II SA/Ol 823/21

Dnia 11 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r. Wójt [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił A.W. (dalej: "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wprawdzie Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, lecz jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia, co stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej jako "ustawa", wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Ponadto, Skarżąca ma ustalone bezterminowo prawo do zasiłku dla opiekuna. W złożonym odwołaniu Skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy przez pominięcie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "Kolegium") decyzją z [...] r., sprostowaną postanowieniem z [...] r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem na okres: od 1 czerwca do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971 zł miesięcznie i od 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości miesięcznej wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organ administracji w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdziło też, że spełniona została przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaznaczyło, że do 1 czerwca 2021 r. Skarżąca miała przyznany zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem (decyzją z 17 czerwca 2021 r.), a ostatni zasiłek wypłacono za maj 2021 r. Z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] r. wynikało zaś, że jej mąż został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Kolegium stwierdziło też, że w sprawie nie występują przesłanki negatywne z art. 17 ust. 5 ustawy. W konsekwencji, uznało, że zachodzą przesłanki do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r., tj. od dnia uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna - bezterminowo (z uwagi na to, iż orzeczenie o niepełnosprawności wydano na stałe). W złożonej ww. decyzję Kolegium skardze, Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy przez uznanie, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, - art. 27 ust. 5 ustawy przez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Stwierdziła, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylnie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od 1 marca 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniosła ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. W sprawie jest bezsporne, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki, w ocenie organów obu instancji, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Prawidłowo Kolegium oceniło, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy kwestii uprawnienia strony skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 marca 2021 r., a nie jak ustaliło Kolegium - dopiero od 1 czerwca 2021 r. Organ odwoławczy nie przyznał wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2020 r. do 30 września 2020 r., uznając, że dopiero 1 czerwca 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż od tego dnia uchylono – na wniosek strony skarżącej - decyzję przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że decyzją organu pierwszej instancji z [...] r., zmienioną decyzja z [...] r., Skarżącej został przyznany zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki sprawowanej nad mężem – bezterminowo. Decyzja ta w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (3 marca 2021 r.) pozostawała w obrocie prawnym. Decyzją organu pierwszej instancji z [...] r., decyzja, którą przyznano Skarżącej zasiłek dla opiekuna została uchylona w całości od 1 czerwca 2021 r. W uzasadnieniu tej decyzji podało, że Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o uchylenie ww. decyzji 15 czerwca 2021 r. oraz że ostatni zasiłek dla opiekuna wypłacono za maj 2021 r. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca oświadczyła, że w przypadku wydania decyzji przyznającej to świadczenie, z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej zasiłku dla opiekuna. W oświadczeniu z 15 czerwca 2021 r. zrezygnowała z przyznanego prawa do zasiłku dla opiekuna od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 czerwca 2021 r., a ostateczną i prawomocną decyzją Kolegium z [...] r. utrzymano tę decyzje w mocy. Tym samym uznać należy, że kwestia utraty prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem 1 czerwca 2021 r. została rozstrzygnięta w sposób wiążący ww. decyzją. Należy podkreślić, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3/19). Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą do wniosku, że dopiero od 1 czerwca 2021 r. nie istniały przesłanki negatywne do przyznania Skarżącej przedmiotowego świadczenia, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, w postaci decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko, w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. np. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r., II SA/Ol 67/20). W takim stanie sprawy, Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego. Tym samym prawidłowo Kolegium przyznało stronie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 1 czerwca 2021 r. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od 1 marca 2021 r., gdyż w tym okresie Skarżącej przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżąca w złożonej skardze, a organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę złożyli wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.