III OSK 4382/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Op 290/20 w sprawie ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Gminy R. z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących sołtysom I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Gminy R. na rzecz Wojewody Opolskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Op 290/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę Wojewody Opolskiego i stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy R. z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących sołtysom. W motywach powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Rada Gminy R. w sposób sprzeczny z art. 37b ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.g., określiła w zaskarżonej uchwale - stanowiącej akt prawa miejscowego - wysokość diet przysługujących sołtysom. Na podstawie powyższego przepisu rada gminy została upoważniona do ustanowienia takich regulacji, w ramach których określone zostanie kiedy, za co i w jakiej wysokości będzie przysługiwała sołtysom dieta, a więc określenia tych czynności funkcyjnych sołtysa, za które dieta przysługuje. Brak w zaskarżonej uchwale zasad dotyczących ustalenia wysokości diet powoduje, że mają one charakter ryczałtu miesięcznego (§ 1 ust. 1). Ustalona w stałej kwocie dieta w formie ryczałtu miesięcznego traci charakter rekompensacyjny, a przyjmuje charakter stałego, miesięcznego wynagrodzenia, niezależnego od kosztów związanych z pełnieniem funkcji. Użyty przez ustawodawcę w przepisie art. 37b ust. 1 u.s.g. wyraz "dieta" należy rozumieć jako zwrot kosztów związanych z pełnieniem funkcji. Jego istota sprowadza się do wyrównywania wydatków i strat spowodowanych pełnieniem wskazanej funkcji (np. do rekompensaty zarobków utraconych wskutek pełnienia tej funkcji oraz kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem tej funkcji). Skoro dieta sprowadza się do wyrównania wydatków i strat spowodowanych pełnieniem funkcji sołtysa, to osoba pełniąca funkcję sołtysa zachowuje prawo do zwrotu kosztów i wydatków poniesionych w związku ze sprawowaniem tej funkcji, a nie z tytułu samego faktu bycia taką osobą. Dieta jest bowiem ekwiwalentem za utracone korzyści w związku z wykonywaniem funkcji sołtysa, a nie za samo piastowanie tejże funkcji. Sąd podkreślił, że zwrot kosztów podróży sołtysowi stanowi również wyrównanie wydatków jakie ponosi osoba pełniąca tę funkcję, wykorzystując m.in. prywatny środek transportu w związku z tą funkcją. Dlatego przyjęcie w § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały Rady Gminy R. - jako podstawy do wyliczenia kwoty należnej do zwrotu – wskazanej w kilometrach odległości równej odległości z miejsca zamieszkania sołtysa do siedziby Urzędu Gminy R. oznacza, że i w tym zakresie zwrot ten ma charakter niedopuszczalnego ryczałtu związanego jedynie z udziałem sołtysa w sesji Rady Gminy R.. Taka konstrukcja normatywna wyklucza zwrot kosztów podróży odbytych przez sołtysa w związku z realizacją jego innych zadań jako piastuna funkcji organu wykonawczego jednostki pomocniczej gminy. Przy czym doprowadza to do sytuacji, w której w akcie normatywnym (generalnym) pojawiają się normy indywidualne – zindywidualizowane miejscem zamieszkania konkretnej osoby pełniącej funkcję konkretnego sołtysa. Ponadto w § 1 ust. 2 zaskarżonej uchwały Rada Gminy R. postanowiła, że dieta oraz zwrot kosztów podróży, o których mowa w ust. 1 wypłacane są na osobisty rachunek bankowy sołtysa na podstawie oświadczenia, o którym mowa w § 3. Sąd uznał, że w tym zakresie treść § 1 ust. 2 uchwały nie mieści się w delegacji art. 37b ust. 1 u.s.g. Rada uprawniona jest bowiem jedynie do określenia zasad, na jakich diety będą sołtysom przysługiwały, a nie do określenia sposobu ich wypłacania. Zaakcentowano także, że w uchwale nie wprowadzono unormowań, które określiłyby, kiedy dieta nie będzie przysługiwała (bądź nastąpi zwrot pobranej diety) w sytuacji, gdy sołtys nie wykonuje swojej funkcji przez dłuższy czas, a tym samym nie ponosi żadnych kosztów związanych z pełnieniem funkcji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina R., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) dalej w skrócie jako P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a. polegające na stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki uzasadniające podjęcie takiego rozstrzygnięcia a skarga winna zostać oddalona; 2) naruszenie prawa materialnego: a) art. 37b ust. 1 u.s.g. