II SA/Bd 370/21
WyrokWSA w Bydgoszczy2021-08-10
Skład orzekający: Anna Klotz, Joanna Janiszewska-Ziołek, Renata Owczarzak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę Ośrodka Sportu i Turystyki, która została częściowo zabudowana zapleczem basenowym (szatnie, WC) i zagospodarowana jako teren rekreacyjny (plaża), a następnie wynajmowana na cele komercyjne, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.?Ratio decidendi
Cel wywłaszczenia, jakim była budowa Ośrodka Sportu i Turystyki, obejmujący budowę basenu wraz z infrastrukturą (zaplecze socjalne, tereny zielone do plażowania), został uznany za zrealizowany. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, realizacja celu wywłaszczenia wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości, nawet jeśli nastąpiła ona z naruszeniem terminów lub nieruchomość została później wykorzystana w inny sposób.Stan faktyczny
Skarżący domagali się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, twierdząc, że nie została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia (budowa Ośrodka Sportu i Turystyki). Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę basenu kąpielowego wraz z zapleczem socjalnym i zagospodarowanie terenu zielonego jako miejsca do plażowania. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów materialnego i procesowego, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego i niezastosowanie przepisów dotyczących zbędności nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi E. M. i A. J. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Wojewoda Kujawsko-Pomorski, działając na podstawie m.in. art. 136 ust. 3, art. 137 oraz art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., dalej powoływanej jako "u.g.n.") utrzymał w mocy decyzję Starosty Ś. z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy E. M. i A. J. (dalej powoływanym jako "Skarżący") zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach.
Wnioskiem z dnia [...] września 2011 r. Skarżący wnieśli o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako dawna działka nr [...] (obecnie po podziale oznaczonej jako działki nr [...]) zapisana w KW [...], powołując się przy tym na treść art. 136 ust. 3 oraz 137 u.g.n. i podnosząc, że ww. nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Decyzją z dnia [...] r. Starosta Ś. odmówił zwrotu nieruchomości obejmującej działki obecnie oznaczone jako [...], a decyzja ta uchylona została następnie przez Wojewodę [...], który przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W związku z ustaleniem przez organ I instancji w toku ponownie prowadzonego postępowania, że Skarżący nie domagają się zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz że wnoszą o zmianę decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...].06.2001 r. znak: [...] odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości M. J., poprzez orzeczenie zwrotu całości lub ewentualnie części nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...], Starosta decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Wojewodę.
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 802/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił ww. decyzję Starosty oraz utrzymująca ją w mocy decyzję Wojewody w części dotyczącej umorzenia postępowania w stosunku do działki nr [...], wskazując w uzasadnieniu, że na skutek zmiany stanu prawnego (w szczególności całkowitej zmiany treści art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. wprowadzonej ustawą z dnia 20 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), nowo złożony wniosek o zwrot nieruchomości winien być merytorycznie rozpoznany, mimo uprzedniego wydania ostatecznej decyzji z dnia [...].06.2001 r., bowiem zmiana stanu prawnego (od dnia [...] września 2004 r.) spowodowała powstanie nowej sprawy.
Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Starosta Ś. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. odmówił Skarżącym zwrotu nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. 0,9931 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr KW [...].
W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności opisał dotychczasowy przebieg sprawy, wskazując w szczególności, że nieruchomość, stanowiąca wówczas własność A. i A. W. i składająca się z działek o nr [...], wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r.) umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym z dnia [...].03.1974 r. Nr Rep. [...] Zgodnie zaś z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady N. w B. z dnia [...].12.1971 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, nieruchomość ta została wywłaszczona pod budowę Ośrodka Sportu i Turystyki "[...]" w B.. Przy czym, jak wskazał organ, ww. działka nr [...] (której dotyczył wniosek z [...].09.2011) została podzielona na działkę [...], sklasyfikowaną jako tereny przemysłowe, stanowiące własność [...] Sp. z o.o. – od której to zwrotu Skarżący w toku postępowania odstąpili – oraz działkę [...] sklasyfikowaną jako zurbanizowane tereny niezabudowane i tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, stanowiące własność Gminy B.. Jak ustalił Starosta, w aktualnym planie zagospodarowania przestrzennego działka nr [...] przeznaczona jest na teren usług sportu i rekreacji, jest niezabudowana, w części zakrzaczona, a na gruncie widoczne są pozostałości po dawnych zabudowaniach (płyty betonowe i gruz). Z materiałów zebranych przez Starostę wynika, że na działce tej znajdowały się obiekty Ośrodka Sportu i Turystyki "[...]", tj. budynku szatni i wc, służące obsłudze odkrytego basenu kąpielowego, znajdującego się na dz. [...], ułożona została droga z płyt betonowych oraz urządzona została zieleń towarzysząca służąca jako teren rekreacyjny dla osób korzystających z basenu. Basen ten, jak wskazał, ze względu na stan techniczny został zamknięty w lipcu 2003 r. Powyższe w ocenie organu świadczy o tym, że działka została w pełni wykorzystana z celem wywłaszczenia określonym w ww. umowie cywilno-prawnej z [...].03.1974 r.
