II SA/Ol 724/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony) S. S. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 lutego 2021 r. (data wpływu do organu 4 lutego 2021 r.), strona zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. We wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżący złożył oświadczenie, że w przypadku wydania decyzji przyznającej ww. świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania, wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania zasiłku dla opiekuna. Decyzją z dnia "[...]" Burmistrz "[...]" odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na matkę od 1 lipca 2013 r. na stałe. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17b ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r." ze względu na moment powstania niepełnosprawności matki, której niepełnosprawność powstała w 80. roku życia. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącego, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna, przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe. Decyzją z dnia "[...]", Burmistrz "[...]" uchylił własną decyzję z dnia "[...]", zmienioną decyzją z dnia "[...]", przyznającą zasiłek dla opiekuna na A. S. W dniu 19 maja 2021 r. ww. decyzja wpłynęła do SKO. Po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza "[...]" z dnia "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]", uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności A. S. od 1 maja 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. na stałe w wysokości 1971 zł miesięcznie, 1 stycznia 2022 r. w wysokości miesięcznej kwoty wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, 1 a i 1b oraz ust.5 u.ś.r. oraz wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne podlega corocznej waloryzacji od 1 stycznia. Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na części przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium wskazało również na treść art. 24 us.t 1 i 4 oraz ust.2 i 2a u.ś.r. Organ odwoławczy podał, że skarżący jest synem A. S. A. S., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności z dnia 14 lutego 2011 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od stycznia 2014 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2011 r. A. S. jest wdową. Skarżący, ze względu na stan zdrowia matki, sprawuje nad nią opiekę. A. S. jest osobą przewlekle chorą w stanie po wszczepieniu rozrusznika serca, po złamaniu kości szyjki udowej z demencją starczą. Jest osobą mało kontaktową, leżącą. Z uwagi na schorzenie, wymaga całodobowej opieki, co zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. Skarżący nie pracuje, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, nie prowadzi własnej działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony i nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Żaden z członków rodziny nie ma przyznanego prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. A. S. nie została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ani w rodzinie zastępczej. Ze względu na powyższe, Kolegium uznało, że zachodzą przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności A. S. na stałe. Za wiarygodny i niebudzący wątpliwości uznano fakt, że skarżący, przy dużym zakresie opieki nad matką, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przyznano od 1 maja 2021 r. na stałe, bowiem od 1 maja 2021 r. skarżący utracił prawo do zasiłku dla opiekuna na matkę. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od dnia 1 lutego 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowa wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku opiekuńczego; - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust.5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wnioski takie zostały złożone przez stronę oraz organ. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Ponadto, w przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Natomiast istota sporu dotyczy kwestii uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożył on wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 lutego 2021 r., a nie - jak ustaliło Kolegium - od 1 maja 2021 r. Organ odwoławczy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2021 r., uznając, że dopiero od dnia 1 maja 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z dnia "[...]", organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję, z dnia "[...]" zmienioną decyzją z dnia "[...]" przyznającą skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna na matkę. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja organu pierwszej instancji z dnia "[...]" zmieniona decyzją z dnia "[...]" przyznająca skarżącemu zasiłek dla opiekuna na matkę – A. S. W toku postępowania odwoławczego Kolegium – pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r. - poinformowało skarżącego, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Decyzją z dnia "[...]" Burmistrz "[...]" uchylił własną decyzję z dnia "[...]" zmienioną decyzją z dnia "[...]" przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna na matkę. Skarżący nie zakwestionował tego rozstrzygnięcia w drodze odwołania. Pismem z dnia 12 maja 2021 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" oświadczył, że zrzeka się prawa do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3/19). Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą więc do wniosku, że dopiero od dnia 1 maja 2021 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 67/20). W związku z powyższym, stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku opiekuńczego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2021 r. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. zasiłku dla opiekuna, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji ze świadczenia dotychczas pobieranego. Tym samym, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 1 maja 2021 r., bowiem dopiero od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.