I FZ 113/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 504/20 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. w W. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 30 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 504/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu wniosku L. sp. z o.o. w W. (dalej: Strona, Spółka lub Skarżąca), odmówił wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. (dalej: Naczelnik UCS) z dnia 30 lipca 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. 2. Stan sprawy przedstawiony w postanowieniu Sądu pierwszej instancji 2.1. W skardze (zawartej w piśmie z dnia 17 września 2020 r.) Strona zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Naczelnika UCS. Uzasadniając wniosek podała, że: - wyegzekwowanie należnej kwoty miałoby niekorzystny wpływ na sytuację finansową Spółki, w tym na utratę przez nią płynności finansowej i w konsekwencji na możliwości realizacji zleceń spedycyjnych; - w wyniku zaistniałej sytuacji epidemiologicznej i wprowadzenia mechanizmu lock-down dramatycznie spadły obroty branży TSL, w której działa; - nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku była okoliczność uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierowanych do Skarżącej decyzji wydanych w analogicznych sprawach za następne okresy rozliczeniowe objęte kontrolą przez Naczelnika UCS, tj. za kwiecień-czerwiec 2015 r. 2.2. Postanowieniem z dnia 8 października 2020 r. Naczelnik UCS odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji 3.1. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). 3.2. Sąd ocenił, że: - twierdzenia Spółki, niepoparte stosownymi dokumentami i wiarygodnymi danymi, nie mogły przyczynić się do uwzględnienia wniosku; - twierdzenia były lakoniczne i ogólnikowe, nie pozwalały na zrekonstruowanie sytuacji majątkowej Spółki; - niewystarczającym jawiło się samo powołanie na zaistniałą sytuację epidemiologiczną bez sprecyzowania, w jaki sposób wpływa ona na możliwość wystąpienia u Skarżącej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. 4. Zażalenie Spółki 4.1. Zażaleniem (sporządzonym przez adwokata) Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości, wniosła o jego zmianę oraz wstrzymanie wykonania decyzji, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Domagała się zmiany postanowienia na podstawie art. 61 § 4 P.p.s.a. w związku z okolicznościami podanymi w zażaleniu oraz załączonymi do niego dokumentami, a także o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania. 4.2. Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1) art. 61 § 3 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a to: - wobec uznania, że przedmiotowy wniosek nie został należycie uzasadniony, podczas gdy wymieniony przepis nie nakłada obowiązku wskazania szczegółowego zestawienia dokumentów odnoszących się do sytuacji płatniczej wnioskodawcy oraz dotyczących wpływu pandemii, a jedynie uprawdopodobnienie, iż brak wstrzymania decyzji spowoduje np. takie skutki, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło; - w sytuacji, gdy decyzje wydane w analogicznych sprawach za następne okresy kontroli dokonanych przez Naczelnika UCS, tj. za miesiące kwiecień-czerwiec 2015 r. zostały prawomocnie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1367/19, I FSK 2095/19, I FSK 622/20, a w konsekwencji zlekceważenie faktów notyfikowanych przez Skarżącą, a które to miały zastosowanie do wszystkich kontroli podatkowych prowadzonych względem Strony i z których wynika oczywista bezzasadność wydawanych decyzji przez organy; 2) art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. przez poczynienie przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie akt sprawy za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia przez: - błędne ustalenie, iż Strona nie uprawdopodobniła, że wykonanie decyzji wiązać się będzie z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; - błędne ustalenie, że przesłanki wskazane w uzasadnieniu oddalonego wniosku, które uzasadniają interes prawny Strony we wstrzymaniu wykonania decyzji wynikają wyłącznie z jej twierdzeń, podczas gdy oparte one były na faktach notoryjnych, zaś w sytuacji stwierdzenia braków we wniosku polegających na niepowołaniu, w ocenie sądu, okoliczności wskazujących, że wykonanie aktu mogłoby wyrządzić Stronie znaczną szkodę lub wywołać trudne do odwrócenia skutki, winien wezwać ją do uzupełnienia wniosku w trybie przewidzianym art. 49 § 1 P.p.s.a.; ponadto dopuszczalne jest uwzględnienie wniosku niezawierającego dodatkowej argumentacji wnioskodawcy; - błędne ustalenie, że Sąd rozpoznając wniosek bierze pod uwagę wyłącznie okoliczności w nim wskazane, kiedy w rzeczywistości Sąd jest zobowiązany badać wszelkie okoliczności i dokumenty znane z urzędu; - pośrednio błędne ustalenie, iż egzekucja środków objętych decyzją dokonana na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zajęcie rachunków bankowych Strony nie spowoduje wystąpienia znacznej szkody, czy trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy blokada rachunków Spółki doprowadzi do bezpowrotnej utraty znaczących kwot lub do upadłości. 