Jednocześnie, organ wskazał, że w niniejszej sprawie, nie było podstaw do oceny zbędności nieruchomości na cel jej wywłaszczenia przez pryzmat upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem okoliczności faktyczne sprawy określone w tym przepisie zaistniały przed jego wejściem w życie (przed 1.01.1998 r.), bądź odpowiednio przed wejściem w życie nowelizacji tego przepisu (przed 22.09.2004 r.). Wskazał też, że zgodnie z wyrokiem TK z 13.03.2014 r. o sygn. akt P 38/11 - art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji.
Wskazał, że w sprawie bezspornym jest, to, że przed dniem [...] września 2004 r. na działce nr [...] znajdowało się zaplecze socjalne basenu kąpielowego, co potwierdza m.in. protokół sporządzony przez pracownika Urzędu M. B. w dniu [...].11.2000 r. oraz mapa załączona do tego protokołu. Ponadto biorąc pod uwagę zapisy planów miejscowych – obecnego oraz z dnia [...].11.1994 r. – należy stwierdzić, że cel na który przedmiotowa działka została wywłaszczona nie uległ znaczącej zmianie. W toku postępowania nie udało się ustalić, w którym roku rozpoczęła się budowa obiektów, jednak z dostępnych dokumentów wynika, że do lipca 2003 r. na terenie działki oraz na działkach przyległych funkcjonował odkryty basen wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Basen do 1981 r. administrowany był przez B. K. S., a następnie po przejęciu do 2004 r. przez Ośrodek Sportu i Rekreacji w B.. Skoro zatem w 1981 r. teren został przekazany wraz z obiektami ww. Ośrodkowi Sportu i Rekreacji, to w ocenie organu, należy uznać, że obiekty budowlane zostały wybudowane przed rokiem 1981. Powyższe potwierdzają także m.in. udostępnione przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii zdjęcia lotnicze z roku 1975 i 1996, na których widać basen oraz budynek stanowiący zaplecze socjalne. Starosta wskazał również, że w sprawie nie ma zastosowania art. 136 ust. 2 u.g.n., bowiem Gmina B. nie podjęła decyzji zmierzającej do zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel nie określony w umowie sprzedaży. Podniósł, że w sprawie cel wywłaszczenia został zrealizowany i nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Jeżeli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nieruchomości nie jest możliwy bez względu na to kiedy realizacja ta nastąpiła. Starosta zaznaczył, że zastosowania w sprawie nie znajduje również obowiązujący od dnia [...].09.2004 r. art. 137 ust. 2 u.g.n., wskazując jednocześnie, że z zebranych dokumentów wynika, że do 2003 r. działka wykorzystywana była zgodnie z celem wywłaszczenia, który osiągnięty jest nie tylko wtedy, gdy zostanie wybudowany główny cel wywłaszczenia, ale także gdy zostanie utworzona na nim infrastruktura dla tego przedsięwzięcia. Ponadto za niemające znaczenia dla niniejszego postępowania organ uznał: umowę dzierżawy w latach 1994-2004, której przedmiotem były pomieszczenia dla celów handlowych i magazynowych na przedmiotowej nieruchomości – ponieważ, jak wskazał, mimo tej umowy nadal realizowany był cel wywłaszczenia nieruchomości – oraz decyzję dotyczącą zwrotu działek nr [...]
