I SA/Gl 1165/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. K. K. (dalej: skarżąca) zastępowana przez swoją matkę K. T. (dalej: pełnomocnik) wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej: NUS) z [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. 2. Stan sprawy. 2.1. NUS wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. w B. (dalej: wierzyciel, DCOF) z [...] r., obejmującego zaległy abonament RTV za okres od stycznia 2014 r. do października 2018 r. Organ egzekucyjny 4 grudnia 2019 r. doręczył jego odpis, jednakże próba zajęcia wierzytelności zobowiązanej z rachunku bankowego w A S.A. okazała się nieskuteczna w związku z brakiem prowadzenia przez bank rachunku dla zobowiązanej. Pełnomocnik zobowiązanej w dniu [...] r. złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Podniosła nieistnienie obowiązku z powodu wyrejestrowania odbiorników w 2008 r. przez zobowiązaną w chwili wyjazdu za granicę kraju. Wskazała, że zobowiązana przed wyjazdem z kraju wyrejestrowała odbiornik, lecz dokumentu z 2008 r. nie posiada. 2.2. Wierzyciel, tj. DCOF postanowieniem z [...] r. uznał zarzuty za nieuzasadnione, a po wniesieniu zażalenia przez pełnomocnika zobowiązanej, postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem DCOF z [...] r. W obu postanowieniach wierzyciel stwierdził, że Poczta Polska S.A. nie posiada dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie przez zobowiązaną odbiorników RTV w 2008 r. Zatem to zobowiązana powinna udowodnić fakt wyrejestrowania odbiorników RTV w 2008 r., gdyż abonenci otrzymywali stosowne dokumenty potwierdzające taką czynność. Stwierdził również, że podnoszone przez zobowiązaną opłacanie abonamentu RTV w [...] i opłacanie abonamentu RTV pod tym samym adresem w Polsce przez rodziców zobowiązanej oraz przedstawione w tej sprawie dokumenty, nie stanowią podstawy do uznania roszczenia zobowiązanej. 2.3. Organ egzekucyjny, tj. NUS postanowieniem z [...] r., nr [...] uznał zarzuty zobowiązanej za niezasadne. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, ze zm. – dalej: u.p.e.a.) co do zarzutu nieistnienia obowiązku, wypowiedź wierzyciela jest dla niego wiążąca. 2.4. Na to postanowienie pełnomocnik zobowiązanej wniosła zażalenie. W uzasadnieniu podniosła, że nieposiadanie przez zobowiązaną dowodu wyrejestrowania w 2008 r. odbiornika RTV nie może jej obciążać. Wskazała, że to błąd wierzyciela, który miał obowiązek wysłać abonentowi potwierdzenie wyrejestrowania odbiorników RTV, czego nie uczynił. Pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że zobowiązana od 2008 r. mieszka w [...] i tam opłaca abonament RTV, a potwierdzenia tych opłat znajdują się w aktach sprawy, zaś opłacanie dwóch abonamentów w krajach Unii Europejskiej jest niezgodne z ustawodawstwem unijnym. 2.5. DIAS postanowieniem z [...] r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] r. Wyjaśnił, jakie mogą być podstawy wniesionych zarzutów zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a., wskazując że zobowiązana wniosła zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., dotyczący nieistnienia obowiązku. Organ stwierdził, że w rozumieniu art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela w tym zakresie ma moc wiążącą organ egzekucyjny, zatem uznanie przez wierzyciela (DCOF) zarzutów z [...] r. za niezasadne, postanowieniem z [...] r., utrzymanym następnie w mocy postanowieniem z [...] r., musiało skutkować oddaleniem zarzutów przez prowadzącego postępowanie egzekucyjne NUS, pozbawionego możliwości własnego decydowania w tej kwestii. Podkreślił, że wiążący charakter wypowiedzi wierzyciela rozciąga się także na organ odwoławczy. Wyjaśnił, że wierzyciel w odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku podniósł, iż zobowiązanej nadany został indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...], który zastąpił imienną książeczkę opłat RTV nr [...], zaś zawiadomienie informujące o wprowadzonej zmianie przesłane zostało pismem z dnia [...] r. Wskazał, że duplikat zawiadomienia z [...] r. o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta, będący dowodem zarejestrowania odbiorników RTV, został załączony do postanowienia DCOF z [...] r. Wierzyciel podniósł także, że w momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342), zobowiązana była obciążona obowiązkiem abonamentowym, z uwagi na brak skutecznego wyrejestrowania odbiorników RTV. Nadto wierzyciel odniósł się także do podnoszonej przez zobowiązaną w zarzutach kwestii opłacania abonamentu RTV w [...], stwierdzając, że przedstawione w tej sprawie dokumenty nie stanowią podstawy do uznania roszczenia zobowiązanej, jak również na jego uznanie nie ma wpływu opłacanie abonamentu RTV pod tym samym adresem przez rodziców zobowiązanej. Wierzyciel dodał, że zobowiązana dokonała skutecznego wyrejestrowania odbiorników RTV dopiero [...] r., a kserokopia dokumentu potwierdzającego ten fakt została przez Pocztę Polską S.A. zarchiwizowana. 3.1. W skardze pełnomocnik zobowiązanej zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nie uznaniu przez organ faktu wyrejestrowania odbiornika RTV; - błędne domniemanie przerzucające na dłużnika (abonenta), fakt posiadania dowodu wyrejestrowania abonamentu RTV; - naruszenie przepisów art. 5 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1689, ze zm. – dalej: u.o.a.) polegające na dowolnym uznaniu, ze abonent jest zobowiązany do udowodnienia faktu wyrejestrowania odbiornika. Pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie "zaskarżonej decyzji" i uznanie, że skarżąca nie jest zobowiązana do zapłaty zaległego abonamentu RTV. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że błąd organu, który nie zatwierdził wyrejestrowania odbiornika nie może obciążać skarżącej. Wskazano, że już w 2008 r. był wyrejestrowany odbiornik, jednakże pracownicy Poczty Polskiej nie wysłali zwrotnie potwierdzenia wyrejestrowania odbiornika, do czego byli zobowiązani. Zdaniem skarżącej fakt nie posiadania dowodu wyrejestrowania odbiornika nie mógł zostać uznany za dowód obciążający, gdyż był to błąd pracownika wierzyciela, który miał obowiązek wysłać potwierdzenie wyrejestrowania odbiornika. Zaakcentowano, że skarżąca od 2008 r. mieszka w [...] i tam opłaca abonament radiowo telewizyjny, a pod adresem poprzedniego miejsca zamieszkania skarżącej w Polsce abonament RTV opłacają jej rodzice. 3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe argumenty i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.). 5. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest postanowienie organu egzekucyjnego co do wniesionych przez zobowiązanego zarzutów. Dlatego na wstępie rozważań zaznaczyć trzeba, że na mocy art. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 ze zm. – dalej: ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 33 u.p.e.a. Jednak zaskarżone postanowienie nosi datę [...] r., co powoduje, że z oczywistych powodów jego podstawę stanowiły regulacje obowiązujące do czasu wejścia w życie wskazanej nowelizacji. Organy administracyjne orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie rozstrzygania sprawy. Ten sam stan prawny jest także przyjmowany przez sąd administracyjny, jako punkt odniesienia do kontroli legalności działań lub zaniechań organu administracyjnego. 6. Zgodnie zatem z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu z 28 lipca 2020 r.). Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m.in. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (pkt 1). Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem w rozpatrywanym przypadku organ egzekucyjny obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów – co też nastąpiło. 