II SA/Lu 303/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Prezesa Sądu [...] w L. z dnia [...] marca 2021 r., [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu K. Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżonym do sądu postanowieniem z [...] marca 2021 r. Prezes Sądu A. w L. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez R. S. (dalej jako: skarżący) od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w R. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy: Pismem z [...] grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków, wraz z uzasadnieniem, wydanych w roku 2019, zarejestrowanych w repertorium C i Ca, pod symbolem 056 i 056s. Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego odmówił udostępnienia informacji publicznej. Decyzja została doręczona skarżącemu (przebywającemu w areszcie śledczym) w dniu [...] lutego 2021 r. W dniu [...] lutego 2021 r. skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący podniósł, że sporządzone przez siebie odwołanie oddał w dniu [...] lutego 2021 r. administracji aresztu śledczego, celem wysłania korespondencji. Dyrektor Aresztu odmówił wysłania korespondencji. Dopiero po zmianie jednostki penitencjarnej skarżący mógł ponownie wysyłać korespondencję. Wskazanym na wstępie postanowieniem z [...] marca 2021 r. Prezes Sądu A. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku rozpatrywania sprawy wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w T. o wyjaśnienie prawdziwości twierdzeń skarżącego w zakresie bezprawnych działań polegających na odmowie wysyłki korespondencji. W odpowiedzi Dyrektor Aresztu wskazał, że wobec osadzonego w trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej, nie został wydany zakaz wysyłki korespondencji. W piśmie powołano podstawy prawne regulujące obieg korespondencji osadzonych w zakładzie karnym. Zgodnie z § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, skazany nieposiadający środków pieniężnych otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiącu, o masie do 20 g. Ponadto Dyrektor wskazał, że osadzony odmówił podjęcia odpłatnego zatrudnienia w areszcie pomimo tego, że pozwoliłoby mu to uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej korespondencji. W opinii Dyrektora Aresztu ilość tworzonej i przekazywanej korespondencji naruszała dyspozycję art. 104 k.k.w. w zakresie utrudniania i zakłócania prawidłowego funkcjonowania poczty, co w sposób bezpośredni naruszało prawa innych osadzonych. W trakcie 8-miesięcznego pobytu skarżący na koszt Skarbu Państwa wysłał korespondencję urzędową w ilości 7143 sztuk listów na kwotę 23.571,90 zł. Dzieląc korespondencję skarżącego na liczbę dni otrzymujemy ilość około 30 listów dziennie. Zauważyć należy, że korespondencja osadzonego dotyczy głównie przesyłania kopii kopert oraz wniosków o udzielenie informacji publicznej. We wnioskach skarżący domaga się setek tysięcy wyroków w sprawach cywilnych jego nie dotyczących. Mając na uwadze powyższe nie są to sprawy osobiste wpływające na prawo do obrony skarżącego osadzonego w Zakładzie Karnym. W ocenie administracji Aresztu celem skarżącego jest wyłącznie dodatkowe zaangażowanie pracowników, wywołanie dolegliwości, zarówno adresata wniosków jak również pracowników i funkcjonariuszy Służby Więziennej, a także utrudnianie funkcjonowania urzędów. Prezes Sądu Apelacyjnego podzielił opinię Dyrektora Aresztu, wskazując, że do Sądu wpływa w ciągu roku kalendarzowego kilkanaście wniosków skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. W ocenie Prezesa Sądu, Dyrektor Aresztu Śledczego w żaden sposób nie utrudniał skarżącemu wysyłki korespondencji. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z wyłącznej winy skarżącego, który pomimo możliwości podjęcia odpłatnej pracy, która umożliwiłaby mu uzyskanie środków finansowych na prowadzenie "bogatej" korespondencji z sądami powszechnymi, odmówił podjęcia pracy w Areszcie Śledczym. Reasumując skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania z własnej winy. Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. Prezes Sądu Apelacyjnego odmówił przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego z [...] stycznia 2021 r., podnosząc w uzasadnieniu analogiczne argumenty jak w postanowieniu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. R. S. wniósł skargę do sądu administracyjnego na postanowienie z [...] marca 2021 r., podtrzymując argumenty, że odwołanie oddał administracji aresztu śledczego, do wysłania, w dniu [...] lutego 2021 r., jednakże Dyrektor Aresztu odmówił wysłania korespondencji, czego dowodem jest wniosek skarżącego i decyzja Dyrektora. Korespondencja skarżącego nie była wysyłana od początku stycznia do końca pobytu w tym areszcie śledczym. Dopiero po zmianie aresztu skarżący miał możliwość wysłania korespondencji, co niezwłocznie uczynił. W jego ocenie nie może ponosić konsekwencji bezprawnych działań Dyrektora Aresztu. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu A. