III FSK 2/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. B. i P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 300/21 w sprawie ze skargi E. B. i P.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 27 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 8 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 300/21, oddalił skargę E. B. i P. B. (dalej: Skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej: Kolegium) z 27 stycznia 2021 r. w przedmiocie sprostowania decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na 2014 r. (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli Skarżący, zarzucając na podstawie art 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) - naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1/ art. 47 § 1 i art. 75 § 1 p.p.s.a poprzez zaniechanie doręczenia Skarżącym odpisu odpowiedzi na skargę przed wydaniem zaskarżonego wyroku, a w konsekwencji naruszenie zasady kontradyktoryjności postępowania i pozbawienie Skarżących możności obrony ich praw, poprzez ustosunkowanie się do stanowiska organu, co stanowi przyczynę nieważności określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.; 2/ art. 151 p.p.s.a w związku z art. 215 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm. – dalej: O.p.) poprzez oddalenie skargi w wyniku przyjęcia, że dopuszczalne było sprostowanie zaskarżonej decyzji w trybie art. 215 § 1 O.p. pomimo, że sprostowanie zostało dokonane z naruszeniem tego przepisu polegającym na zastosowaniu trybu do merytorycznej zmiany decyzji. W związku z tak postawionymi zarzutami Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olszynie oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., który stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie Skarżąca pismem z 24 listopada 2021 r., zrzekła się przeprowadzeniu rozprawy, zaś Kolegium po otrzymaniu tego pisma, nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do rozpatrzenia podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w pierwszej kolejności koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów. Nie można przy tym pomijać i tego, że skarga kasacyjna odnosi się do zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego i tym samym powinna zawierać zarzuty wobec tego wyroku, wykazujące szczegółowo takie naruszenie prawa, które realizuje podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. Dla skuteczności skargi kasacyjnej, konieczne jest zatem wykazanie błędów w rozumowaniu wojewódzkiego sądu administracyjnego przy podejmowaniu przez niego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować, uszczegóławiać, czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia (por. wyroki NSA z 19 lutego 2009r., sygn. akt II FSK 97/08; z 10 czerwca 2009r., sygn. akt II FSK 241/08; z 3 listopada 2010r. sygn. akt I FSK 1663/09; z 26 października 2010r., sygn. akt II OSK 1667/09 oraz z 12 grudnia 2018r., sygn. akt II FSK 3131/18). Powyższe uwagi były konieczne z uwagi na sposób sformułowania uzasadnienia skargi kasacyjnej, które uniemożliwia merytoryczne odniesienie się do stawianych zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie sporządzone zostało na niecałej stronie. Argumentacja prawna, mająca uzasadnić podniesione zarzuty, zawarta została w kilku lakonicznych stwierdzeniach i w żaden sposób nie odnosi się do argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonym wyroku. Sprowadza się ona do tego, że zdaniem Skarżących niedoręczenie im odpowiedzi na skargę przed wydaniem wyroku spowodowało pozbawienie możności obrony ich praw, poprzez brak możliwości ustosunkowanie się do stanowiska Kolegium, co stanowi przyczynę nieważności określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Taką samą uwagę należy odnieść do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 151 p.p.s.a w związku z art. 215 § 1 O.p. poprzez oddalenie skargi w wyniku przyjęcia, że dopuszczalne było sprostowanie zaskarżonej decyzji w trybie art. 215 § 1 O.p. Skarżący nie przedstawili jednak żadnej kontrargumentacji do wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska, gdyż za taką nie mogą być uznane lakoniczne stwierdzenia, że w sprawie nie mogło dojść do sprostowania oczywistej omyłki w decyzji. Nie zostało już jednak wyjaśnione, jakie konkretnie błędy popełnił WSA w Olsztynie przy formułowaniu swojego stanowiska. Merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów, prowadziłoby zatem do zbudowania argumentacji prawnej zamiast Skarżących. Jest to jednak niedopuszczalne, z przyczyn wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia. W konsekwencji rażące braki w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, uniemożliwiają jej merytoryczne rozpoznanie. Nadmienić jedynie należy, ze istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła zasadności i prawidłowości zastosowania przez organ administracji publicznej trybu rektyfikacji decyzji do popełnionych w niej błędów. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że błąd dotyczący roku podatkowego oraz miejsca położenia nieruchomości, jako oczywista omyłka, może podlegać sprostowaniu stosownie do art. 215 § 1 O.p. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, błędy zawarte w podjętym rozstrzygnięciu należało potraktować jako oczywiste omyłki, które podlegały sprostowaniu w trybie wyżej wskazanego przepisu. Podkreślone zostało, że sprostowane omyłki, nie prowadzą, wbrew twierdzeniom Skarżących, do zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, w sposób odmienny od decyzji pierwotnej. W badanym przypadku mamy do czynienia ze zwykłą niedokładnością, która w ocenie WSA w Olsztynie w żaden sposób nie wpływa na treść i znaczenie sprostowanego rozstrzygnięcia, a już samo zestawienie treści prostowanej decyzji z treścią jej uzasadnienia wskazuje, że popełnione omyłki są widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności jakiejkolwiek głębszej analizy treści rozstrzygnięcia. Przedmiotowe omyłki pojawiają się w decyzji sprostowanej tylko raz, co wskazuje zdaniem Sądu pierwszej instancji, na ich oczywisty charakter. Ponadto sprostowanie dotyczy decyzji wydanej na skutek odwołania, która odnosiła się do konkretnej decyzji wydanej w pierwszej instancji, która żadnych omyłek nie zawierała. Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nawet nie próbowali zakwestionować przytoczonego powyżej stanowiska Sądu pierwszej instancji, które doprowadziło do oddalenia skargi. Jak wyżej już zaznaczono, nie przedstawili żadnej kontrargumentacji zmierzającej do podważenia stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co jest istotą postępowania kasacyjnego przed NSA, zgodnie z powołanymi na wstępie wywodami Sądu. W tej sytuacji sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a w związku z art. 215 § 1 O.p., nie mógł zostać uwzględniony. Odnośnie natomiast pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej, a to wystąpienia przyczyny nieważności postępowania sądowo-administracyjnego określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., poprzez naruszenie art. 47 § 1 p.p.s.a i art. 75 § 1 p.p.s.a., dotyczącego zaniechania doręczenia Skarżącym odpisu odpowiedzi na skargę przed wydaniem zaskarżonego wyroku, stwierdzić należy, że zarzut ten również nie został należycie uzasadniony. Skarżący kasacyjnie w żaden bowiem sposób nie wykazali, aby uchybienie to w rzeczywistości pozbawiło możliwości obrony ich praw. Daleko niewystarczające jest bowiem gołosłowne stwierdzenie na etapie postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, że zarzucane Sądowi pierwszej instancji naruszenie zasady kontradyktoryjności postępowania pozbawiło Skarżących możności obrony ich praw, gdyż nie mogli ustosunkować się do stanowiska Kolegium. Zabrakło zatem wskazania na konkretne okoliczności, które zdaniem Skarżących, spowodowały niemożność obrony ich praw. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie tego zarzutu powinno zmierzać do wykazania, że w odpowiedzi na skargę powołano istotną argumentację, która wpłynęła na rozstrzygnięcie WSA w Olsztynie, zaś Skarżący w tym zakresie nie mogli do takiej argumentacji się odnieść. Sam brak doręczenia pisma procesowego, choć stanowi wadliwość postępowania, jeżeli nie zawiera ono istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy argumentacji, która bezpośrednio wpływa na treść wydanego wyroku, nie może stanowić o spełnieniu przesłanki nieważności postępowania o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skoro zatem Skarżący nie wykazali, aby brak doręczenia odpowiedzi na skargę miał jakikolwiek wpływ na możliwość obronnych ich praw, również i ten zarzut okazał się niezasadny. Ponieważ jednak Naczelny Sąd Administracyjny przesłanki nieważności postępowania bierze pod uwagę z urzędu, bez względu na podniesione zarzuty, dokonana została analiza treści odpowiedzi na skargę pod kątem ewentualnego wpływu argumentacji w niej zawartej na wynik postępowania przed WSA w Olsztynie. Stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę odpowiada temu, które zostało przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Nie zawiera ona żadnych dodatkowych argumentów, czy też nie uszczegóławia tych, które legły u podstaw wydania zaskarżonego postanowienia. Nie sposób w takim przypadku przyjąć, aby przesłanka z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. została spełniona, gdyż Skarżący w złożonej skardze mieli możliwość zakwestionowania zgodności z prawem wydanego postanowienia. Analizując przesłankę z wyżej wymienionego przepisu, należy brać pod uwagę realne pozbawienie strony możności obrony jej praw, a nie tylko hipotetyczne (por. wyrok NSA z 28 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1109/16). W rozpatrywanej sprawie, uchybienie WSA w Olsztynie w postaci braku doręczenia odpowiedzi na skargę, w żaden sposób nie wpłynęło na możliwość obrony praw przez Skarżących. Biorąc pod uwagę powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Paweł Dąbek Tomasz Zborzyński Anna Dalkowska