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli Skarżący, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 136 ust. 1-5 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., poprzez ich niezastosowanie mimo wytycznych zawartych w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2016 r. wskazujących, że niniejsza sprawa jest sprawą nową i należy stosować do niej przepisy u.g.n. w brzmieniu po jej nowelizacji, w szczególności odnośnie terminów wymienionych w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.,
b) art. 137 ust. 2 w zw. z art. 216 u.g.n. poprzez błędne przyjęcie, że na całym terenie obecnej działki [...] zrealizowano cel wywłaszczenia, w związku z czym nie podlega ona zwrotowi,
c) art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 216 u.g.n., poprzez błędne przyjęcie, że cały teren obecnej działki nr [...] nie stał się zbędny na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, mimo tego, że nigdy nie został w żaden sposób zabudowany, ani w inny sposób zagospodarowany, bądź wykorzystany na działalność związaną z obsługą basenu,
2. naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez brak dokonania niezbędnych ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek zwrotu nieruchomości przewidzianych w art. 136 i 137 u.g.n. oraz czy do [...].03.1981 r. rozpoczęto realizację celu na działce i czy do [...].03.1984 r. realizacja celu została zakończona oraz ewentualnie na jakim obszarze działki cel został zrealizowany,
b) art. 78 k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych,
3. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został określony prawidłowo, a nie w sposób zbyt ogólny, a w konsekwencji niemożliwy do zrealizowania oraz że działka [...] została w całości wykorzystana na realizację celu wywłaszczenia, podczas gdy około ľ działki nigdy nie było spożytkowane na jakikolwiek cel publiczny, a część działki, na której zlokalizowano wc i szatnię ze względu na brak realizacji inwestycji w terminie i prowadzenie na tym terenie działalności komercyjnej przez podmiot prywatny, należy uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Jednocześnie Skarżący wnieśli o przesłuchanie świadków na okoliczność najmu od Skarbu Państwa pomieszczeń magazynowych znajdujących się na działce nr [...] w okresie od 1994 r. do 2004 r.
W uzasadnieniu odwołania wskazali w szczególności, że organ zrekonstruował stan faktyczny sprawy na podstawie szczątkowego materiału dowodowego, który nie jest wystarczający dla merytorycznego wyjaśnienia sprawy. W tym celu bowiem, jak wskazali, niezbędne jest zgromadzenie szczegółowo wymienionych przez Skarżących w odwołaniu dokumentów, a następnie wyjaśnienie kiedy rozpoczęto i zakończono budowę basenu, jakie konkretnie budowle poczynione zostały na działce 11/7 oraz czy ewentualne inwestycje miały miejsce na terenie całej tej działki, czy jej części. Uzasadniając swoje stanowisko co do braku realizacji w sprawie celu wywłaszczenia powołali się na decyzję z [...].02.1993 r. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonych nr [...], w której wskazano, że działki te – które wywłaszczone były na podstawie tego samego aktu notarialnego z [...].03.1974 r. co działka [...] – nie zostały w żaden sposób zagospodarowane. Wskazali również na okoliczność najmu pomieszczeń, dobudowanych do budynku szatni, [...]. Podkreślili, że organ nie wykazał kiedy dokładnie rozpoczęto prace mające na celu realizację budowy zaplecza basenu i kiedy zostało ono oddane do użytkowania, co ma zasadnicze znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest bowiem samo ustalenie tych okoliczności co do samego kąpieliska, którego istnienie nie dowodzi tego, że na spornych działkach stworzono jego infrastrukturę. Ponadto, jak wskazali, okoliczność przeznaczenia terenu na dany cel w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nie świadczy o jego rzeczywistym wykorzystaniu. W celu wyjaśnienia sprawy organ winien w ocenie Skarżących oprzeć się w szczególności na dokumentach, które pozwalają na poczynienie ustaleń jaki konkretnie obszar z zaznaczonymi granicami objęto wywłaszczeniem, a w ramach tego obszaru funkcje, jakie dla poszczególnych wywłaszczonych nieruchomości przewiduje plan ich zagospodarowania – czego w sprawie zabrakło.