4.3. Jednocześnie Spółka wniosła o przeprowadzenie w sprawie dowodów w oparciu o art. 106 § 3 P.p.s.a. z: - wyciągów z rachunków bankowych Strony; - tytułu wykonawczego z dnia 25 stycznia 2019 r. nr [...]; - umów o pracę i aneksów do umów o pracę pracowników zatrudnionych u Strony; - sprawozdania finansowego. Spółka zaznaczyła, że przedłożenie tych dokumentów na wcześniejszym etapie postępowania nie było możliwe. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie było pozbawione usprawiedliwionych podstaw i jako takie podlegało oddaleniu. 5.2. Analiza treści wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji potwierdziła stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie uprawdopodobniła w dostateczny sposób ziszczenia się przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Złożony wniosek istotnie nie zawierał argumentów, które mogłyby przemawiać za koniecznością przyznania Spółce tego rodzaju ochrony. Przypomnieć należało, że wniosek zawierał tylko ogólnikowe stwierdzenia, że: - wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do pogorszenia płynności finansowej Spółki, co zaburzy możliwość podejmowania i wykonywania zleceń spedycyjnych; - obroty w branży TSL spadły na skutek stanu epidemii i wdrożonego mechanizmu lock-down; - wszczęcie egzekucji uniemożliwi Spółce dalsze funkcjonowanie; - decyzje w analogicznych sprawach podatkowych Strony zostały uchylone. Sąd pierwszej instancji trafnie zatem przyjął, iż w oparciu tak umotywowany wniosek nie można było stwierdzić, aby rzeczywiście w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki określone w art. 61 § 3 P.p.s.a., które przemawiałyby za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Strona nie podała żadnych konkretnych informacji i dowodów, na podstawie których można byłoby przyjąć, że wykonanie tej decyzji będzie w rzeczywistości skutkowało podanymi przez Stronę konsekwencjami. Spółka twierdziła, że wykonanie decyzji w związku ze skutkami wywołanymi epidemią narażą ją na upadłość, ale jednocześnie nie przedstawiła motywów uprawdopodobniających możliwość jej zaistnienia. Tymczasem Sąd rozpatrujący ów wniosek nie był uprawniony z urzędu poszukiwać za Stronę argumentów oraz danych finansowych na poparcie wniesionego żądania procesowego. To na Stronie bowiem (reprezentowanej w tym przypadku dodatkowo przez zawodowego pełnomocnika) spoczywał obowiązek takiego uzasadnienia wniosku, aby okazał się on wystarczająco precyzyjny i dotyczył konkretnych okoliczności, które kwalifikują się do merytorycznej oceny z punktu widzenia wpływu na kondycję finansową Spółki. W gestii Strony, jako znającej dokładnie okoliczności z zakresu jej sytuacji finansowej, leżało podanie ich we wniosku celem uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Podkreślenia przy tym wymaga, że samo ogólne wskazanie w treści wniosku na stan epidemii oraz spadek obrotów w branży TSL, bez zobrazowania konkretnymi danymi, jak te okoliczności przekładały się sytuację finansową Skarżącej, nie było wystarczające do oceny, czy rzeczywiście powołane we wniosku okoliczności dają podstawę do stwierdzenia, że spełnione są ustawowe przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji. Przyjmując przeciwnie, czyli zgodnie z oczekiwaniami Strony, należałoby w istocie uznać, że z uwagi na ogólne skutki negatywne epidemii, co do zasady każdy podmiot gospodarczy (a więc nawet ten w dobrej kondycji finansowej), zasługuje na wstrzymanie wykonania decyzji, w przypadku ubiegania się o zastosowanie takiej ochrony. Tymczasem ta zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. może być zastosowana dopiero przy wystąpieniu przesłanki w nim przewidzianej. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie przyjął, iż ogólnie sformułowany wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji i lakoniczna argumentacja Strony w przedmiotowym zakresie nie dawały podstaw do uwzględnienia jej żądania o przyznanie ochrony tymczasowej, o której mowa w tym przepisie. 