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że: - uchwała w przedmiocie diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących sołtysom stanowi akt prawa miejscowego, podczas gdy jako akt niezawierający norm generalnych i abstrakcyjnych stanowi akt kierownictwa wewnętrznego; - ryczałt stanowi niedopuszczalną formę rozliczenia kosztów podróży sołtysów, podczas gdy w przedmiotowej uchwale uwzględnia przewidywaną a nawet rzeczywistą wysokość wydatków ponoszonych przez sołtysów poprzez powiązanie wysokości ryczałtu z ich miejscem zamieszkania, co prowadzi do jego urealnienia oraz do usunięcia niepewności co do wysokości kwot zwracanych sołtysom w związku z ich udziałem w posiedzeniach (sesjach) przeprowadzanych w siedzibie Gminy; b) art. 94 u.s.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały po upływie roku od jej podjęcia w sytuacji, gdy nie stanowi ona aktu prawa miejscowego, a co za tym idzie zgodnie z brzmieniem tego przepisu nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Opolski wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. W tej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając tę sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Sprawa ta podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy. Skarga kasacyjna jest niezasadna, aczkolwiek zaskarżony wyrok zawiera częściowo błędne uzasadnienie. Wykazany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zakres naruszeń prawa uzasadniał stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim należy stwierdzić, że uchwała ustalająca diety oraz zwrot kosztów podróży sołtysom jest aktem prawa miejscowego. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podnoszono, że aktem prawa miejscowego jest taki akt, który zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w takim akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie go z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji (tak NSA w wyroku z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2048/17, opub. w Lex nr 2706500; por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II OSK 1572/14, opub. w Lex nr 2037405). Zaskarżona do Sądu pierwszej instancji uchwała w sprawie ustalenia zasad, na podstawie których sołtysom przysługiwać będzie dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowych zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ zarówno diety jak i zwrot kosztów podróży miały charakter powtarzalny. Przepisy te mają charakter generalny, ponieważ ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec Gminy R., który pełniłby funkcje sołtysa któregokolwiek sołectwa w tej Gminie. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez określenie go wspólną cechą jaką jest pełnienie funkcji sołtysa, przepisy tej uchwały stały się generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała ta zawiera przepisy normatywne, na podstawi których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety i zwrotu kosztów podróży. Ponadto uchwała ta została wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 37b ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej. Uchwała ta nie jest aktem kierownictwa wewnętrznego. Akty kierownictwa wewnętrznego (prawa wewnętrznego) kierowane są do jednostek organizacyjnych podporządkowanych organowi które je wydaje (tak też NSA w wyroku z dnia 8 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 570/19, LEX nr 3220983). Taki aktem może być np. zarządzenie wójta skierowane do kierowników gminnym jednostek organizacyjnych. Pełnienie funkcji sołtysa nie powoduje nawiązania stosunku pracy z wójtem ani innego stosunku prawnego, z którego wynikałaby zależność służbowa sołtysa od organów gminy lub administracji gminnej. Tym samym