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Wojewoda powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in. że mimo, iż w niniejszej sprawie zebrano jedynie część dokumentacji (bowiem co do pozostałej części należy przyjąć że nie istnieje, m.in. z uwagi na znaczny upływ czasu), to jednak w aktach sprawy znajdują się dokumenty, stanowiące dowody pośrednie, na podstawie których można ustalić, cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości – tj. budowę Ośrodka Sportu i Turystyki "[...]". Dowody te stanowią w szczególności pismo z dnia [...].03.1969 r. informujące o przystąpieniu do opracowywania planu dzielnicy "[...]" obejmującego budowę ww. Ośrodka; dokumenty planistyczne w związku z planowaną budową ww. Ośrodka w latach 1972-1980; zdjęcia lotnicze; zdjęcia z archiwum wykonane w 1975 r., na których widać basen na ul. [...] oraz część budynku szatni i wc oraz zieleń służącą jako teren rekreacyjny; kserokopię dokumentów z postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości [...], w toku którego ustalono, że część inwestycji związanej z budową Ośrodka została zrealizowana na dawnej działce nr [...]; protokół z wizji na nieruchomości sporządzony [...].11.2000 r.; oświadczenie świadka A. B. na okoliczność, że na działce nr [...] w latach 70. i 80. ubiegłego wieku znajdował się basen, budynek socjalny oraz teren zieleni wykorzystywany do plażowania. Wojewoda wskazał jednocześnie, że wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem na budowę Ośrodka wiązało się w sprawie z budową basenu wraz z zapleczem, ale także z przeznaczeniem części terenu na miejsce służące do plażowania. Wobec tego, działka nr [...] była w pełni wykorzystana na cel wywłaszczenia.
Wojewoda nie uwzględnił także zarzutów Skarżących w zakresie nierespektowania wytycznych wyroku WSA w Bydgoszczy, wyjaśniając, że sąd odwołał się do treści znowelizowanego art. 137 u.g.n. jedynie po to by wyjaśnić brak tożsamości spraw oraz wykazać, że sprawę z wniosku z [...].09.2011 r. należy potraktować jako nową. Przy czym, w wyroku wskazano jednocześnie, że jakiekolwiek merytoryczne odniesienie się do sprawy byłoby przedwczesne.
Mając zatem na uwadze ww. okoliczności sprawy, obowiązujące przepisy oraz wyrok TK z dnia 13 marca 2014 r. organ II instancji uznał, że skoro cel wywłaszczenia, jakim była budowa Ośrodka – obejmująca również budowę basenu wraz z jego infrastrukturą – został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości przed dniem złożenia wniosku o jej zwrot, tj. przed 15 września 2011 r., co w sprawie wykazano na podstawie dowodów pośrednich, to tym samym zarzuty strony skarżącej nie zasługują na uwzględnienie, a decyzja Starosty jest prawidłowa.
Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych Skarżących, organ wskazał, że dowody te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie.
W skardze na powyższą decyzję do WSA w Bydgoszczy Skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podnieśli zarzuty oraz argumentację tożsamą z tą podniesioną już na gruncie wniesionego w sprawie odwołania. Uzasadniając skargę wskazali w szczególności na uchybienia organów w zakresie przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, które w ich ocenie nie pozwala na ustalenie, że sporna działka była użytkowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Dodatkowo zarzucili nierozstrzygnięcie przez organy wniosków dowodowych przedstawionych przez stronę w formie postanowienia.
Jednocześnie Skarżący wnieśli o przesłuchanie świadków.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie Bydgoszczy będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 25 maja 2021r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.
W następnej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z [...] stycznia 2021r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Ś. z [...] czerwca 2020r. – odmawiającej dokonania zwrotu nieruchomości (działki oznaczonej w ewidencji gruntów pod numerem [...] w B., przy ul. [...]).
Materialnoprawne podstawy realizacji zgłoszonych w niniejszej sprawie żądań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zawierają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. zatytułowanego "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Zgodnie zaś z treścią art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
W tych okolicznościach, orzekające w sprawie organy, rozpoznały żądanie Skarżących zgłoszone w trybie art. 136 u.g.n., zgodnie z zaleceniem zawartym w wyroku tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2016r. (sygn. akt II SA/Bd 802/16), który rozpoznawał skargę na decyzję umarzającą postępowanie administracyjne, a zatem na rozstrzygnięcie formalnoprawne. Merytoryczne rozpoznanie wniosku Skarżących przez organy obu instancji i wydanie kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji wypełniło dyspozycję art. 153 p.p.s.a. Organy (wbrew zarzutom skargi sformułowanym w pkt I ppkt 1 i 3) rozpoznały bowiem sprawę merytorycznie z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej w brzmieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. (ustawą z dnia [...] listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem [...] września 2004 r.).
