II SA/Sz 529/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r., M. S. (zwana "stroną", "skarżącą"), wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w B., z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem - M. O.. Do wniosku skarżąca dołączyła decyzję - wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2020 r. stwierdzającego okresową niezdolność męża do samodzielnej egzystencji od [...] czerwca 2020 r. do listopada 2021 r. oraz decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu mężowi świadczenia uzupełniającego. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b pkt 1 i 2, ust. 5 pkt 2 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. zwanej dalej: "u.ś.r." ), Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Burmistrza B. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według organu, nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała do ukończenia 18, ani też 25 roku życia, a zgodnie z orzeczeniem nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, której zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej zwane: "organem II instancji"), uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2021 r. w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad mężem, od dnia [...] stycznia 2021 r. na czas nieokreślony, w kwocie [...]zł miesięcznie. Jak wskazał organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji, w aktach sprawy znajduje się kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu [...] kwietnia 2012 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M., z którego wynika, że męża skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym orzeczenie wydano na stałe. Podano także, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. W dniu [...] lutego 2021 r. przeprowadzony został przez pracownika socjalnego rodzinny wywiad środowiskowy. Ustalono, że mąż skarżącej ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i opieki w codziennych funkcjonowaniu, którą otrzymuje od żony. Strona nie pracuje, na co dzień opiekuje się mężem, tj.: pomaga mu w ubieraniu, myciu, czynnościach higienicznych, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki. Organ II instancji wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, w świetle którego niedopuszczalne jest odmienne traktowanie różnych opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, w zależności od momentu powstania niepełnosprawności u tych dorosłych osób niepełnosprawnych. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Biorąc zatem pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz stanowisko sądów administracyjnych, a także fakt, że pozostałe przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały w przedmiotowej sprawie spełnione (w szczególności organ I instancji nie kwestionował faktu sprawowania opieki nad mężem przez stronę, ani zakresu tej opieki), organ II instancji przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne. Dalej organ wyjaśnił, że należało przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tj. od stycznia 2021 r.), na czas nieokreślony, gdyż na stałe zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy). Świadczenie przyznano w wysokości [...] zł miesięcznie. M. O., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] marca 2021 r., w części przyznającej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] stycznia 2021 r. na czas nieokreślony, w kwocie [...]zł miesięcznie, a konkretnie w zakresie odmowy przyznania tego świadczenia w okresie od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2020 r. (co nie zostało wskazane wprost w decyzji). Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu II instancji na podstawie art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do wydania w określonym terminie decyzji zawierającej rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] grudnia 2019 r. na czas nieokreślony, w kwocie [...]zł miesięcznie. Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1). prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 24 ust. 2a "u.ś.r., poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, kiedy spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] grudnia 2019 r.; 2) art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2020 r., stwierdzającego całkowitą niezdolność męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, w związku z czym przepis ten nie znajdował zastosowania w świetle wyjątku przewidzianego w art. 24 ust. 2a u.ś.r.; 2). przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym w szczególności orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2020 r., stwierdzającego całkowitą niezdolność męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2020 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz potwierdzającej, że wniosek o to świadczenie został złożony [...] grudnia 2019 r.; - art. 9 oraz art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie skarżącej ani w toku postępowania, ani w treści uzasadnienia decyzji, podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie nieprzyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, poczynając od dnia [...] grudnia 2019 r. (tj. zgodnie z jej wnioskiem) do dnia [...] grudnia 2020 r.; - art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez niezawarcie w decyzji jednoznacznego rozstrzygnięcia w odniesieniu do żądania przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że we wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. skierowanym do Burmistrza B. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wyraźnie wskazała, że domaga się tego świadczenia od dnia [...] grudnia 2019 r., a także powołała się na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2020 r. Skarżąca niezwłocznie dostarczyła organowi orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2020 r. stwierdzające całkowitą niezdolność męża strony do samodzielnej egzystencji. Według skarżącej, u.