § 8 Op jest przepisem niezgodnym z Konstytucją RP i nie może stanowić podstawy do uznania, iż zobowiązania podatkowe, zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu. Organy przyjęły zaś, że brak jest możliwości wydania zaświadczenia o żądanej treści na podstawie przepisów art. 306a-art. 306n Op, gdyż zaświadczenie wydawane w trybie tych przepisów jedynie potwierdza stan faktyczny lub prawny i nie może w jakikolwiek sposób rozstrzygać kwestii spornych, tj. jak w niniejszej sprawie związanych z przedawnieniem zobowiązań podatkowych, a orzekające w sprawie organy nie są uprawnione do w trybie powołanych przepisów do badania wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na zobowiązanie podatkowe. Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z treścią art. 306a § 1 Op organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (§ 2 art. 306a). Zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania (§ 3 art. 306a Op). W myśl art. 306b § 1 i 2 Op w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające. Stosownie do art. 306c Op odmowa wydania zaświadczenia lub zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Na podstawie art. 306k Op w sprawach nieuregulowanych w art. 306a-306i oraz art. 306l i art. 306m stosuje się odpowiednio przepisy rozdziałów 1 - 6, 8, 9 z wyłączeniem art. 171a, rozdziałów 10-12, 14, 16 oraz 23 działu IV. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w świetle powołanych wyżej przepisów zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż w stanie faktycznym sprawy brak było możliwości wydania skarżącym zaświadczenia o żądanej przez nie treści w ramach instytucji przewidzianej w tych przepisach. Sąd w pełnej rozciągłości podziela bowiem poglądy prawne prezentowane w utrwalonym w tym względzie i aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, a w szczególności w wyroku NSA z 30 stycznia 2019r., sygn. akt I FSK 2276/18 (dostępny w internetowej informacji o sprawach pod adresem: http://cbois.nsa.gov.pl ) i w dalszej części posłuży się argumentacją NSA w uzasadnieniu niniejszego wyroku. NSA za utrwalone uznał bowiem stanowisko, że w ramach procedury wydawania zaświadczeń brak jest możliwości badania przez organy kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, z uwzględnieniem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 40/12). Nie jest dopuszczalne zatem podejmowanie tego rodzaju działań na potrzeby wydawania zaświadczeń o żądanej treści. Z przepisów Działu VIIIa Ordynacji podatkowej normujących instytucję zaświadczenia wynika, że jest to czynność materialno-techniczna, co do zasady odtwórcza, która ze swej istoty stanowić ma jedynie odzwierciedlenie danych będących w dyspozycji organów, tj. informacji wynikających z prowadzonych przez nie ewidencji, rejestrów lub innej dokumentacji. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku wskazał, iż wedle dominującego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przepisów tamże zawartych (por. zwłaszcza art. 306a § 3 oraz art. 306e § 1 Ordynacji podatkowej), zaświadczenie jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym; stanowi urzędowe oświadczenie tego, co jest organowi wiadome i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów. Nie może ono wobec tego w żaden sposób kształtować, czy determinować istnienia lub zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie. Nie powinno tym samym rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych. Mimo więc, że ustawodawca w ramach sprawy o wydanie zaświadczenia dopuszcza możliwość prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, to nie powinno to wpłynąć na zmianę charakteru omawianej instytucji. W analizowanym przypadku chodzi bowiem o postępowanie uproszczone, które nie może przekształcić się w postępowanie podatkowe, czy kontrolne. Inne są bowiem cele tych postępowań i odmiennie kształtują się w tych przypadkach obowiązki organu. W konsekwencji nie jest dopuszczalne badanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 40/12 dla przedawnienia zobowiązania podatkowego (zabezpieczonego hipoteką) w ramach czynności zmierzających do wydania (bądź odmowy wydania) zaświadczenia. Nie można bowiem przyjąć, by w granicach uproszczonego postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do wydania w krótkim terminie (najpóźniej siedmiu dni) zaświadczenia, mieściła się analiza przypadków tzw. oczywistej niekonstytucyjności, polegającej na odniesieniu konsekwencji negatywnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego do przepisu prawa o tożsamym bądź zbliżonym brzmieniu, co przepis uznany za niekonstytucyjny i określanie na tej podstawie sytuacji prawnej podmiotu wnioskującego. Nie jest rolą organu wyrażanie ocen prawnych, w tym kwestionowanie konsekwencji ustanowienia hipoteki przymusowej w sytuacji, gdy ma on jedynie zaświadczyć, jakie informacje wynikają z posiadanej przez niego dokumentacji. Tym samym, z powyższych względów Sąd uznał, że trafne jest stanowisko Kolegium, iż w ramach instytucji objętej art. 306a w zw. z art. 306e Ordynacji podatkowej nie można żądać stwierdzenia przedawnienia zaległości podatkowej, nie jest to bowiem przedmiot tego postępowania. Z tych względów brak jest podstaw do uznania za zasadne zarzutów skargi, które wskazują na naruszenia przepisów prawa, z pominięciem trybu postępowania przewidzianego w dziale VIIIa Ordynacji podatkowej i przedmiotu tego postępowania. Mając na uwadze powyższe, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 ppsa, Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargi, orzekając jak w sentencji wyroku.