Za podstawę rozstrzygnięcia organy przyjęły art. 136 oraz 137 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
W świetle przytoczonych powyżej przepisów pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (vide: wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 991/18 – dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r., w sprawie o sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r., poz. 376), rozstrzygając kwestię wstecznego działania art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w sytuacji gdy cel wywłaszczenia zrealizowano przed 22 września 2004 r., wskazał również, że w literalnej wykładni art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nacisk należy położyć w pierwszej mierze na ustaleniu przesłanki "cel wywłaszczenia nie został zrealizowany", a dopiero na drugim etapie i w razie niespełnienia pierwszej przesłanki - na ustaleniu, czy celu nie zrealizowano "pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna". Tym samym również według Trybunału Konstytucyjnego terminy 7 i 10 lat należy traktować jako dopełnienie przesłanki zbędności, a organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jedynie w sytuacji, gdy ta nie została jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy i w razie dokonania pozytywnego ustalenia wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie - o odmowie zwrotu.
Jednocześnie stwierdzić należy, że w sytuacji, w której cel wywłaszczenia został zrealizowany, zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Przy czym, ocenę realizacji celu wywłaszczenia należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Zatem w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła.
Mając na względzie przedstawione dotychczas rozważania stwierdzić należy, że obowiązkiem organów administracyjnych w realiach rozpoznawanej sprawy było najpierw ustalenie celu na jaki przedmiotowa działka została wywłaszczona, a następnie ustalenie, czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia.
Sprawowana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej obecnie decyzji Wojewody wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy poczynione w powyższym zakresie ustalenia są prawidłowe.
Oceniając czy organ prawidłowo ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej działki zauważyć najpierw należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy wywłaszczenie spornej nieruchomości nastąpiło w 1974r. – a zatem kilkadziesiąt lat temu, w całkowicie odmiennych od obecnych warunków ustrojowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2625/16 (dostępny jw.), wskazuje zasadnie, że interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia, w jakich ono następowało. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są bowiem między innymi od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia. Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli.
W zaskarżonych decyzjach organy przyjęły, że celem wywłaszczenia gruntu stanowiącego obecnie działkę nr ew. [...] była budowa Ośrodka Sportu i Turystyki "[...]", zaspokajającego jednocześnie potrzeby rekreacyjne mieszkańców B.. Tak oznaczony cel wywłaszczenia ma bez wątpienia charakter ogólnikowy. Dotyczy on nie tylko spornej działki lecz całego rozległego terenu. Nie stanowi przy tym przedmiotu sporu, że w toku prowadzonego przez wiele lat postępowania zainicjowanego wnioskiem Skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości niemożliwym okazało się pozyskanie decyzji Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej o zatwierdzeniu planu budowy ww. Ośrodka, powołanej w akcie notarialnym stanowiącym umowę przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dokument ten pozwoliłby na bardziej szczegółowe wskazanie celu wywłaszczenia poszczególnych terenów, które weszły w skład Ośrodka Sportu i Turystyki. Nie można więc wykluczyć, że na podstawie tego dokumentu możliwym było wskazanie jaki był zamierzony szczegółowy sposób zagospodarowania przedmiotowej działki jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej (zawarciem umowy sprzedaży). Brak tego dokumentu, zdaniem Sądu, jednak nie dyskwalifikuje przyjętego przez organy celu wywłaszczenia działki, której zwrotu domagają się Skarżący. Przyjęty przez organy cel wywłaszczenia, jakkolwiek oznaczony został w sposób ogólny, to jednak uwzględnia realia, w jakich doszło do wywłaszczenia i odpowiada standardowi prawnemu i funkcjonalnemu z chwili wywłaszczenia. Nie można więc zgodzić się z zarzutem skargi, że brak jest możliwości ustalenia celu wywłaszczenia przedmiotowej działki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że przedmiotową działkę wywłaszczono w celu utworzenia Ośrodka Sportu i Turystyki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym opis miejscowego planu szczegółowego dzielnicy "[...]", z których wynika, że na obszarze 10 ha planowano wybudowanie hali sportowej, sali gimnastycznej, a także basenów kąpielowych – w tym otwartego basenu pływackiego – k. 454 akt adm.) wskazuje zarazem na szczególny charakter przedsięwzięcia, którego realizacji służyć miało m.in. sporne wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, a które realizowane miało być stopniowo w latach 1972-1980. W ocenie sądu, brak jest zatem podstaw do formułowania zarzutu, iż orzekające w sprawie organy nie dopełniły właściwej staranności w poszukiwaniu dowodów - dokumentów związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Analiza akt sprawy wskazuje, że organy administracji podjęły szereg działań celem należytego zgromadzenia materiału dowodowego. Choć poszukiwania te nie przyniosły skutku w postaci pozyskania chociażby decyzji organów administracji architektoniczno-budowlanej to zebrany materiał dowodowy (szczegółowo opisany i omówiony w zaskarżonej decyzji Wojewody) był wystarczający do poprawnego ustalenia stanu faktycznego i właściwej oceny tej sprawy.