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo Prezes Sądu wyjaśnił, powołując się na stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż przyjął, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 58 k.p.a. jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu na podstawie art. 134 k.p.a. niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony. W piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego poparł skargę, wywodząc, że praktyka opóźniania wysyłania korespondencji skarżącego przez administrację aresztu powinna być znana sądowi z urzędu, z innych spraw skarżącego. Pełnomocnik wskazał, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania przed rozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniesienie przez skarżącego skargi na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu przed rozpoznaniem jego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było podyktowane pouczeniem wystosowanym wobec niego w innej sprawie, w której złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Z pouczenia wynikało, że skarga do sadu przysługuje wyłącznie na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a nie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga została oddalona, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte takimi wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jego uchylenie (stwierdzenia nieważności). Faktem bezspornym w rozpoznawanej sprawie jest to, że skarżący wniósł odwołanie do decyzji Prezesa Sądu O. w R. z [...] stycznia 2021 r. po upływie ustawowego terminu. Decyzja została doręczona w dniu 2 lutego, termin upłynął w dniu [...] lutego 2021 r. Za termin wniesienia odwołania (oraz wniosku o przywrócenie terminu) należy uznać dzień [...] lutego 2021 r. Taka data, ze stemplem Zakładu Karnego w C. widnieje na przesyłce pocztowej zawierającej odwołanie skarżącego. W świetle treści przepisu art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a., data złożenia pisma w administracji Zakładu Karnego w C. jest datą wniesienia przez skarżącego odwołania. Biorąc pod uwagę, że przedmiotem skargi jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, taka konstatacja byłaby w zasadzie wystarczająca do oddalenia skargi. Treść art. 134 § 1 k.p.a. nie pozostawia żadnego pola manewru organowi, bazuje na prostym sylogizmie: jeśli odwołanie jest wniesione po terminie, należy wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wymaga jednak szerszego spojrzenia na sprawę. Do Prezesa Sądu Apelacyjnego, jako organu właściwego do rozpatrzenia odwołania, wpłynęły w tym samym czasie dwa pisma skarżącego: odwołanie oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Prezes Sądu przyjął następującą kolejność działań: najpierw wydał postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania (z [...] marca 2021 r.), następnie wydał postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (z [...] kwietnia 2021 r.). W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie taka kolejność działań procesowych organu odwoławczego jest błędna z dwóch względów. Po pierwsze, Sąd dostrzega rozbieżność w orzecznictwie dotyczącą wydawania postanowień w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (art. 59 § 2 k.p.a.) oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.). Mając świadomość tego, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd o konieczności wydawania dwóch postanowień, skład orzekający w rozpoznawanej sprawie zdecydowanie przychyla się do stanowiska przeciwnego (zaprezentowanego m.in. w wyroku NSA z 24 września 2008 r., I OSK 1490/07; wyroku WSA we Wrocławiu z 24 listopada 2011 r., IV SA/Wr 506/11; wyroku WSA w Lublinie z 2 lutego 2017 r., III SA/Lu 1065/16; wyroku WSA w Gdańsku z 26 kwietnia 2018, III SA/Gd 154/18; wyroku WSA w Rzeszowie z 4 grudnia 2019 r., II SA/Rz 1115/19; wyroku WSA w Krakowie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Kr 436/19; w doktrynie: R. Stankiewicz, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, wyd. 4, Warszawa 2017, s. 551). W ocenie Sądu relacja między obydwoma przepisami powinna być ujmowana następująco: przepisy te regulują dwie odrębne sytuacje: pierwszą, odnoszącą się do sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania i złożyła wniosek o przywrócenie terminu oraz drugą – w której doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ale strona nie złożyła wniosku o jego przywrócenie. W pierwszej sytuacji zastosowanie znajduje wyłącznie art. 59 § 2 k.p.a. – obowiązkiem organu jest rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu i wydanie stosownego postanowienia – o przywróceniu lub o odmowie przywrócenia terminu. Każde z tych postanowień wyklucza wydanie kolejnego postanowienia – stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.). Wydawanie takiego postanowienia jest po prostu zbędne, prowadzi do niepotrzebnego mnożenia aktów, na które przysługują oddzielne skargi do sądu administracyjnego. Jest kwestią oczywistą, że wniosek o przywrócenie terminu ma rację bytu wyłącznie w sytuacji, gdy doszło do uchybienia terminu. Zarówno pozytywne jak i negatywne dla strony postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu jest wystarczającym potwierdzeniem, że doszło do uchybienia terminu. Z brzmienia art. 59 § 2 k.p.a. wynika jednoznacznie, że postanowienia te są ostateczne, zatem zamykają dany etap postępowania. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. (z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 58 k.p.a.), całkowicie zbędne jest wydawanie kolejnego postanowienia, stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w oparciu o art. 134 k.p.a. Prowadzi to w istocie do wydania dwóch postanowień rozstrzygających o tym samym – że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania (nie ma znaczenia, że postanowienie z art. 59 § 2 k.p.a. stwierdza ten fakt jedynie pośrednio, jako przesłankę rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu). Po drugie, nawet w orzeczeniach opowiadających się za przeciwnym poglądem dopuszczającym wydawanie dwóch postanowień, zdecydowanie i jednoznacznie uznaje się za konieczne rozpatrzenie w pierwszej kolejności wniosku o przywrócenie terminu. Wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu jest uznawane za działanie niezgodne z prawem (por. przykładowo: wyrok WSA we Wrocławiu z 10 kwietnia 2018 r., IV SA/Wr 133/18; wyrok WSA w Krakowie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Kr 436/19; wyroki WSA w Warszawie z 22 stycznia 2020 r., II SA/Wa 2100/19 i z 23 stycznia 2020 r., VII SA/Wa 1516/19; w doktrynie: B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 15, Warszawa 2017, s. 709). Błędy procesowe Prezesa Sądu Apelacyjnego nie wpłynęły jednak na wynik sprawy, nie miały też negatywnych konsekwencji dla dochodzenia przez skarżącego ochrony prawnej przed sądem administracyjnym. Po pierwsze, jak już wyżej wskazano, uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego było bezsporne. Gdyby nie wniosek o przywrócenie terminu, postanowienie wydane na podstawie art. 134 k.p.a. nie budziłoby żadnych zastrzeżeń. Po drugie, wniosek skarżącego o przywrócenie terminu został rozpoznany, skarżącemu doręczono postanowienie w tym przedmiocie, miał możliwość jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. Są to postanowienia wydane w oparciu o odrębne podstawy prawne, wskazujące w każdym przypadku, że są to postanowienia ostateczne. Ostateczny charakter postanowienia wskazuje na to, że żadne czynności nie są już w postępowaniu (w danej instancji) podejmowane. Zarówno zatem postanowienie wydawane na podstawie art. 59 § 2, jak i art. 134 k.p.a. są postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie na które służy skarga na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nawet wśród przedstawicieli poglądu wskazującego na konieczność wydania w analizowanej sytuacji dwóch postanowień, nie jest kwestionowany fakt, że postanowienie wydane na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. jest zaskarżalne do sądu administracyjnego (por. B. Adamiak, op. cit., s. 709). Na marginesie jedynie należy odnotować, że pouczenie zawarte w postanowieniu z [...] kwietnia 2021 r. o odmowie przywrócenia terminu, jest błędne. Na to postanowienie nie służy zażalenie, jest ono ostateczne (art. 59 § 2 k.p.a.), jako kończące postępowanie jest zaskarżalne do sądu administracyjnego. Po trzecie, w obydwu postanowieniach Prezes Sądu Apelacyjnego zastosował tą samą argumentację, która co do meritum zasługuje na pełne uwzględnienie. Fakt, że skarżący wniósł odwołanie po terminie wynika z przyczyn leżących po jego stronie, co jednoznacznie wynika z wyjaśnień Dyrektora Aresztu Śledczego w T. , przedłożonych w związku z zapytaniem skierowanym przez Prezesa Sądu Apelacyjnego. Po czwarte, nie są zasadne argumenty podniesione w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z [...] lipca 2021 r. Sądowi z urzędu znana jest powoływana przez pełnomocnika sprawa, w której Prezes Sądu Okręgowego w L. zajął błędne stanowisko w kwestii zaskarżalności postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (sprawa o sygn. akt II SA/Lu 290/21). Nie można uznać, że błędne stanowisko zajęte przez inny organ może być podstawą oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Prezesa Sądu Apelacyjnego. Wypada odnotować, że w rozpoznawanej sprawie skarżący był pouczony o możliwości zaskarżenia obydwu postanowień. Po piąte, biorąc pod uwagę przedstawione wyżej argumenty, prawidłowy tok postępowania w ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, powinien sprowadzać się do wydania jednego postanowienia, odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wydawanie zaskarżonego postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu było zbędne. W perspektywie realnej ochrony praw skarżącego uchylenie zaskarżonego postanowienia jest jednak równie zbędne, gdyż nie zmieni jego sytuacji prawnej. Uchylenie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu nie otworzy drogi do rozpoznania odwołania, wobec wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 68).