5.3. Spółka bezzasadnie w zażaleniu wywodziła, że Sąd w przypadku uznania, iż wniosek nie zawierał okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji, powinien wezwać ją o ich podanie w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. W świetle tego przepisu wzywa się o uzupełnienie lub poprawienie pisma, w sytuacji, gdy nie można mu nadać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Dotyczy on więc braków formalnych pisma (np. brak podpisu, brak dokumentu pełnomocnictwa, brak odpisu), a nie jego merytorycznej zawartości, którą w tej sprawie była argumentacja popierająca żądanie wstrzymania wykonania decyzji. Przepisy dotyczące instytucji wstrzymania wykonania decyzji nie przewidują kompetencji dla sądu w zakresie wezwania o uzupełnienie motywów wniosku, ani też - jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy (por. art. 255 P.p.s.a.) - możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. Zatem, jak już wzmiankowano, w przypadku, gdy sąd orzeka na wniosek strony o zasadności wstrzymania w danej sprawie wykonania zaskarżonego aktu, to na podmiocie inicjującym takie postępowanie spoczywa obowiązek dostatecznego sformułowania wniosku. Brak w takim wniosku danych warunkujących wyprowadzenie oceny, że zachodzą przesłanki zastosowania ochrony tymczasowej, nie jest brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie pismu dalszego biegu. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji, w sytuacji braku należytego uzasadnienia wniosku, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. (w tym również w przypadku braku dokumentacji źródłowej pozwalającej w sposób należyty zweryfikować argumentację tego wniosku), nie był obowiązany na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. do wezwania Skarżącej do jego uzupełnienia. 5.4. Za zasadnością wniosku Strony nie mógł przemawiać argument odwołujący się do okoliczności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych w jej analogicznych sprawach podatkowych. Przy rozważaniu wystąpienia przesłanek umożliwiających udzielenie ochrony tymczasowej Sąd pierwszej instancji nie może analizować zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w tym również w kontekście zapadłych innych orzeczeń sądowych w sprawach podmiotu wnioskującego o wstrzymanie aktu. Innymi słowy, ustalenie, czy należy wstrzymać wykonanie decyzji, nie jest w żaden normatywny sposób powiązane z przypuszczeniami co do tego, czy skarga ma szanse na uwzględnienie. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi - mimo, że jest ona budowana na zarzutach naruszenia prawa - samo przez się nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności; przesłanki zaś umożliwiające takie wstrzymanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie nawiązują w żaden sposób do merytorycznej zasadności/prawidłowości działań podjętych przez organ w toku postępowania zakończonego aktem zaskarżonym do sądu. 5.5. Nie mógł również zostać uwzględniony wniosek Strony o przeprowadzenie dowodów z dokumentów (zob. pkt 4.3 tego uzasadnienia). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia w tym zakresie, że zażalenie nie jest środkiem za pomocą którego można uzupełnić złożony w sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zażalenie stanowi ustawą przewidziany środek odwoławczy od postanowienia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie może więc być skuteczne przedstawianie w zażaleniu zupełnie nowej argumentacji oraz załączanie do niego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek załatwiony odmownie w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego. Kontrola bowiem postanowienia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na rozpatrzeniu wniosku w ramach innych okoliczności niż poddane w nim ocenie, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej zawartości oraz argumentacji nie mógł zostać uwzględniony. Dopuszczenie możliwości podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i zgłaszanie dowodów na poparcie wniosku zaprzeczałoby funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i jednocześnie godziło w zasadę dwuinstancyjności postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt I FZ 79/16 i I FZ 80/16 oraz z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FZ 281/21). Spółka w zażaleniu podała, że "nie mogła na wcześniejszym etapie postępowania przedłożyć dokumentacji, bowiem obecna jej sytuacja finansowa wynika z podejmowanych działań różnych organów skarbowych". Tymczasem jeżeli Spółka już w piśmie z dnia 17 września 2020 r. będącym skargą twierdziła, że w jej przypadku dojdzie do wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w postaci upadłości, to już w nim powinna przedstawić konkretne dane, poparte, na ile to możliwe, stosownymi dokumentami, których analiza pozwalałaby uznać, że obawy Spółki nie są bezpodstawne. W sytuacji braku z jej strony przekonywujących motywów, jej twierdzenia w istocie okazały się gołosłowne. Sąd nie mógł za Stronę poszukiwać argumentów na ich poparcie, ani tym bardziej dokumentów, których do akt sądowych tej sprawy ona wówczas nie złożyła. 5.6. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty zażalenia za bezzasadne. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.