III SA/Kr 833/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...] Wójt Gminy odmówił E. G. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad ojcem J. Ś. W uzasadnieniu organ I instancji odnosząc się do przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy, określonej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.) wskazał, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ podkreślił, że stwierdzenie daty powstania niepełnosprawności "powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Wskazał też, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, gdyż związane są co do daty powstania niepełnosprawności, orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ. Organ podał, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jednak, w jego ocenie, wyrok ten nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie ww. decyzji, przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłki opiekuńczego, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 23 kwietnia 2021 r., znak [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium uznało za nieprawidłowe stanowisko organu I instancji, odnośnie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przywołując się liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazało że w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13, w obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co do której orzeczono niekonstytucyjność. Kolegium wskazało, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązująca i są ostatecznie. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa. Dalej Kolegium stwierdziło, że ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ ustalił, że: ojciec skarżącej i jego żona mieszkają ze skarżącą i jej rodziną. Ojciec skarżącej ma 73 lata i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 13 października 2018 r. wydanym na stałe. J. Ś. choruje przewlekle na schorzenia kardiologiczne, cukrzyce, problemy z kręgosłupem. Organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego podano, że ojciec skarżącej cierpi na chorobę Parkinsona, jednakże w przedłożonej dokumentacji medycznej nie ma na ten temat żadnej informacji. Organ ustalił, że ojciec skarżącej wymaga pomocy w zakresie samoobsługi, pomocy w przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów (żywność, leki), "pilnowania systematycznego leczenia" w tym odwozu do lekarza, załatwienia spraw osobistych i urzędowych oraz utrzymaniu w najbliższym otoczeniu. Wszystkie opisane wyżej czynności wykonuje skarżąca. Organ podał, że zakres czynności ustalonych w trakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wykonywanych w ramach opieki nad ojcem skarżącej jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniach skarżącej z 11 września 2020 r. i 3 listopada 2020 r., tj. przygotowanie posiłków, robienie zakupów, utrzymanie mieszkania w czystości, pomoc w leczeniu czyli mierzenie poziomu cukru, ciśnienia dawkowanie insuliny dowóz do lekarzy, załatwianie spraw urzędowych. Dodatkową czynnością która pojawia się tylko w oświadczeniu z dnia 3 listopada 2020 r. jest, w razie potrzeby, pomoc w utrzymaniu higieny. Ustalono też, że żona J. Ś. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu wydanym na stałe i cierpi na choroby przewlekłe. Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Zdaniem Kolegium, z normy art. 17 ust. 1 ustawy, wynika że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika, aby niepełnosprawny J. Ś. był osobą obłożnie chorą - leżącą i w związku z tym wymagał całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. W ocenie Kolegium, spośród czynności wymienionych przez skarżącą, do czynności typowo opiekuńczych niewątpliwie można zaliczyć pomoc ojcu w utrzymaniu higieny ciała, natomiast takie czynności jak: podanie leków, przygotowanie posiłków, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszenie podczas wizyt, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. W ocenie Kolegium są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Tym samym, w ocenie Kolegium, wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, będącą osobą kontaktową, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, że opieka skarżącej sprawowana jest w sposób stały i nieprzerwany, a tym samym uznać należy, że nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która winna być trwała. Kolegium podało też, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego ojca ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jej dzieciach, a wykonywanie pracy zawodowej, nie zwalnia tych osób z jego spełnienia. W skardze wniesionej na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: – rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; – naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg sprawy. Wskazując na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podniosła, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca podała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z ust. 5 pkt 2 lit. a powołanego przepisu świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki pozytywne, i jednocześnie nie zaistnieją przesłanki negatywne. Niewątpliwie z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika wprost, że w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Co do pozostawania ojca skarżącej i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)". Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro w sprawie nie ma przesłanek wskazujących, że żona wymagającego opieki, miałaby nie być w stanie swojego obowiązku wobec męża spełnić. Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych wymagającego opieki, przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. I OSK 1219/13, z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 3283/14, z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, opubl. w CBOSA). Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2021 r., sygn. III SA/Kr 1390/20, opubl. w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że żona wymagającego opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma żadnych dowodów potwierdzających brak możliwości sprawowania opieki nad małżonkiem, w szczególności okoliczności tej nie potwierdza dokumentacja medyczna dotycząca żony niepełnosprawnego, znajdująca się w aktach administracyjnych, w postaci karty leczenia szpitalnego w lutym 2012 roku oraz orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z października 2018 roku. Zdaniem Sądu w sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki uzasadniające odstąpienie od wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wskazać należy, że tylko w sytuacji, gdy z przyczyn obiektywnych, niezależnych od woli współmałżonka, nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności niż małżonek. Występujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd o zasadności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, dotyczył jedynie sytuacji, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek, mimo że formalnie nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był zdolny tej opieki wykonywać ze względu na swój stan zdrowia czy wiek (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Go 254/19, opubl. w CBOSA, i przywołane w nim orzeczenia). W rozpoznawanej sprawie skarżąca takich okoliczności nie wykazała, nie wynikają one również z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Nie było więc w sprawie przesłanek do odstąpienia od wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodzić należało się także z organem II instancji, że z akt sprawy nie wynika, aby niepełnosprawny J. Ś. był osobą obłożnie chorą - leżącą i w związku z tym wymagał całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Spośród czynności wymienionych przez skarżącą, do czynności typowo opiekuńczych, niewątpliwie można zaliczyć pomoc niepełnosprawnemu w utrzymaniu higieny ciała, natomiast takie czynności jak: podanie leków, przygotowanie posiłków, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszenie podczas wizyt, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.