W ocenie Sądu w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wykazano również, że oznaczony powyżej cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zgromadzony w sprawie, obszerny materiał dowodowy (w tym dokumentacja zdjęciowa obrazująca stan przedmiotowej działki na przestrzeni lat, protokoły z oględzin nieruchomości), nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przedmiotowa działka w ramach realizacji celu wywłaszczenia weszła w skład terenu administrowanego pierwotnie przez B. K. S., a następnie (po 1981r.) przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w B.. Teren ten został wykorzystany do budowy otwartego basenu kąpielowego wraz z jego zapleczem, na który składały się także pomieszczenia WC oraz budynek szatni. Z protokołów oględzin z [...] listopada 2000r. analizowanej nieruchomości oraz załączonych do akt zdjęć wynika, że na działce nr [...] wybudowany został budynek szatni oraz WC (stanowiących zaplecze basenu kąpielowego zrealizowanego na działkach nr ew. [...]), zlokalizowano też drogę z płyt betonowych. Część ww. działki stanowił niezabudowany teren porośnięty trawnikiem i krzakami. Ten sposób zagospodarowanie terenu działki nastąpił przed 1981r. Okoliczności tej Skarżący nie kwestionują i przyznają (chociażby w uzasadnieniu odwołania), że część terenu spornej działki była wykorzystywana jako zaplecze basenu kąpielowego.
Skarżący, jak zdaje się wynikać z prezentowanej w uzasadnieniu skargi argumentacji, wywodzą swoje roszczenia z okoliczności, że tylko część działki była zabudowana, a pozostała część (teren zielony) nie została nigdy wykorzystana na cel wywłaszczenia. Zgodnie z twierdzeniami Skarżących o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia świadczy ponadto okoliczność wynajęcia pomieszczeń zaplecza basenowego firmie "[...]" na podstawie umowy obowiązującej w latach 1994- 2004 (k. 243 akt adm.).
Zarzuty skargi oparte na tak zaprezentowanej argumentacji nie zasługują na uwzględnienie.