ani sołtys, ani rada sołecka lub zebranie wiejskie nie są częścią wewnętrznej administracji samorządowej, ani też nie są organami gminy. Gdyby ustawodawca zamierzał kwestię ustalania diet lub zwrotu kosztów podróżny uznać jako akt wewnętrzny, to wówczas nie wprowadzano by odrębnej i to ustawowej podstawy prawnej do takiej regulacji. Mając powyższe należy stwierdzić, że w pełni zasadnym jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, który dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 37b ust. 1 u.s.g. polegającej na przyjęciu, że jest to akt prawa miejscowego. W związku z powyższym niezasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 94 u.s.g. polegający na jego niewłaściwym zastosowaniu. Skoro zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego, to upływ okresu jednego roku od daty jego podjęcia nie stanowił przeszkody przed unieważnieniem takiego aktu. Wynika to wprost z art. 94 ust. 1 u.s.g. i przepis ten został prawidłowo w tej sprawie zastosowany przez Sąd pierwszej instancji. Zasadnym jest natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 37b ust. 1 u.s.g. polegającej na uznaniu, że wysokość diety przysługująca sołtysom musi odzwierciedlać rzeczywistą wysokość wydatków ponoszonych przez sołtysów poprzez powiązanie wysokości ryczałtu z ich miejscem zamieszkania a tym samym urealnienia jej wysokości oraz usunięcia niepewności co do wysokości kwot zwracanych sołtysom w związku z ich udziałem w posiedzeniach (sesjach) przeprowadzanych w siedzibie Gminy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji w istocie utożsamił dietę przysługującą sołtysom z dietami radnych. Regulacja diet radnych i diet sołtysów jako organów wykonawczych sołectw jest całkowicie odmienna. Odmienności te wprost wynikają z przepisów ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 25 ust. 4, ust. 6-8 u.s.g. prawo do diety powinno mieć umocowanie ustawowe (tak też TK w wyroku z 15 kwietnia 2002 r. K 23/01, opubl. w OTK-A 2002/2/1), a jej maksymalna wysokość nie mogła przekroczyć do dnia 1 sierpnia 2021 r. 1,5-krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1658). Od dnia 1 sierpnia 2021 r. kwota ta została podwyższona do 2,4-krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (art. 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2021 r. poz. 1834). Na wysokość diety radnego ma wpływ pełniona przez niego funkcja (art. 25 ust. 8 u.s.g.) oraz liczba mieszkańców gminy (art. 25 ust. 7 u.s.g.). Natomiast dieta, o której stanowi art. 37b ust. 1 u.s.g. ma charakter fakultatywny (tak też NSA w wyroku z 15 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3380/19, LEX nr 2768721; prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 28 czerwca 2019 r. II SA/Bd 181/19, LEX nr 2700420). Nie ma żadnych przepisów ustawowych określających maksymalną wysokość diety przysługującej sołtysowi. Nie ma także przepisów nakazujących uwzględnianie przy ustalaniu wysokości takiej diety dodatkowych funkcji pełnionych przez sołtysa lub liczby mieszkańców sołectwa (jednostki pomocniczej). Także powołanie się przez Sąd pierwszej instancji na art. 7 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego (Dz. U. z 1994 r. Nr 124, poz. 6078 ze sprost.) dalej w skrócie EKSL, nie uzasadnia istnienia ustawowych zasad ustalania wysokości diety przysługujących sołtysom. Artykuł ten został skierowany do ustawodawcy nakazując, aby status przedstawicieli wybieranych do władz lokalnych zapewniał swobodne wykonywanie ich mandatu (art. 7 ust. 1 EKSL), a jednym z filarów tego statusu jest zapewnienie osobom wybranym do władz lokalnych samorządu wyrównania finansowego odpowiednio do kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem mandatu oraz, w razie potrzeby, wyrównania finansowego za utracone zyski lub też wynagrodzenia za wykonaną pracę, jak również odpowiedniego ubezpieczenia społecznego. To ustawodawca określając np. maksymalną wysokość diety przysługującej radnym winien kierować się treścią ww. przepisu. Poza przedmiotem tej sprawy pozostaje ocena, czy ustawowo określona maksymalna wysokość diety