7. W przedmiotowej sprawie skarżąca podniosła zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. twierdząc, że egzekwowany obowiązek nie istnieje. W tej mierze wskazała (poprzez pełnomocnika) w piśmie z [...] r., że w 2008 r. wyjechała z kraju i od tego czasu nie mieszka w Polsce. Przed wyjazdem odbiornik wyrejestrowała lecz dokumentu z 2008 r. już nie posiada. Z kolei wierzyciel i organ egzekucyjny powołały się na to, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania odbiornika, zaś skarżąca takiego wyrejestrowania dokonała dopiero [...] r. Wierzyciel jest bowiem w posiadaniu tylko takiego dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie odbiornika przez skarżącą. Nie posiada natomiast dokumentu wskazującego na wyrejestrowanie odbiornika w roku 2008, czy szerzej: sprzed okresu objętego egzekucją ([...] r.). Jednocześnie dokumentu wyrejestrowania sprzed [...] r. nie przedstawiła również skarżąca. 8. Wobec powyższego, kluczowego znaczenia nabiera kwestia rozkładu ciężaru dowodowego pomiędzy zobowiązanym (abonentem) a wierzycielem (organem administracji publicznej, w tym przypadku DCOF) w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających istnienie obowiązku opłacania abonamentu z tytułu posiadania odbiornika telewizyjnego lub radiofonicznego. Co prawda w Kodeksie postępowania administracyjnego nie została zdefiniowana problematyka prawna ciężaru dowodu, ale kształt regulacji prawnych determinuje w analizowanym przypadku rozkład obowiązków w zakresie dowodzenia. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Fakt rejestracji odbiornika RTV w tej sprawie nie jest kwestionowany przez skarżącą. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.o.a. odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest więc obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, a dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22 (część VI, pkt 3.3.4. uzasadnienia), wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2013 r., I SA/Gl 236/13. Zatem jeśli dokonano rejestracji odbiornika RTV (co w tej sprawie nie jest kwestionowane), to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki tutejszego Sądu w sprawach: I SA/Gl 650/14; I SA/Gl 518/14; I SA/Gl 376/13, jak również WSA w Poznaniu w sprawie I SA/Po 57/14). Sąd podziela bowiem wyrażany w orzecznictwie pogląd, że w razie sporu co do faktu wyrejestrowania odbiornika, ciężar udowodniania tej czynności spoczywa na zobowiązanym (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 września 2017 r., I SA/Gd 869/17; wyrok WSA w Poznaniu z 4 lutego 2020 r., III SA/Po 718/19; wyrok WSA w Gliwicach z 15 grudnia 2017 r., I SA/Gl 1075/17; wyrok WSA w Gliwicach z 25 lipca 2017 r., I SA/Gl 428/17). Należy przy tym zauważyć, że z samej istoty rzeczy i praw logiki wynika, iż w razie obiektywnego braku wyrejestrowania odbiornika wierzyciel kwestionujący tę okoliczność nie mógłby wykazać, że sporna czynność nie miała miejsca. W sensie logicznym nie jest po prostu możliwe udowodnienie okoliczności, której istnienie się neguje. Tak samo, zobowiązana nie byłaby w stanie udowodnić braku zarejestrowania odbiornika, jeśli negowała by okoliczność rejestracji (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2021 r., I GSK 1503/20). W konsekwencji, jeśli skarżąca nie przedstawiła dowodu wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego, a jednocześnie organ operatora pocztowego twierdzi, że nie posiada takiego dowodu w swoim archiwum, to w tych okolicznościach uprawnione było uznanie, że zarzut nieistnienia zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej nie jest zasadny. Dopóki bowiem posiadacz odbiornika telewizyjnego nie wyrejestruje tego odbiornika, dopóty ciąży na nim obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, choćby faktycznie skarżąca nie użytkowała odbiornika (wyrok NSA z 8 marca 2019 r., I GSK 837/18). Wbrew sugestiom skarżącej to na niej ciążył obowiązek przechowywania do czasu upływu terminu przedawnienia dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika, że obowiązek ten ustał (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 10 stycznia 2018 r., I SA/Gl 1020/17, wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2017 r., I SA/Gl 1610/16, wyrok WSA w Olsztynie z 16 listopada 2016 r., I SA/Ol 593/16). Nałożenie takiego obowiązku na zobowiązaną nie przekracza jej możliwości ponieważ, jak wskazał wierzyciel (str. 3 postanowienia z [...] r.), w przypadku zgłaszania faktu wyrejestrowania odbiornika właściwy dokument składa się z dwóch części: oryginał dla abonenta oraz kopia dla Poczty. Na oryginale i kopii znajduje się potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia odciskiem datownika i podpisem. Kopia jest archiwizowana przez Pocztę, zaś oryginał pozostaje u abonenta, jako potwierdzenie zgłoszenia wyrejestrowania. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika, a to w § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342) oraz § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia (przez złożenie w placówce Poczty Polskiej "Formularza zgłoszenia danych") m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym wyroku z dnia 16 marca 2010 r. Bez znaczenia w tej mierze pozostają argumenty skarżącej, że od 2008 r. mieszka w [...] i tam opłaca abonament. Jak już wyjaśniono wyżej, obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej pozostaje bowiem związany z rejestracją takiego odbiornika, a nie korzystaniem z niego poprzez oglądanie nadawanych programów. Obowiązek ten wynika bowiem z domniemania odbioru programu, a nie z korzystania z odbiornika pod określonym adresem. Co więcej, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2020 r., II FSK 2322/18, sporny obowiązek nie wiąże się z posiadaniem lub nie posiadaniem odbiornika RTV, gdyż okoliczność, że strona nie posiadała w okresie objętym tytułem wykonawczym żadnego odbiornika radiowo-telewizyjnego, pozostaje bez wpływu na obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej. W orzecznictwie wskazuje się również, że skutków zarejestrowania odbiornika i niewyrejestrowania go nie można sanować powołując się na fakt zmiany miejsca zamieszkania, czy zbycia nieruchomości, pod adresem której zarejestrowano odbiornik (wyrok WSA w B. z 9 czerwca 2020 r., I SA/Bd 41/20; wyrok WSA w Gliwicach z 6 maja 2021 r., I SA/Gl 430/21). Z oczywistych powodów, używanie drugiego odbiornika RTV i opłacanie za niego abonamentu także nie zwalnia skarżącej z takiego obowiązku co do pierwszego odbiornika, ponieważ zgodnie z art. 2 ust. 4 u.o.a. opłatę abonamentową pobiera się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny, z zastrzeżeniem ust. 5, który w tej sprawie nie ma zastosowania. Nie może zostać uznany za skuteczny argument skarżącej, że pod tym samym adresem opłacany jest abonament RTV przez jej rodziców. Jak ustalił bowiem wierzyciel rejestracja odbiornika RTV przez ojca skarżącej została dokonana dopiero [...] r. i w związku z tym nadano mu indywidualny numer identyfikacyjny (oczywiście inny od takiego numeru skarżącej). Jednak, po wyjeździe w 2008 r. skarżącej za granicę, jest oczywiste, że od tego czasu nie może prowadzić z rodzicami tego samego gospodarstwa domowego (co, jak wskazał wierzyciel, potwierdza także oświadczenie ojca skarżącej). Pojęcie gospodarstwa domowego definiuje art. 2 ust. 6 u.o.a., stanowiąc, że jest nim zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie. Zatem, wobec skarżącej nie może mieć zastosowania art. 2 ust. 5 u.o.a. z którego wynika, że pobiera się tylko jedną opłatę abonamentową, jeśli dwa odbiorniki RTV są użytkowane przez różne osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym. 9. Organy prawidłowo zatem oceniły, że przedstawione w tym zakresie przez zobowiązaną okoliczności i twierdzenia nie były wystarczające do wykazania, że ustał ciążący na niej obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, mający swe źródło w fakcie rejestracji odbiornika RTV. Nietrafne są w tej sytuacji zarzuty skargi błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenia przepisów postępowania oparte na wywodach o ciężarze dowodzenia spoczywającym na organie. Wykazanie faktu dokonania wyrejestrowania odbiornika RTV leży po stronie abonenta chcącego wykazać brak obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Ta okoliczność służy obronie jego praw, a w sensie logicznym nie jest zwykle możliwe udowodnienie okoliczności, której zaistnienie się neguje, tak jak to jest w przypadku organu negującego fakt wyrejestrowania odbiornika. 10. Z tych wszystkich powodów skarga została oddalona.