W kontekście zarzutów odnoszących się do braku zabudowań (obiektów budowlanych) na całym terenie spornej nieruchomości to w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wywłaszczenie na cel budowy Ośrodka Sportu i Turystyki stanowi specyficzną sytuację. Tak określony cel wywłaszczenia, jak wskazano powyżej, może mieścić w sobie wiele funkcji, jakie taki ośrodek powinien spełniać. Dlatego też nawet pewne modyfikacje w ramach tak określonego celu wywłaszczenia (np. odstąpienie od budowy stadionu, czy hali sportowej i wybudowanie jedynie basenu kąpielowego wraz przyległą infrastrukturą) nie zmieniają jego istoty. Dlatego w ocenie Sądu można przyjąć, że pozyskanie terenów z przeznaczeniem na cele powszechnej rekreacji – Ośrodka Sportu i Turystyki (połączone także np. z obsianiem ich części trawą, a następnie udostępnieniem tychże terenów ludności w celu wykorzystania jako miejsca plażowania - jak miało to miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, a co wynika chociażby z dokumentacji fotograficznej) - było wystarczające do uznania, iż wynikający z akty wywłaszczenia cel nabycia przez Skarb Państwa tychże terenów został zrealizowany. W ocenianej sprawie, "Ośrodek Sportu" stanowić miał służący wypoczynkowi kompleks rekreacyjno-plażowy z basenem kąpielowym. Rodzaj celu jako ośrodka sportu – bazy rekreacyjnej, składającej się z różnej służącej do tego infrastruktury i zieleni (szatni, toalet, miejsca do plażowania) wynika pośrednio także z zagospodarowania opisanego powyżej całego obszaru jako terenu pozostającego w dyspozycji Klubu Sportowego, a następnie MOSIR w B.. Podkreślić w tym miejscu należy, że teren ośrodka sportu i turystyki nie musi być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi, jak zakładają to Skarżący. Tereny zielone, czy obiekty zaplecza należy również zaliczyć do inwestycji bazy rekreacyjnej osiedla "[...]". Należy przy tym ponownie zwrócić uwagę, że określona cytowanym już wyżej przepisem art. 137 u.g.n. istota "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. W świetle więc wskazanego przepisu, podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Określone wyżej rozumienie celu wywłaszczenia, w powiązaniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowy pozwalało, w ocenie Sądu, zaakceptować stanowisko organów obu instancji. Organy zasadnie uznały zatem, iż co do wnioskowanej do zwrotu działki cel wywłaszczenia został zrealizowany w całości. Warto też podnieść, że sporna działka obejmuje jedynie część obszaru na którym realizowany był cel wywłaszczenia. Brak więc realizacji na tymże terenie innej infrastruktury (obiektów budowlanych) – wbrew twierdzeniom Skarżących - nie może przemawiać za tym, że cel wywłaszczenia nie został w ogóle zrealizowany. Jak bowiem wyżej wskazano, stanowiący cel wywłaszczenia Ośrodek Sportu mógł składać się (i składał się – co wykazały wyniki postępowania dowodowego) nie tylko z różnej infrastruktury ale także mógł stanowić (i stanowił) ogólnodostępny teren zieleni służący celom rekreacji ludności - w tym plażowaniu przy odkrytym basenie kąpielowym.
Reasumując tę część rozważań wskazać należy, że dominującym aktualnie w orzecznictwie poglądem związanym z rozumieniem pojęcia "realizacja celu wywłaszczenia", w aspekcie o którym mowa w art. 216 u.g.n. (wywłaszczenia dokonywane na podstawie aktów prawnych aktualnie nie obowiązujących) jest stanowisko, że celu wywłaszczenia dokonanego w dość odległej przeszłości nie można interpretować, w szczególności co do precyzji użytych w decyzji czy innym akcie wywłaszczeniowym sformułowań, według aktualnych standardów. Pogląd ten podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W przeszłości cel wywłaszczenia określany był na ogół ogólnikowo. Tak też należy interpretować to pojęcie obecnie. Nie jest koniecznym ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu (czy np. na działce wnioskowanej do zwrotu miał powstać basen, czy też jego zaplecze), jeżeli w akcie wywłaszczeniowym wskazywano, że miała być to np. budowa ośrodka sportowego. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczy wykazać, iż dany obszar został zagospodarowany jako przestrzeń rekreacyjna, także uwzględniając niezbędną do funkcjonowania basenów kąpielowych infrastrukturę dodatkową – przykładowo plażę oraz budynki zaplecza. Raz jeszcze zatem przypomnieć należy, że realizacja inwestycji w postaci budowy ośrodka sportu (bazy rekreacyjnej) obejmować musi ze swej natury nie tylko wykonanie samych budynków, czy innych obiektów budowlanych, ale także innych elementów składających się na infrastrukturę tego ośrodka. Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia oznacza natomiast sytuację, w której w okazuje się, że w ogóle nie było powodów do wywłaszczenia. Należy też zauważyć, że wbrew twierdzeniom Skarżących, jeżeli celem wywłaszczenia była budowa Ośrodka Sportu i Turystyki, to ścisłe ustalanie celu wywłaszczenia, w sensie ustalania konkretnych obiektów lub elementów infrastruktury, jakie miały powstać na spornej działce, nie jest konieczne.