zawsze pozwala na zrekompensowanie wyrównania finansowanie wobec osób pełniących funkcję radnych. Sołtys natomiast nie jest organem władz lokalnych, tak jak i sołectwo nie jest jednostką samorządu terytorialnego. Tym samym organ stanowiący gminy ma swobodę w ustaleniu, czy w ogóle sołtysom (przewodniczącym organów stanowiących jednostek pomocniczych) będzie przysługiwała jakakolwiek dieta (tak NSA w wyroku z 15 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3380/19, LEX nr 2768721) a po przyjęciu, że zostaną uchwalone diety dla takich osób, w jakiej wysokości taka dieta będzie przysługiwała. Także przesłanki uzasadniające ustalenie wysokości takiej diety zostały pozostawione do ustalenia organom stanowiącym gmin. Taki sposób regulacji jest w pełni zgodny zarówno z konstytucyjną zasadą decentralizacji władzy publicznej (art. 15 Konstytucji RP), jak i zasadą samodzielności samorządu (art. 165 Konstytucji RP). Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby wysokość diety radnego uzależnić od ilości wykonywanych przez taką osobę zadań lub stanowiących wyrównanie ograniczonych – poprzez pełnioną funkcję sołtysa - możliwości zarobkowania. Także dopuszczalne jest uzależnienie wysokości diety dla sołtysa od udziału w sesji rady gminy lub w posiedzeniu jej komisji. Są to jednak zasady, które określa sam organ stanowiący. Nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji o ustaleniu wysokości diety w zaskarżonej uchwale w formie ryczałtu niezależnego do tego, jakie czynności podejmuje sam sołtys. Jak wynika z treści § 1 ust. 1 pkt 1 zaskarżonej uchwały, sołtysowi przysługuje dieta za udział w sesji i za udział w posiedzeniu komisji Rady Gminy. Tym samym to udział w sesji jak i w pracach komisji stanowi podstawę do wypłacenia sołtysowi diety. Rada Gminy miała prawo do ustalenia wysokości diety dla sołtysa w powiazaniu z udziałem w samej sesji lub w posiedzeniu komisji organu stanowiącego. Taka regulacja stanowi ustalenie zasady, na podstawie której sołtysom będzie przysługiwała dieta co wprost wynika z art. 37b ust. 1 u.s.g. Natomiast prawidłowo podniósł Sąd pierwszej instancji, że przyznanie dodatkowego świadczenia na rzecz sołtysów w postaci zwrotu kosztów dojazdu na sesje lub posiedzenia komisji organu stanowiącego wykracza poza dopuszczalny zakres upoważnienia ustawowego. Trafnie też zwrócił na to uwagę w swojej skardze Wojewoda Opolski podnosząc, że naruszenia prawa należy upatrywać przede wszystkim w tym, że przyznano sołtysom dodatkowe świadczenie w postaci zwrotu kosztów dojazdu na sesje Rady Gminy i posiedzenia komisji tej Rady jako nie wchodzące w skład diety co stanowi o przekroczeniu delegacji ustawowej wynikającej z art. 37b ust. 1 i 2 u.s.g. (por. wyrok NSA z 2 września 2016 r. sygn. akt II OSK 1449/16, LEX nr 2167507). Czym innym jest bowiem zwrot kosztów podróży służbowej każdorazowo zależny od polecenia wyjazdu i m.in. ilości przejechanych kilometrów, a czym innym dojazd na sesje organu stanowiącego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko w przypadku, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie, w której zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia w zakresie dotyczącym braku podstaw do ustalania dla sołtysów kwot diet uzależnionych od brania udziału w sesjach rady gminy lub posiedzeniach jej komisji i konieczności oparcia w istocie zasad ich ustalania analogicznie do zasad obowiązujących radnych, odpowiada prawu. Błędne bowiem zakwalifikowanie przez Radę Gminy R. zaskarżonej uchwały do kategorii aktów prawa wewnętrznego uzasadniało jej unieważnienie w całości. Sądy administracyjne nie mają kompetencji do uzupełniania treści uchwał w taki sposób, aby unieważnione przepisy zastąpić prawidłową regulacją. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła tę skargę obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W tej sprawie należało od Gminy R. zasądzić na rzecz Wojewody Opolskiego kwotę 360 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Koszty te obejmują kwotę 360 złotych stanowiącą wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).