ś.r. nie definiuje, co należy rozumieć przez "orzeczenie o niepełnosprawności" lub "orzeczenie o stopniu niepełnosprawności". W świetle dotychczasowego orzecznictwa należy przyjąć, że "orzeczeniem o niepełnosprawności" będzie takie orzeczenie, w którym stwierdzono niepełnosprawność określoną w art. 3 pkt 21 u.ś.r. Za orzeczenie o niepełnosprawności tego rodzaju uznano m.in. orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznające za osobę całkowicie niezdolną do pracy, (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z 21 października 2014 r., sygn. II SA/Bd 1028/14 oraz z dnia 9 grudnia 2014 r. o sygn. II SA/Bd 1103/14). W świetle wskazanych wyroków za "orzeczenie o niepełnosprawności" należałoby uznać analogicznie orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS stwierdzające całkowitą niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Na poparcie swych twierdzeń skarżąca powołała się na rozważania przedstawione w wyrokach NSA z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt I OSK 851/18; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 698/20; WSA w Lublinie z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 179/19, które są w jej ocenie zgodne z zasadą udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym przez władze publiczne, wyrażoną w art. 69 Konstytucji RP. Uwzględniając fakt wydania orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2020 r., decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2020 r., skarżąca uważa, że złożony w dniu [...] stycznia 2021 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.). Według skarżącej, organ II instancji nie wziął wcale pod uwagę, że w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wydane zostało inne orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji męża skarżącej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zostały zawarte żadne rozważania dot. możliwości zastosowania w niniejszej sprawie wskazanego wyżej przepisu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Kontrola sądowa sprawy sprawowana według kryterium zgodności z prawem działań organu administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. u. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl. art. 17 ust. 1 b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W przedmiotowej sprawie zasadność przyznania oraz wysokość świadczenia nie są sporne. Kwestią sporną pozostaje jedynie początkowa data okresu, na który świadczenie zostało przyznane. Skarżąca podnosi bowiem, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego domagała się jego przyznania od [...] grudnia 2019 r. Wskazana przez skarżącą data początkowa wynika z faktu wydania przez Lekarza Orzecznika KRUS orzeczenia z dnia [...] listopada 2020 r. stwierdzającego całkowitą niezdolność męża skarżącej do samodzielnej egzystencji. Ponadto, jak argumentowała skarżąca, decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezes KRUS w związku z całkowitą niezdolnością przyznał mężowi skarżącej świadczenie uzupełniające. Argumentacja powyższa nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 24 ust. 2 w zw. z art. 17 u.śr., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 u.ś.r.). Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia jednak ustalenie prawa do świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia. Zasadą jest więc przyznawanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o jego przyznanie. Wyjątkiem jest sytuacja przewidziana w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Rozwiązanie, o którym mowa umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu mającym charakter przesądzający (prejudycjalny) zresztą dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu taka sytuacja w badanej sprawie nie występowała. Niespornym jest bowiem, że w styczniu 2021 r., czyli w momencie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki, mąż skarżącej legitymował się już orzeczeniem właściwego organu, tj. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2012 r. zaliczającego do znacznego stopnia niepełnosprawności wydane na stałe (vide k. 25 akt administracyjnych). A zatem jeden z podstawowych warunków ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, został spełniony już w 2012 r. Przy założeniu spełnienia pozostałych wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach warunków, m.in. rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, skarżąca mogła się ubiegać o przyznanie świadczenia już w 2012 r. W zaistniałej sytuacji, wydanie orzeczenia przez Lekarza Orzecznika KRUS w dniu [...] listopada 2020 r. nie miało znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie mogło również stanowić podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Tym samym organ II instancji zasadnie uznał, że należy przyznać stronie wnioskowane świadczenie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od stycznia 2021 r., co skutkowało, w świetle art. 24 ust. 2 u.ś.r., ustaleniem daty początkowej okresu, na który przyznano świadczenie, jako [...] stycznia 2021 r. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że wbrew wywodom skargi, lektura wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie potwierdza twierdzenia, że skarżąca zawarła żądanie wypłacenia tego świadczenia od [...] grudnia 2020 r. Powyższe oznacza, że podniesione skargą zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego okazały się chybione. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie stwierdził tego rodzaju naruszeń prawa, które nakazywałyby uwzględnienie skargi. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), skargę oddalił.