Nie mógł odnieść skutku zarzut dotyczący wykorzystywania budynków zaplecza basenowego przez firmę "[...]" na podstawie umowy najmu obowiązującej od 1994r.
W tym miejscu należy bowiem zaakcentować, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, utrwalone jest stanowisko (przyjęte również przez skład orzekający w niniejszej sprawie), wedle którego, jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Tym samym w sytuacji, gdy nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, to prawo byłego właściciela (bądź jego spadkobierców) do żądania jej zwrotu wygasło. Wedle tego stanowiska nie ma znaczenia, że po realizacji celu wywłaszczenia nieruchomość była wykorzystywana w inny sposób i przez inny podmiot, niż ten na rzecz którego wywłaszczenie nastąpiło. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to - w zakresie jego wykonywania - poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (zob. przykładowo jedynie wyroki NSA: z 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1138/08, z 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1025/09, z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 471/09, z 28 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1858/11, 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2455/17 – dostępne na stronie jw.). Innymi słowami istotne jest przede wszystkim nie to, czy obecnie jest realizowany cel ówczesnego wywłaszczenia, ale czy w przeszłości cel ten został zrealizowany, nawet jeśli potem od niego odstąpiono (jak w realiach rozpoznawanej sprawy, albowiem teren kąpieliska na przestrzeni lat ulegał degradacji i ostatecznie został zlikwidowany). Zmiana sposobu zagospodarowania terenu na przestrzeni wielu lat nie uzasadnia zatem, w ocenie Sądu, zwrotu spornej nieruchomości. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 12/11 "Nie można zatem mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, oddanie w użytkowanie, najem, dzierżawę lub w trwały zarząd)".
Z tego też względu zasadnie Wojewoda uznał, że dowody zaproponowane przez Skarżących w toku postępowania (zmierzające do wykazania zmiany przeznaczenia budynków zaplecza basenu na pomieszczenia handlowo-magazynowe – co miało miejsce od 1994r.) nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.
W tym miejscu należy też wskazać, że niezasadnie został podniesiony zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 78 k.p.a.
Przepis art. 78 § 1 k.p.a. gwarantuje stronie postępowania administracyjnego możliwość spowodowania, aby organ administracji zebrał cały materiał dowodowy. Celem zaś regulacji zawartej w art. 78 § 2 k.p.a. jest uniemożliwienie stronie przeciągania postępowania przez zgłaszanie zbędnych wniosków dowodowych, tj. dotyczących takich okoliczności, które już zostały bezspornie ustalone. Chodzi zatem zarówno o okoliczności stwierdzone za pomocą dowodów, jak i o fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu. Organ administracji jest zatem uprawniony do oceny potrzeby przeprowadzenia dowodu i nie naruszy przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli odmówi przeprowadzenia dowodu, powołując się na zbędność jego przeprowadzenia w świetle komentowanego przepisu – jak ma to miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Wojewoda odniósł się bowiem do wniosków dowodowych zgłoszonych przez Skarżących – czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyniąc zadość wymogom określonym w art. 78 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd również nie znalazł podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. W odniesieniu do wniosku dowodowego Skarżących, zawartego w skardze o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków to wskazać należy, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu, ale tylko z dokumentów i tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza bowiem ścisłe granice wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (vide: wyrok. NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSA WSA 2006/2, poz. 45). Ponadto sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów uprawnienia, aby dopuścić dowód z przesłuchania świadków. Z tej przyczyny wniosek Skarżących nie mógł zostać uwzględniony.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że organy słusznie odmówiły wnioskującym zwrotu wywłaszczonej działki nr [...], ponieważ z uwagi na realizację na tej działce celu wywłaszczenia jej zwrot nie był możliwy w świetle art. 136 ust. 3 u.g.n..
Jednocześnie, Sąd nie dostrzegł przywołanych w skardze uchybień procesowych ani naruszenia prawa materialnego, które zaważyłoby na bycie prawnym zaskarżonych decyzji, stąd zarzuty skargi uznał za nietrafne. Organy, wykazując w sposób odpowiadający wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. realizację zamierzonego przy wywłaszczeniu celu związanego z potrzebami Ośrodka Sportu i Turystyki dostatecznie i prawidłowo wyjaśniły kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu działki obecnie oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...].
Mając to na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako niezasadną.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło